Up next in 10
ISG104U Çalışma Hayatında Bilişim ve Belge Yönetimi Ünite 3
https://lolonolo.com/2026/04/12/isg104u-calisma-hayatinda-bilisim-ve-belge-yonetimi-unite-3/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Şimdi her gün
0:03
kullandığımız ama belki de hiç farkına
0:05
varmadığımız bir şeye odaklanacağız. İş
0:07
yerlerimizi ayakta tutan o görünmez
0:10
motora. Peki ne bu motor? Gelin hep
0:12
birlikte keşfedelim. Şöyle bir düşünün.
0:15
E-postalarınız, satış raporlarınız,
0:18
takviminiz her şeyi ama her şeyi
0:21
birbirine bağlayan o gizli güç ne
0:23
olabilir? İşte bu sorunun cevabını
0:25
arayacağız. Hadi dalalım konuya. Evet.
0:28
İşte her şeyin merkezinde bu kavram var.
0:31
Bilgi sistemi. Hani bir şirketin adeta
0:34
dijital sinir sistemi gibi
0:36
düşünebilirsiniz. Her şeyi kontrol eden,
0:38
her yerden haber alan o merkezi yapı.
0:41
Şimdi bu tanım gözünüzü korkutmasın. İlk
0:44
bakışta biraz teknik duruyor olabilir
0:46
ama aslında özü çok basit. Bir bilgi
0:48
sistemi ne yapar biliyor musunuz? Doğru
0:51
bilginin tam da doğru zamanda doğru
0:53
kişiye ulaşmasını sağlar. Hepsi bu. Yani
0:56
bu sistemin içinde bizler varız.
0:58
Kullandığımız bilgisayarlar var. O
1:00
bilgisayarlardaki programlar var.
1:03
İnternet var. Hepsi bir makinenin tıkır
1:05
tıkır işleyen dişlileri gibi mükemmel
1:07
bir uyum içinde çalışıyor. Ve işin
1:10
ilginç yanı ne biliyor musunuz? İster
1:12
dev gibi bir holding olun, ister küçücük
1:14
bir ofis hiç fark etmez. Her bilgi
1:17
sistemi istisnasız aynı beş temel yapı
1:20
taşından oluşur. Evet. İşte o meşhur
1:23
beşli. Bu dijital dünyamızın temeli tam
1:26
olarak bunlar. Bakın ne kadar basit.
1:29
İnsanlar yani bizler sistemi kullanırız,
1:31
yönetiriz. Yazılım o metal yığını olan
1:34
donanıma şunu yap der. Donanımda gider
1:37
asıl işi yapar. Ağlar bütün bu parçaları
1:39
birbirine bağlar. Ve tabii ki tüm
1:41
bunların merkezinde ne var? O paha
1:43
biçilmez veri. İşte hepsi birbirinden
1:46
ayrılamaz bir bütün. Şimdi gelin o
1:48
listedeki en önemli bileşene yani insana
1:51
biraz daha yakından bakalım. Aslında
1:53
burada iki tür insandan bahsediyoruz.
1:56
Bir yanda sistemi her gün kullanan
1:58
bizler yani son kullanıcılar var. Diğer
2:00
yandaya tüm bu sistemi tasarlayan, kuran
2:03
ve ayakta tutan BT uzmanları. Ve şunu
2:06
unutmayalım. Bu iki gruptan biri olmadan
2:09
sistemin işlemesi mümkün değil. Peki
2:12
ufak bir test zamanı. Hazır mısınız?
2:14
Bilgisayarınızdaki o programlar,
2:16
uygulamalar az önce saydığımız beş
2:18
bileşenden hangisine girer sizce? A mı,
2:21
B mi, C mi? Doğru cevap tabii ki C yani
2:25
yazılım. Eğer bunu bildiyseniz harika.
2:28
Çünkü yazılımlar tam olarak bu işe
2:30
yarar. O cansız metal ve plastik yığını
2:33
olan donanıma adeta ruh üflerler. Ona ne
2:36
yapacağını söyleyen talimatlardır.
2:38
Yazılım olmasa o pahalı bilgisayarınız
2:41
şık bir kutudan başka bir şey olmazdı,
2:43
değil mi? Güzel. Temelleri anladık. Peki
2:46
günümüzde bu sistemler nasıl kuruluyor?
2:48
Nasıl inşa ediliyor? İşte tam bu noktada
2:50
sahneye bulut bilişim diye bir şey
2:52
çıkıyor ve kelimenin tam anlamıyla
2:54
oyunun kurallarını baştan yazıyor. Yine
2:56
karşımızda resmi havalı bir tanım var
2:59
ama gelin bunu basitleştirelim. Bulut
3:01
demek şu demek. Kullandığınız programlar
3:04
ve dosyalarınızın saklandığı o sunucular
3:06
var ya onlar sizin ofisinizde, masanızın
3:08
altında durmuyor. Dünyanın bambaşka bir
3:11
yerindeki devasa inanılmaz güvenli veri
3:14
merkezlerinde duruyor. Ve bu ne sağlıyor
3:16
biliyor musunuz? Küçücük bir girişim.
3:18
milyon dolarlık yatırım yapmadan devasa
3:20
şirketlerle aynı teknolojiyi kullanıp
3:23
onlarla rekabet edebiliyor. İşte devrim
3:25
bu. Şimdi işin en keyifli kısmına
3:28
geldik. Çünkü bu üç modeli çok basit bir
3:31
mutfak örneğiyle anlatacağım. Diyelim ki
3:33
pasta yapacaksınız. Birinci seçenek
3:36
altyapı olarak hizmet yani i. Bu boş bir
3:39
mutfak kiralamak gibi. Fırını, mikseri,
3:42
her şeyi siz getirirsiniz. İkinci
3:44
seçenek platform olarak hizmet yani pas.
3:47
Burada mutfağı kiralıyorsunuz ama içinde
3:49
fırın ve ocak hazır. Siz sadece
3:51
malzemeleri getirip pastayı
3:53
yapıyorsunuz. Ve son olarak en popüler
3:55
olanı yazılım olarak hizmet yani sağaz.
3:59
Bu da restoranttan hazır pastayı sipariş
4:01
etmek demek. Hiçbir şeyle
4:02
uğraşmıyorsunuz pasta kapınıza geliyor.
4:05
İşte çoğu uygulama bu modelde çalışıyor.
4:08
Peki madem en yaygını bu sonuncusu yani
4:11
hazır pasta modeli. Bakalım adını
4:13
aklımızda tutabildik mi? Saın açılımı
4:16
neydi? Elbette A şıkkı yazılım hizmeti
4:19
yani software aslında
4:22
farkında olmadan her gün bunu
4:24
kullanıyoruz. Hani tarayıcınızı açıp
4:26
girdiğiniz Google dokümanlar var ya ya
4:28
da Office 365. İşte bunların hepsi bu
4:31
modelin en bilinen örnekleri. Tabii ki
4:34
her güzel şeyin bir bedeli var. Bulut
4:36
bilişim harika. Evet. Düşük maliyet, her
4:39
yerden erişim. Bunlar müthiş avantajlar.
4:42
Ama madalyonun bir de öteki yüzü var.
4:45
Mesela internetiniz yoksa hiçbir şeye
4:47
erişemezsiniz. Güvenlik riskleri her
4:49
zaman bir soru işareti ve belki de en
4:52
kritik olanı tüm verilerinizi yani en
4:55
değerli varlığınızı bir şirkete emanet
4:57
ediyorsunuz ve ona teknolojik olarak
4:59
tamamen bağımlı hale geliyorsunuz.
5:01
Bunları da unutmamak lazım. Peki bu
5:04
kadar devasa hayatımızın tam merkezine
5:07
oturmuş sistemler kurduk? İyi, güzel ama
5:10
bunları nasıl koruyacağız? İşte şimdi en
5:13
kritik konulardan birine geliyoruz.
5:15
Bilgi güvenliği. Bilgi güvenliği
5:18
dediğimiz şey aslında üç sağlam sütun
5:20
üzerinde durur. Birincisi gizlilik. Yani
5:23
sırlarınızın sadece sizin bildiğiniz
5:25
sırlar olarak kalması. İkincisi
5:27
bütünlük. Yani o bilginin kimse
5:30
tarafından gizlice değiştirilmediğinden
5:32
emin olmak. Üçüncüsü de
5:34
kullanılabilirlik. Yani o bilgiye tam da
5:37
ihtiyacınız olduğu anda ulaşabilmeniz.
5:39
İşte bu üçü arasındaki denge her şey
5:41
demek. Hemen bir soru daha. Az önce
5:44
saydığım bu üç temelden hangisi verinin
5:47
bozulmadığını, birinin gelip gizlice
5:49
değiştirmediğini yani doğruluğunu
5:51
garanti altına alıyordu? Evet, cevap
5:54
bütünlük. Bu ilke sayesinde baktığınız
5:56
verinin olması gereken veri olduğundan
5:59
emin olursunuz. Yani ne bir eksik, ne
6:01
bir fazla, kimse oynamamış, tamamen
6:04
orijinal ve güvenilir. Ve şunu asla
6:07
aklımızdan çıkarmayalım. Bilgi güvenliği
6:09
bir kere yapıp tamam bitti
6:12
diyebileceğiniz bir şey değil. Bu
6:13
sürekli devam eden bir döngü. Tıpkı PUKE
6:16
döngüsü gibi. Sürekli plan yaparsınız
6:19
sonra onu uygularsınız. Sonuçları
6:21
kontrol edip nerede hata yaptık? Neyi
6:23
daha iyi yapabiliriz diye sorarsınız. Ve
6:25
sonra gerekli önlemleri alıp döngüyü
6:28
baştan başlatırsınız. Bitmeyen bir
6:30
maraton gibi. Şimdiye kadar büyük resmi
6:33
konuştuk. Gelin şimdi konuyu en somut,
6:35
en elle tutulur noktaya yani bizim
6:38
gündelik hayatımıza getirelim. Biz yani
6:41
son kullanıcılar bu devasa sistemlerin
6:43
içindeki verilerle her gün nasıl
6:45
konuşuyoruz, nasıl etkileşime giriyoruz?
6:48
Aslında cevap çok basit. Excel gibi
6:50
işlem tablolarıyla ve bu tablolarda
6:53
herkesin kullandığı ama sık sık
6:54
karıştırdığı iki temel işlem var. Gelin
6:57
bunu sonsuza dek netleştirelim. Sıralama
6:59
dediğinizde tüm listenin yerini A'dan
7:01
Z'ye veya büyükten küçüğe
7:03
değiştirirsiniz. Her şeyin yeri değişir.
7:05
Ama filtreleme öyle değil. O orijinal
7:07
sırayı hiç bozmaz. Sadece görmek
7:10
istemediğiniz satırları geçici olarak
7:11
saklar. Biri düzeni değiştirir, diğeri
7:14
sadece gizler. Fark bu kadar basit. Peki
7:17
geldik milyon dolarlık soruya. Diyelim
7:20
ki elinizde 100.000 satırlık bir satış
7:22
verisi var. Gözünüz korktu değil mi? Bu
7:24
devasa yığını saniyeler içinde anlamlı
7:27
basit bir rapora dönüştürmenin bir yolu
7:29
var mı? Varsa nedir? Cevap: Tek kelime
7:33
pivot table yani özet tablo. Bakın bu
7:37
gerçekten sihir gibi bir araç. Ciddiyim.
7:39
Yüz binlerce satırlık o karmaşık
7:41
hanveriyi alıyorsunuz. Birkaç tıklamayla
7:44
saniyeler içinde kim ne satmış,
7:46
ortalaması ne, toplamı ne hepsini
7:48
gösteren harika özet tablolara
7:50
dönüştürüyorsunuz. Eğer veriyle biraz
7:52
olsun işiniz varsa bu sizin en güçlü
7:54
silahınız olmalı. Ve geldik sona. Bugün
7:58
iş yerlerimizi çalıştıran o görünmez
8:00
motorları yani bilgi sistemlerini biraz
8:02
daha yakından tanıdık. Ama bitirirken
8:04
aklınızda kalmasını istediğim asıl soru
8:06
şu: Tüm kariyerimiz, tüm çalışmalarımız
8:09
bu sistemlerin içinde dönüyor. Peki her
8:12
şeyimize emanet ettiğimiz bu sistemlerin
8:14
ne kadar güvende olduğunu hiç merak
8:16
ediyor muyuz? Sorguluyor muyuz? İşte bu
8:18
can alıcı sorunun cevabını da bir
8:20
sonraki bölümde birlikte arayacağız. O
8:22
zamana kadar hoşça kalın.