0:00
Herkese merhaba. Bugün hepimizin her gün
0:02
içinde yaşadığı ama pek de konuşmadığı
0:05
bir konuya dalıyoruz. İş hayatımızı
0:07
şekillendiren o görünmez sistemler yani
0:09
kariyerimizin yazılı olmayan kuralları.
0:12
Gelin bu kodları birlikte çözelim. Peki
0:15
bu görünmez kuralları bilmek neden bu
0:17
kadar önemli? Şöyle düşünün. Onları
0:19
anladığınız an sadece bir çalışan
0:22
olmaktan çıkıp oyunun kurallarını kendi
0:24
lehinize kullanmaya başlarsınız. İşte bu
0:27
size o aradığınız avantajı sağlar.
0:29
Tamam. Hadi başlayalım. Her iş yeri
0:31
kendine özgü bir kurallar bütünüyle
0:33
işler. Bunların bazıları kanunla
0:35
belirlenmiş, bazıları tamamen
0:36
psikolojik, bazıları da düpedi
0:38
stratejik. Bu bölümde işte bu kuralların
0:40
ne anlama geldiğine bir bakacağız. İşe
0:43
en temelden yani doğrudan sizi ve beni
0:45
ilgilendiren kısımdan başlayalım. Bizi
0:47
koruyan ve rolümüzü tanımlayan yasal
0:50
çerçeve. Bu sizin oyundaki en sağlam
0:53
kaleniz. İş güvencesi lafını mutlaka
0:56
duymuşsunuzdur. Peki ne demek bu?
0:58
Aslında haksız yere işten
1:00
çıkarıldığınızda size bir dakika deme ve
1:03
işe iade davası açma hakkı veren çok
1:05
önemli bir koruma. Ama bu haktan herkes
1:08
faydalanamıyor. Bazı şartları var. İşte
1:11
o şartlar tam da burada. Gelin hızlıca
1:13
bir kontrol edelim. İş yerinizde 30'dan
1:16
fazla kişi çalışıyor mu? En az 6 aydır
1:18
orada mısınız? Sözleşmeniz belirsiz
1:20
süreli mi? ve patronun sağ kolu gibi bir
1:22
pozisyonda değil misiniz? Hepsine evet
1:24
diyorsanız tebrikler, iş güvencesi
1:27
kapsamındasınız demektir. Ve işte en
1:30
büyük şehir efsanelerinden biri. İş
1:32
güvencesi sadece sendikalı işçiler
1:34
içindir. Bu kesinlikle doğru değil. Az
1:37
önce saydığımız şartları taşıyan herkes
1:40
sendikalı olsun ya da olmasın bu haktan
1:42
faydalanabilir. Bu çok önemli bir detay.
1:45
Bir diğer önemli kavram da sadakat
1:47
borcu. Kulağa biraz eski usul gelse de
1:50
anlamı çok net. İş sözleşmeniz sürerken
1:53
gidip de patronunuza rakip olamazsınız
1:55
veya onun işine zarar verecek bir şey
1:57
yapamazsınız. Bu sizin yasal
1:59
sorumluluğunuz. Ve tabii ki haklar
2:02
demişken iş sağlığı ve güvenliğini yani
2:04
ISG'yi unutmak olmaz. Bu sadece baret
2:07
takmak falan değil. Bu sizin fiziksel ve
2:10
ruhsal sağlığınızı olası bir kaza
2:12
durumunda da ailenizin geleceğini
2:14
koruyan dev bir kalkan aslında. Tamam.
2:17
Yasalardan biraz uzaklaşıp şimdi işin
2:19
psikoloji tarafına yani performans
2:21
bilmecesine geçelim. Şirketler bizi
2:24
nasıl motive etmeye çalışıyor ve
2:25
yöneticilerimiz bizi değerlendirirken
2:27
aslında neye bakıyor? Motivasyon. İnsan
2:31
kaynakları departmanlarının belki de en
2:33
çok kafa yorduğu o meşhur soru insanları
2:35
ne gaza getirir? Bu sorunun cevabını
2:37
arayan yüzlerce teori var ama hepsi
2:39
temelde iki ana kampa ayrılıyor. İşte
2:41
aradaki farkı çok net görüyoruz. Kapsam
2:44
teorileri yani soldaki grup insanın
2:46
içinde ne var onu ne dürter diye
2:49
soruyor. Mazlov'un meşhur ihtiyaçlar
2:51
piramidi gibi. Sağdaki süreç teorileri
2:53
ise tamam bir dürtü var ama bu nasıl
2:56
eyleme dönüşüyor? beynimizde hangi
2:58
çarklar dönüyor diye merak ediyor. Yani
3:00
biri ne diğeri nasıl sorusunun peşinde.
3:03
Gelelim performans değerlendirmelerine.
3:06
Eminim hepimizin bu konuda anlatacak bir
3:08
hikayesi vardır değil mi? Bazen ama ben
3:10
o kadar çalıştım neden sonuç bu
3:12
dediğimiz anlar olur. İşte o hissin
3:14
arkasında genelde yöneticinizin farkında
3:17
bile olmadığı psikolojik bir önyargı
3:19
yatıyor olabilir. İşte o önyargılardan
3:21
en ünlüsü hale etkisi. Yani bir kişinin
3:25
tek bir pozitif özelliği mesela çok iyi
3:27
sunum yapması yöneticinin gözünde bir
3:29
hale gibi parlayıp diğer tüm
3:31
özelliklerini de aydınlatır. Kişi sırf
3:33
iyi konuştuğu için projenin de yıldızı
3:35
zannedilebilir. Bunu bilmek önemli.
3:38
Çünkü bir sonraki değerlendirmede sadece
3:40
ne yaptığınıza değil onu nasıl
3:42
paketlediğinize de odaklanmanız
3:43
gerektiğini gösterir. İşte size çok net
3:46
bir örnek. Şimdi diyeceksiniz ki Ali'nin
3:49
geyimi ile proje fikirlerinin ne alakası
3:51
var? Mantıken hiçbir alakası yok ama
3:54
beynimiz bu tür kısa yolları kullanmaya
3:56
bayılır. Bu da bize değerlendirmelerin
3:58
ne kadar sübjektif olabileceğini
4:00
gösteren harika bir kanıt. Şimdi biraz
4:02
geri çekilelim. Zoom out yapalım ve
4:04
bireyden çıkıp organizasyonun kendisine
4:07
yani büyük resme bakalım. Şirketler
4:09
geleceği nasıl planlıyor? Şirket kültürü
4:11
dediğimiz şey nasıl işliyor? Ve
4:12
sendikalar bu sistemin neresinde
4:14
duruyor? Hiç merak ettiniz mi? Neden
4:16
bazı şirketlerde müdürünüzü adıyla hitap
4:19
edersiniz de bazılarında hanım ya da bey
4:21
demeden olmaz. İşte bu durumun kültürel
4:24
bir açıklaması var. Güç aralığı. Güç
4:27
aralığı yüksek olan yerlerde hiyerarşi
4:29
ve unvanlar çok önemlidir. Herkes yerini
4:31
bilir. Düşük olan yerlerde ise daha
4:34
eşitlikçi bir hava hakimdir. Sendikalar
4:36
demişken Türkiye'deki yasal çerçevenin
4:39
zaman içindeki yolculuğuna bakmak da
4:41
ilginç. Gördüğünüz gibi bu 1960'lardan
4:44
başlayıp 80'lerde büyük değişimler
4:46
geçirerek günümüzdeki yasaya kadar
4:48
uzanan dinamik bir süreç. Her bir yasa
4:51
aslında çıktığı dönemin sosyal ve
4:53
ekonomik şartlarının bir yansıması. Yani
4:56
bu zaman tüneli bize çalışma hayatının
4:58
da nasıl evrildiğini gösteriyor. Peki
5:01
işverenle çalışanlar bir türlü
5:02
anlaşamazsa ne olur? Genellikle iki ana
5:05
yol belirir. Ya arabuluculuk gibi
5:07
barışçıl yollarla masada bir orta yol
5:09
bulunur ya da işler biraz daha sertleşir
5:11
ve grev veya lockout gibi ekonomik baskı
5:14
içeren mücadeleci yöntemlere başvurulur.
5:16
Bu aslında iş ilişkilerinin iki farklı
5:19
yüzünü ortaya koyuyor. Evet, buraya
5:22
kadar bir sürü parçadan bahsettik. Peki
5:25
şimdi bütün bu parçaları birleştirelim.
5:27
Tüm bu bilgiyle ne yapacağız? İşte şimdi
5:31
işin en can alıcı noktasına geldik.
5:33
Unutmayın bütün bu kuralları bilmek sizi
5:36
sadece daha bilgili bir insan yapmaz.
5:40
Sizi daha güçlü bir oyuncu yapar. Çünkü
5:43
içinde bulunduğunuz oyunun kurallarını
5:45
anladığınızda bir sonraki hamlenizi çok
5:48
daha bilinçli ve stratejik bir şekilde
5:50
yapabilirsiniz. Ve bu bölümü size bir
5:53
soru bırakarak bitirmek istiyorum. Artık
5:55
bu görünmez kuralların bazılarına
5:57
hakimsiniz. Peki bu yeni bilgiyle yarın
6:01
işe gittiğinizde neyi farklı yapmayı
6:03
düşünüyorsunuz? Vereceğiniz cevap
6:05
kariyerinizin geri kalanını
