İlk Yardım Ünite 9

Çocuk güvenliği deyince aklınıza ne

geliyor? Şöyle bir durup düşünelim.

Muhtemelen yara bantları belki bir ilk

yardım çantası değil mi? Ama ya size

asıl süper gücümüzün bir kazaya tepki

vermekte değil de o kazayı hiç

yaşanmamış kılmakta yattığını söylesem?

İşte bu bölümde çocuk güvenliğine dair

tüm bildiklerimizi bir kenara bırakıp

olaya yepyeni bir açıdan bakacağız. Hadi

o zaman direkt konuya dalalım ve şöyle

kışkırtıcı bir soruyla başlayalım.

Eminim pek çok ebeveynin, pek çok

eğitimcinin aklından geçmiştir. Küçücük

bir çocuğa evet kendi çocuğunuza kalp

masajı yapmayı öğretmek iyi bir fikir

mi, mantıklı mı? Cevap beklediğinizden

çok daha farklı olabilir. Ah! O küçük

kahraman efsanesi. Filmlerde,

hikayelerde görürüz, değil mi? O minicik

elleriyle bir hayat kurtaran çocuk.

Harika bir hayal. Ama işte beklenti bu.

Ve bir de gerçek var. Ve maalesef bu

ikisi arasında devasa bir uçurum var.

İşin aslı şu ki bir çocuğun etkili bir

kalp masajı yapabilmesi fiziksel ve

anatomik olarak neredeyse imkansız. İşte

bütün meselenin kilitlendiği o sihirli

ya da belki de acımasız rakam 5 cm.

Evet, yanlış duymadınız. Bir kalp

masajının gerçekten işe yaraması, bir

hayat kurtarması için göğüs kafesini

yaklaşık olarak bu kadar yani 5 cm kadar

içeri bastırmanız gerekiyor. Ve şimdi

sıkı durun. 13 yaşından küçük bir

çocuğun ne kas gücü ne de kemik yapısı

bu derinliği sağlayacak bir baskı

uygulamaya kesinlikle yetmiyor. Yani

olay çocuğun anlayıp anlamaması değil.

Olay tamamen fiziksel bir imkansızlık.

Peki madem durum bu, madem çocuklarımızı

küçük birer paramedik yapamayacağız, o

zaman ne yapacağız? Onları tamamen

denklemin dışında mı bırakacağız? Tabii

ki hayır. Yapmamız gereken şey onların

sınırlarını kabul edip gerçekten

yapabileceklerine odaklanmak. O zaman

soralım. Acil bir durumda bir çocuktan

ne bekleyebiliriz ve ona ne

öğretebiliriz? Kalp masajını falan bir

kenara bırakalım ve çocuklarımızın

gerçek süper güçlerine odaklanalım.

Mesela 112'yi arayabilmek. Düşünsenize

sadece bunu bilmesi bile bir hayat

kurtarabilir veya tehlikeli bir ortamdan

hemen uzaklaşması gerektiğini bilmek. Bu

belki de en temel, en önemli görev.

Birinin birincini kaybettiğini fark edip

yardım edin diye bağırması. Bu ne kadar

büyük bir farkındalık değil mi? Hatta

küçücük bir kesiğe temiz bir bezle

bastırmayı öğrenmesi bile o an dünyaları

değiştirebilir. İşte küçük kahramanların

gerçekte sahip olduğu işe yarayan süper

güçler tam olarak bunlar. Tamam. Şimdi

gelin bütün bu parçaları birleştirelim

ve konuya daha sistematik bir çerçeveden

bakalım. Karşınızda üç aşamalı güvenlik

piramidi. Bu piramit çocuk güvenliği

konusundaki tüm düşünce yapımızı

değiştirecek bir anahtar aslında. Bizi

sürekli bir şeylere tepki vermekten,

olaylar olmadan önce harekete geçmeye

yani proaktif olmaya yönelten çok güçlü

bir model. Hadi bu piramidi katman

katman beraber inşa edelim. Piramidin en

altı, en geniş ve en sağlam tabanı

birincil önleme. Yani yani kazanın hiç

olmamasını sağlamak. Bir üst katmana

çıkıyoruz. İkincil önleme. Burada amaç

oldu da kaza oldu diyelim. O zaman

zararı en aza indirmek. Ve piramidin en

tepesinde o en sivri uçta ne var

dersiniz? İşte bizim genelde ilk yardım

diye bildiğimiz üçüncül önleme yani olay

olup bittikten sonra müdahale etmek.

Şimdi bütün dikkatimizi piramidin

tabanına yani birincil önlemeye verelim.

Çünkü emin olun bir ebeveynin, bir

öğretmenin, bir bakıcının asıl süper

gücü tam olarak burada yatıyor. Peki ne

demek bu birincil önleme? En basit

tanımıyla yangın çıktıktan sonra su

dökmek değil, yangının çıkmasına sebep

olacak kıvılcını en başta ortadan

kaldırmak demek. Tehlikeyi daha

kökündeyken kurutmak. Yani öyle bir

ortam yaratacaksınız ki o ilk yardım

çantasına, o yara bandına hiç ama hiç

gerek kalmayacak. Hemen gerçek hayattan

örneklerle somutlaştıralım. Mesela

merdivenlerin başına ve sonuna o

güvenlik kapılarından takmak. İşte bu

kusursuz birincil önlemedir. Çünkü

çocuğun düşme riskini değil düşme

ihtimalini ortadan kaldırıyorsunuz. Ya

da o elektrik prizlerine takılan minik

koruyucu kapaklar. Tehlikeyi direkt

kaynağında boğuyorsunuz. Problem daha

doğmadan ölüyor. Piramidimizde bir kat

yukarı çıkma zamanı. Geldik ikincil

önlemeye. Şimdi burada varsayımımız şu.

Bazen ne kadar önlem alırsak alalım

kazalar olabilir. Peki o zaman ne

yapacağız? İşte bu katmanın amacı kaza

anında oluşacak zararı o travmayı

olabildiğince en aza indirmek. Aslında

bu aşama hayatın %100 kontrol edilebilir

bir şey olmadığını kabul ettiğimiz yer.

Yani bir nevi B planı. Soru şu: Ya kaza

olursa cevap da o zaman en az zararla

kurtulmanın yolunu bulalım. Odak

noktamız kazayı önlemekten kazanın

sonuçlarının şiddetini azaltmaya

kayıyor. Bunun en klasik, en net

örnekleri neler? Düşünün. Bisiklet

kaskı. Kask takmak sizin düşmenizi

engeller mi? Hayır. Ama Allah korusun

düştüğünüzde bir kafa travması

geçirmenizi çok büyük oranda engeller.

Aynı mantık araba koltuğu ve emniyet

kemeri için de geçerli. kazayı durdurmaz

ama kaza anında sizi ve çocuğunuzu

hayata bağlar. İşte ikincil önleme tam

olarak bu. Ve yolculuğumuzun son durağı

piramidin zirvesi. Üçüncül önleme. İşte

bu hepimizin güvenlik denince ilk aklına

gelen o bildiğimiz ilk yardımın ta

kendisi. Burası artık olan oldu

dediğimiz nokta. Yani kaza maalesef

gerçekleşti. Şu andan itibaren tek bir

amacımız var. Hasar kontrolü yapmak.

Durumu stabilize etmek. daha da

kötüleşmesini önlemek ve iyileşme

sürecini bir an önce başlatmak. Yani

artık proaktif değil, tamamen reaktif

bir konumdayız. Olmuş bir şeye tepki

veriyoruz. Mesela minik bir el yandı

diyelim. Onu hemen soğuk suyun altına

tutmak. İşte bu hasarın derinleşmesini

önleyen tipik bir üçüncül önlemdir. Ya

da bir burun kanamasında başı öne eğip

burun kanatlarına bastırmak. Yine aynı

şekilde mevcut durumu kontrol altına

almaya yönelik bir hamle. Peki tüm bu

anlattıklarımızı özellikle de o acil

durumda yapılması gerekenleri dikkat

süresi bir kelebeğin ömrü kadar olan

çocuklara nasıl öğreteceğiz? Cevap

aslında çok basit ve sihirli bir

kelimede saklı. Oyun. Unutun uzun uzun

nasihatleri, sıkıcı dersleri. Onun

yerine 30 dakikayı aşmayan tamamen oyuna

dayalı seanslar düşünün. En sevdiği

oyuncak ayının yarasına yara bandı

yapıştıran bir çocuk ya da doktorculuk

oynarken acil durum senaryolarını

canlandıran bir çocuk. İşte o zaman o

soyut kurallar onun için somut,

unutulmaz bir deneyime dönüşür. Çünkü

unutmayalım çocukların ana dili oyundur.

Bütün bu piramidi anlattıktan sonra

aslında varmak istediğim çok temel bir

nokta var. Sizin bir ebeveyn, bir

öğretmen olarak asıl en önemli rolünüz

ne? Bir acil tıp teknisyeni olmak mı?

Hayır. Sizin asıl göreviniz bir koruyucu

olmaktır. Bakın, sizin süper gücünüz ne

biliyor musunuz? O çocukla aranızdaki

güven bağı, onun hassasiyetlerini bilmek

ve en önemlisi piramidin o en alt tabanı

var ya işte o güvenli ortamı, o birincil

önlemeyi sağlamak. Elbette sağlık

profesyonelleri var. Onların görevi

bambaşka. Gerekli ekipmanlarla hayat

kurtaran müdahaleler yapabilirler. Ama

onlarda olmayan bir şey var. Sizin

çocuğunuzla her gün kurduğunuz o ilişki,

o güven, herkesin rolü farklı ama hepsi

de pa biçilmez. Yani özetle bütün bu

anlattıklarımızın özü ne? Unutmayın, en

büyük gücünüz bir kaza olduğunda ne

yapacağınızı bilmek değil, o kazanın hiç

yaşanmayacağı bir dünya kurmaktır. Çünkü

önlemek her zaman ama her zaman tedavi

etmekten daha etkilidir. Ve bitirirken

aklınızda bir soruyla sizi başa bırakmak

istiyorum. Şöyle bir durun ve düşünün.

Bu güvenlik piramidini gözünüzün önüne

getirin. Bugün hemen şimdi kendi

hayatınıza, kendi evinize

kurabileceğiniz en basit, en ufacık

güvenlik kapısı ne olurdu? Belki de o en

küçük adım en büyük farkı yaratacak olan

adımdır.