İlk Yardım Ünite-3

Acil bir durumda zaman nasıl da yavaşlar

değil mi? Sanki her saniye bir ömür gibi

gelir. Ama işte o değerli saniyelerde

atacağımız doğru adımlar var ya bazen

bir hayatla ölüm arasındaki o ince

çizgiyi belirleyebilir. Gelin şimdi o en

kritik anlarda bir hayatı nasıl

kurtarabiliriz? Bunu adım adım

öğrenelim. Şöyle bir hayal edin. Yolda

yürüyorsunuz. Kalabalık bir yer ve bir

anda biri yere yığılıyor. Etrafta bir

koşuşturma. Çoğu insan ne yapacağını

bilemeden donup kalır. Peki ya siz? Siz

o an ne yapardınız? Panikler miydiniz?

Yoksa soğukkanlı bir şekilde duruma el

mi atardınız? İşte şimdi

konuşacaklarımız o an geldiğinde sizi

bir seyirci olmaktan çıkarıp bir

kahramana dönüştürebilir. Çünkü

biliyorsunuz ilk yardımda sadece iyi

niyet yetmiyor. Hatta bazen bilgi

olmadan atılan bir adım e yardım etmek

yerine daha çok zarar bile verebilir.

İşte tam da bu yüzden buradayız.

Amacımız sadece iyi niyetli olmanız

değil aynı zamanda ne yaptığını bilen

etkili bir ilk yardımcı olmanız.

Anlatacaklarım sayesinde o kritik anda

doğru karar verebileceksiniz. Acil bir

durumu uzun bir maraton gibi değil de

kısa mesafeli bir koşu yani bir sprint

gibi düşünün. Özellikle o ilk birkaç

dakika aman Allah'ım o kadar önemli ki o

anlarda yapacaklarınız resmen her şeyin

gidişatını belirliyor. Gelin şimdi o

altın değerindeki ilk anlara

odaklanalım. Bir ilk yardımcı durumu

nasıl bir dedektif gibi şıp diye analiz

etmeli onu bir görelim. Eee, bir sorunu

çözmek için önce normalin ne olduğunu

bilmek lazım, değil mi? Mantık çok

basit. Düşünsenize bir araba tamircisi

bile motorun o sağlıklı, tıkır tıkır

sesini bilmezse arızayı nasıl anlasın

ki? İşte bizim için de o sağlıklı motor

sesi vücudun temel ritimleri yani nabız

ve solunum. Her şey buradan başlıyor.

Önce nabız, vüyudun adeta yaşam ritmi.

Sağlıklı, dinlenmekte olan bir

yetişkinin kalbi dakikada ortalama 60

ila 100 kez atar. İşte bu bizim referans

noktamız yani normal dediğimiz şey.

Hatta hemen deneyebilirsiniz.

Bileğinizin içine veya boynunuza iki

parmağınızı koyun. O hissettiğiniz ritim

var ya işte o hayatın ta kendisi. Peki

ya solunum? O da vücudun yakıtı. Yine

dinlenen bir yetişkin düşünelim.

dakikada yaklaşık 12 ila 20 kez böyle

sessizce nefes alıp verir. İşte bu iki

sayı yani nabız ve solunum bizim adeta

kontrol panelimiz gibidir. Bu rakamlar

aniden fırlar ya da düşerse anlıyoruz ki

içeride bir şeyler yolunda gitmiyor.

Bize bir alarm veriyor. Ama durun burada

çok ama çok önemli bir detay var. Sakın

unutmayın. Bebekler ve çocuklar bizim

minyatür bir versiyonumuz değiller.

Onların metabolizmaları yani motorları

çok daha hızlı çalışır. Hani küçük bir

arabanın motoru daha yüksek devirde

çalışır ya. Aynen o hesap. Bu yüzden hem

nabızları hem de solunumları biz

yetişkinlerden çok daha hızlıdır. Bu

farkı bilmek bir çocuğu değerlendirirken

boşu boşuna panik olmanızı engeller

hayatidir. Tamam. Teorik bilgileri cebe

attık. Şimdi pratik zamanı sahaya

iniyoruz. Olay yerindeyiz. Diyelim ki

etrafın güvenli olduğundan emin olduktan

sonra atacağımız ilk ama bakın altını

çiziyorum. En önemli adım ne? Kişinin

bizimle olup olmadığını anlamak. Yani

bilincini kontrol etmek. Her şey işte bu

basit ama hayati kontrolle başlıyor.

Peki niye hemen kanayan yaraya

koşmuyoruz da önce bilince bakıyoruz?

Çünkü bu ilk kontrol bizim yol haritamız

gibi bir şey. Bize anında üç kritik

bilgi veriyor. Birincisi durum ne kadar

ciddi? İkincisi diyelim ortamda birden

fazla yaralı var. Öncelik kimde? Ve

üçüncüsü, en önemlisi hangi yöntemi

uygulayacağız? Yani anlayacağınız bu ilk

hamle bütün stratejimizi belirliyor ve

işte o yol haritasını çizecek sihirli

sorumuz geliyor. Öyle karmaşık testler

falan değil. Sadece iki kelimelik basit

bir soru. İyi misiniz? Ama bunu böyle

fısıldayarak değil, omuzlarına hafifçe

dokunurken net, yüksek ve duyulabilir

bir sesle sormak gerekiyor. Bu basit

soru var ya, bilincin o kapalı perdesini

aralayıp bize içeride neler olup

bittiğini gösteren anahtar resmen. Yani

protokolümüz çok basit. Sadece ü adım.

1. güvenlik. Kendin ve yaralı için

etrafı şöyle bir kol açan et. 2. Dokun

ve uyar. Omuzlarına hafifçe ama kararlı

bir şekilde dokunarak fiziksel bir

uyaran ver. Ve 3. Sor. Aynı anda yüksek

sesle iyi misiniz diye sor. Bu üç adıma

da tık yoksa yanıt alamıyorsanız karar

nettir. Bilinç kapalı. Tamam kararımızı

verdik. Bilinç kapalı. Yani beyinle

iletişim kopmuş durumda. Şimdi sırada en

hayati soru var. Peki vücut çalışmaya

devam ediyor mu? Daha basit bir dille

kişi nefes alıyor mu? İşte bunu anlamak

için tüm dünyadaki ilk yardımcıların

kullandığı o meşhur şaşmaz bir yöntem

var. Bak, dinle, hisset. Ve bu kontrol

için öyle dakikalarınız falan yok.

Sadece ve sadece 10 saniyeniz var. Evet,

10 saniye. Neden bu kadar az

diyeceksiniz? Çünkü eğer solunum

durduysa beyin saniyeler içinde

oksijensiz kalmaya başlıyor ve her geçen

saniye geri dönüşü olmayan hasarlar

demek. Tam bir zamanla yarış yani. Karar

için 10 saniye. Ne bir eksik ne bir

fazla. Bu yöntemin güzelliği de

basitliğinde zaten. Bakın ne yapıyoruz.

Bir elinizi yaralının alnına, diğerini

çenesine koyup başını hafifçe geriye

itiyorsunuz. Bu hareket hava yolunu

açıyor. Sonra kulağınızı ağzına ve

burnuna doğru eğiyorsunuz ve aynı anda

üç duyunuzu da kullanıyorsunuz.

Gözlerinizle göğüş kafesinin inip

kalktığına bakın. Kulağınızla o nefesin

sesini dinleyin ve yanağınızda nefesinin

sıcaklığını hissedin. Unutmayın bu

üçünden sadece birini bile yakalasanız

bu solunum var demektir. Pekala durumu

netleştirdik. Bilinç kapalı ama solunum

var. Bak, dinle, hissetle. Bunu anladık.

E peki şimdi ne olacak? Onu öylece sırt

üste bırakıp ambulansı mı bekleyeceğiz?

Kesinlikle hayır. İşte tam bu durumda

yapmamız gereken çok basit görünen ama

sessiz bir tehlikeyi önleyen, hayat

kurtaran bir hamle var sırada. Bu

senaryo ilk yardımda en çok karşımıza

çıkanlardan biri. Bilinci kapalı ve

sırtüstü yatan biri aslında tamamen

savunmasızdır. Neden mi? Çünkü gevşeyen

dili geriye doğru kayıp soluk borusunu

bir kapak gibi tıkayabilir. Ya da

midesindekiler ağzına gelirse kendi

kusmuyla boğulabilir. İşte bu sessiz

tehlikelerle savaşmak için elimizde çok

güçlü bir koz var. Peki çözüm ne? İşte

çözüm güvenli yan pozisyonu. Hani koma

pozisyonu diye de duymuşsunuzdur. Bu

pozisyon adeta yer çekimini hastanın

lehine çeviren basit bir mühendislik

harikası gibi. Vücudu yana çeviriyoruz

ve hop dilin soluk borusunu tıkama

ihtimali ortadan kalkıyor. Aynı zamanda

olur da kusarsa her şey güvenli bir

şekilde dışarı akıyor. Yani bu basit

pozisyon ambulans gelene kadar o kişinin

hayat sigortası oluyor resmen. Yani

aklınızda kalması gereken formül çok

basit. Bir kontrol listesi gibi düşünün.

Bilinç kapalı mı? Tik. Solunum var mı?

Tik. Eğer bu iki maddeyi de tik

atıyorsanız sonuç belli. Hiç düşünmeden,

hiç tereddüt etmeden kişiyi güvenli yan

pozisyonuna alıyorsunuz. Ve tabii ki

hemen 112'yi arayıp yardımın yolda

olduğundan emin oluyorsunuz. Fark

ettiniz mi? Bugün konuştuğumuz hiçbir

şey roket bilimi değil aslında. İyi

misiniz diye sormak. 10 saniye boyunca

bir nefesi dinlemek. Bir bedeni nazikçe

yan çevirmek. Bunlar öyle komplike tıbbi

müdahaleler falan değil. Hayır. Bunlar

hepimizin öğrenebileceği hatta bence

birbirimize borçlu olduğumuz basit ama

inanılmaz derecede güçlü adımlar.

Gerçekten hayat kurtaran adımlar. Artık

bu adımları biliyorsunuz. Lütfen bu

bilgileri bir kenara atmayın. Aklınızın

bir köşesinde hep taze kalsın. Çünkü bir

gün belki bir parkta, belki bir

alışveriş merkezinde yerde yatan birini

gördüğünüzde artık ne yapacağınızı

bileceksiniz. Panik yerine bilgiyle,

tereddüt yerine eylemle hareket

edeceksiniz. Peki soruyorum size o an

geldiğinde bir hayatın kahramanı olmaya

hazır mısınız?