İlk Yardım Ünite-2

Çocuklar yetişkinlerin minyatür

versiyonları değildir. Bunu hepimiz

duymuşuzdur, değil mi? Ama bu farkların

ne kadar derin olduğunu hatta ne kadar

hayati olduğunu hiç düşündünüz mü?

Çocuğunuzun güvenliği için neden bu

kadar kritik olduğunu? Mesela bebeklerin

neden o kadar sevimli bir şekilde

yalpaladığını hiç düşündünüz mü? Ya da

neden sanki en ufak bir esintiden bile

hasta olacakmış gibi göründüklerini?

İşte bu soruların cevabı aslında çok

basit bir gerçeğe dayanıyor çocuklar.

Sadece küçük yetişkinler değil. Onların

vücutları diyelim ki işletim sistemleri

bizimkinden tamamen ama tamamen farklı

çalışıyor. Peki bu yolculukta neler var?

Hızlıca bakalım. Önce neden mini ben

olmadıklarını konuşacağız. Sonra o

meşhur ağır kafa meselesine, huni

şeklindeki hava yollarına, bir yarış

motoru gibi atan kalplerine, sürekli

şantiye halindeki sistemlerine ve en

sonda da vücutlarının o hassas ma hassas

dengelerine dalacağız. Hadi o zaman ilk

konumuzla başlayalım. Şu meşhur ağır

kafa anatomisi. Denge ve riskleri

anlamak için bu çok önemli. Ekranda bir

sayı görüyorsunuz. 1örte bir. Peki bu ne

anlama geliyor? İnanılmaz ama gerçek.

Yeni doğmuş bir bebeğin başı vücut

uzunluğunun tam 1örte birini

oluşturuyor. Evet, yanlış duymadınız.

Tam olarak çeyreği. Gelin bir

karşılaştıralım. Bir bebekte bu oran

1örte birken bir yetişkinde ne kadar

biliyor musunuz? Sadece bir. İşte bu

devasa oran farkı bebekleri kelimenin

tam anlamıyla kafa ağır yapıyor. Bütün

denge merkezleri yukarıda toplanmış

oluyor. Peki bunun pratik sonucu ne? E

tabii ki zayıf bir denge, daha kolay

düşmeleri ve ne yazık ki bir kaza anında

kafa travması riskinin çok daha yüksek

olması demek. Hatta işin bir de şu

boyutu var. O minicik boyun kasları o

kadar zayıf ki ilk 3-4 ay boyunca o ağır

kafayı taşıyamıyorlar bile. İşte tam da

bu yüzden bir bebeğin başını her zaman

desteklemek bu kadar hayati. Denge

meselesini anladığımıza göre şimdi belki

de en kritik farklardan birine

geçiyoruz. Nefes alma. Konumuz solunum

ve hava yolları. Ve aklınızda tutmanız

gereken en önemli şey şu. Onların hava

yolu bir silindir değil bir huni. Bakın

bu gerçekten de ölümcül bir fark

olabilir. Yetişkinlerin hava yolu boru

gibi yani bir silindir gibi düz iner ama

bir çocuğun hava yolu huni gibi

yukarıdan aşağıya doğru daralır. İşte bu

basit şekil farkı boğulma riskini

inanılmaz boyutlara taşıyor. O huninin

en dar, en tehlikeli noktasına da

subglottik belge diyoruz. Yani ses

tellerinin hemen altı. Biz yetişkinlerde

en dar yer tam ses telleriyken onlarla

bu dar boğaz biraz daha aşağıda. Bu ne

demek? Ufacık bir yiyecek parçası,

küçücük bir oyuncak ya da bir

enfeksiyondan kaynaklanan minicik bir

şişlik bile o dar geçidi tamamen

kapatabilir. Hiç uyuyan bir bebeği

izlediniz mi? Nefes alıp verirken

göğüsleri yerine karınları inip kalkar.

İşte bunun sebebi de yine bir farklılık.

Göğüs kafesi kasları henüz çok zayıf

olduğu için nefes alma işinin tamamını

diyaframlarına yani karınlarına

yaptırıyorlar. Bu yüzden onlara karın

solunumu yapanlar da denir. Hava

yollarından sonra şimdi de vücudun

motoruna yani kalbe bakalım. Ama bu

bildiğiniz motorlardan değil. Sürekli

yarışan bir motor. Bir çocuğun kalbi

gerçekten de yüksek devirde çalışan bir

yarış motoru gibi. Bizimkinden çok ama

çok daha hızlı atıyor. Düşünün yeni

doğmuş bir bebekte nabız dakikada 160'a

kadar çıkabilir. İnanılmaz değil mi?

Peki bu acele niye? Çünkü o küçücük

beden akıl almaz bir hızla büyüyor ve bu

devasa inşaat projesine sürekli oksijen

ve besin pompalamak için o küçük kalbin

durmadan, dinlenmeden çalışması

gerekiyor. Şimdi de vücudun diğer

şantiyelerine bir göz atalım.

Kemiklerden bağışıklık sistemine sürekli

değişen ve gelişen o harika sistemlere.

Kemikler deyince sıkça duyduğumuz hatta

doğru sandığımız bir efsane var.

Çocukların büyüme plakları kapalıdır.

Belki kulağınıza çalınmıştır. Ama bu

bilgi baştan sona yanlış. Hatta gerçek

bunun tam tersi. Çocukların büyüme

plakları sonuna kadar açık. Adeta

sürekli uzayan bir şantiye alanı gibi

düşünün. Kıkırdaktan oluşan bu özel

bölgeler sayesinde ergenliğin sonlarına

kadar boyları uzamaya devam ediyor. Peki

ya o meşhur bebek kusmukları hani

yedikleri her şeyi çıkarırlar ya. Sebebi

yine gelişimlerinin bir parçası. Mide

ile yemek borusu arasındaki kapakçık

yani bir nevi vana henüz tam kapanmıyor.

E hal böyle olunca mide içeriği kolayca

yukarı kaçabiliyor. Tıpta buna reflü

diyoruz ve aslında çoğu bebek için bu

gayet normal bir süreç. Şimdi de doğanın

belki de en akıllıca tasarlanmış

hediyesine bakalım. Pasif bağışıklık.

Olay şöyle gelişiyor. Anne hayatı

boyunca geçirdiği her enfeksiyona karşı

bir ordu yani antikorlar geliştirir.

Sonra hamileliğin sonlarına doğru bu

süper güçlü orduyu plasenta yoluyla

bebeğine hediye eder. Sonuç bebek

dünyaya geldiğinde ilk birkaç ay onu

hastalıklardan koruyacak annesinden

ödünç alınmış hazır bir kalkanla doğar.

Müthiş bir sistem değil mi? Ve geldik

son bölüme. Vücudun en hassas

ayarlarının yapıldığı iki alan. Su ve

sıcaklık dengesi. Şöyle bir düşünün.

Bizim vücudumuzun yaklaşık %60'ı su.

Peki ya yeni doğmuş bir bebeğin tam

%75'i Evet. Evet. Dörte üç'ü su. Onları

adeta minicik birer su balonu gibi

düşünebilirsiniz. Peki bu kadar çok

suyun olması iyi bir şey mi? Yani sıvı

kaybına karşı daha mı dayanıklılar

demek? İşte burada işler karışıyor.

Çünkü cevap tam tersi. Bu yüksek su

oranı o hızlı çalışan motorları yani

metabolizmaları ve henüz tam kapasite

çalışmayan böbrekleriyle birleşince

onları sıvı kaybına yani dehidrasyona

karşı inanılmaz derecede hassas hale

getiriyor. Gelelim sıcaklığa. Hepimizin

içinde vücut ısımızı sabit tutan bir tür

termostat var değil mi? İşte çocuklarda

bu termostat henüz tam olarak kalibre

edilmemiş. Yani vücut sıcaklıklarını

bizim gibi ustalıkla ayarlayamıyorlar.

Neden mi? Aslında bunun üç temel sebebi

var. Birincisi onları soğuktan koruyacak

yağ tabakaları çok ince yani yalıtımları

zayıf. İkincisi üşüdüklerinde titreyerek

ya da sıcakladıklarında terleyerek ısıyı

ayarlama mekanizmaları daha tam

oturuşmamış ve belki de en önemlisi

vücutları küçük ama bu küçük vücuda

oranla yüzey alanları çok geniş. Bu da

ısıyı çok çabuk kaybetmelerine ya da çok

çabuk ısınmalarına neden oluyor. Peki

tüm bunları konuştuktan sonra asıl soru

şu: Bir çocuğun bizden ne kadar farklı,

ne kadar hassas olduğunu artık

biliyoruz. Bu bilgiyle bugün bir çocuğu

korumak için farklı olarak ne

yapabilirsiniz? Küçücük bir şey bile

olabilir. Belki araba koltuğunun

kemerini bir tık daha sıkı kontrol

etmek. Belki masadaki o küçük fıstığı

gözden uzaklaştırmak. Unutmayın bu

farkları bilmek onlara daha iyi göz

kulak olmanın ilk adımıdır.