Up next in 10
Auzef İlkçağ Klasik Dönem Felsefesi Metinleri 2024-2025 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/04/07/ilkcag-klasik-donem-felsefesi-metinleri-2024-2025-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Antik Yunan felsefesi
0:02
deyince aklımıza hemen ne geliyor değil
0:04
mi? Şöyle beyazlar içinde sakallı
0:06
adamlar anlaşılması güç laflar
0:08
ediyorlar. İşte bugün o klişeleri bir
0:11
kenara atıyoruz ve Sokrates, Platon gibi
0:13
isimlerin ardındaki o şaşırtıcı gerçek
0:16
hikayelere dalıyoruz. Ve gelin hemen en
0:19
bilik efsanelerden biriyle başlayalım.
0:21
Sokrates gerçekten de bir demokrasi
0:23
aşığı mıydı? Çünkü bu soru aslında bütün
0:26
bildiklerimizi sorgulamamız için harika
0:28
bir başlangıç. Tıpkı onun sevdiği gibi
0:30
biz de şimdi bildiğimizi sandığımız
0:32
şeyleri bir kurcalayacağız. Şimdi
0:35
Sokrates'i genelde bilge bir öğretmen
0:37
olarak biliriz ama o kendisine bambaşka
0:39
bir isim takmıştı. Atina'nın sinir bozan
0:42
at sineği. Peki bu da ne demek? Şimdi
0:46
ilk sorumuzun cevabı geliyor. Hazır
0:47
mısınız? Hayır kesinlikle değildi. Hatta
0:50
tam tersi. Sokrates'e göre nasıl ki bir
0:53
gemiyi yönetmesi için işin uzmanı bir
0:55
kaptana güveniriz. Devleti yönetmek için
0:57
de bülgelerin yani uzmanların iş başında
0:59
olması gerekirdi. Sıradan insanların
1:02
yani çoğunluğun bilgisizce verdiği
1:03
kararlardan resmen tiksiniyordu. Bakın
1:06
kendini tam olarak böyle tanımlıyor.
1:09
Atina devletini uyuşuk, hantal, tembel
1:11
bir ata benzetiyor. Kendisi de o atı
1:14
sürekli rahatsız edip hadi uyan, düşün
1:16
biraz." diye dürten, entelektüel olarak
1:19
çürümesini engelleyen o vazgeçilmez, o
1:21
sinir bozucu at sineği. İşte bu at
1:24
sineği olma hali Sokrates'in meşhur
1:27
yönteminin de ta kendisi. Aslında amacı
1:29
neydi biliyor musunuz? Sorularıyla,
1:31
sorularıyla sorularıyla insanları
1:34
zihinsel bir çıkmaza, bir duvara
1:36
toslatmak. İşte o an o kafa karışıklığı
1:39
anı yani aporia gerçek öğrenmenin
1:42
başladığı yerde ona göre. Tabii
1:44
Sokrates'in bu rahatsız edici tarzı
1:46
herkesin hoşuna gitmiyordu. Hele hele
1:48
bir grup vardı ki onlar için Sokrates
1:50
tam bir baş belasıydı. Kim mi onlar?
1:53
Bilginin parayla satılabileceğini
1:55
söyleyerek dönemin bütün entelektüel
1:57
dünyasını sarsan sofistler. O dönemdeki
2:00
temel kavgayı işte bu tavla özetliyor.
2:03
Bir tarafta Erdem ve Bilgi soylu kanla
2:05
gelir, doğuştan gelir diyen
2:07
aristokratlar var. Diğer taraftaysa
2:10
hayır efendim parayı veren herkes bilgi
2:12
olabilir, erdemli olabilir. Diyen
2:13
sofistler. Bu o dönem için inanılmaz
2:16
devrimci bir fikirdi ve Atima'nın bütün
2:18
güç dengelerini altüst ediyordu. Peki
2:21
kimdi bu sofistler? Kısaca Yunanistan'ın
2:24
ilk profesyonel öğretmenleriydi onlar.
2:26
Para karşılığında insanlara güzel
2:28
konuşmayı, siyaseti, ikna etme sanatını
2:31
öğretiyorlardı. Mutlak doğru diye bir
2:33
şey olmadığını savunuyorlardı. Yani bir
2:35
nevi bugünkü bilgi ekonomisi dediğimiz
2:38
şeyin ilk tohumlarını atıyorlardı. Ve
2:40
işte sofistlerin en meşhur sloganı.
2:43
İnsan her şeyin ölçüsüdür. Ama durun bu
2:46
cümlenin altında genellikle gözden
2:48
kaçırdığımız çok çok önemli bir detay
2:51
var. İşte o kilit nokta bu. Protogaras,
2:54
insan
2:56
derken evrenin sırlarından ya da fizik
2:58
kanunlarından falan bahsetmiyordu.
3:00
Tamamen bizim kişisel deneyimlerimizden
3:02
bahsediyordu. Yani demek istediği şuydu.
3:05
Rüzgar sana soğuk geliyorsa senin için
3:07
soğuktur. Bana ılık geliyorsa benim için
3:09
ılıktır. Evrensel bir gerçek değil,
3:12
kişisel bir algıdır bu. Görecelilik
3:14
nesnelerde değil, bizim onlarla
3:16
kurduğumuz ilişkideydi. O dönemin
3:18
yerleşik inançlarına meydan okuyan bir
3:21
başka önemli isim daha vardı. Kenofanes
3:24
bu muhteşem sözüyle aslında şunu
3:27
söylüyordu. Biz insanlar tanrıları
3:29
kendimize benzetiyoruz. Onlara kendi
3:32
özelliklerimizi, kendi zaaflarımızı
3:34
yüklüyoruz. Yani aslında taptığımız
3:37
tanrılar değil, kendi yansımalarımız.
3:40
Peki bütün bu derin tartışmaları daha
3:43
ile anlamak için elimizde olması gereken
3:45
birkaç anahtar kavram var. Gelin şimdi
3:48
felsefenin bu şifrelerini çözen o birkaç
3:51
kelimeye hızla bir göz atalım. İşte
3:54
felsefenin belki de en temel ayrımı
3:57
doksa ve episteme. Doksa etrafta dolaşan
4:01
popüler görüşler, sanılar hani sosyal
4:03
medyada bir anda yayılan bir haber gibi
4:06
değişken ve belirsiz. Episteme ise
4:09
bilimsel gerçek gibi kanıtlanmış
4:11
sarsılmaz kesin bilgi. Felsefenin bütün
4:14
amacı insanı Doksan'ın o kaygan
4:16
zemininden alıp epistemenin sağlam
4:18
toprağına ulaştırmaktı. Platon'a göre bu
4:21
bilgi arayışı öyle kuru kuruya sıkıcı
4:24
bir akıl yürütme işi değildi. Bu
4:26
yolculuğu başlatan içimizdeki o güçlü
4:28
bir arzu bir tutkuydu. Hakikate ve
4:31
güzelliğe duyulan o şiddetli arzu yani
4:34
Eros. Peki bu adamlar bu işi nasıl
4:37
yapıyordu? Aslında çok basit. Üç adımlı
4:39
bir formülleri vardı. Birincisi
4:42
Historya. Önce etraftaki bütün verileri,
4:45
hikayeleri topluyorlardı. İkincisi
4:47
Skeptemoy sonra topladıkları her şeye
4:50
şüpheyle yaklaşıp eleştirel bir
4:52
süzgeçten geçiriyorlardı. Ve son olarak
4:55
teoriya o süzgeçten geçen sağlam
4:58
bilgileri alıp anlamlı bir bütün yani
5:00
bir teori haline getiriyorlardı. İşte
5:02
bugünkü eleştirel düşüncenin temeli tam
5:05
da bu. İyi de bütün bu anlattıklarımız,
5:08
bu 2500 yıllık tartışmalar bugün bizim
5:11
ne işimize yarayacak? Aslında
5:13
sandığımızdan çok daha fazla. Gelin
5:16
öğrendiklerimizi günümüze bir taşıyalım.
5:19
Bu kısa gezintiden cebimize ne koyduk?
5:21
Birincisi, Sokrates'in aslında bir
5:23
demokrasi hayranı değil, tam tersine
5:26
onun en sert eleştirmenlerinden biri
5:28
olduğunu gördük. İkincisi, sofistlerin
5:31
sadece paraagöz öğretmenler değil,
5:33
aristokratik düzene kafa tutan eğitim
5:35
devrimcileri olduğunu anladık. Üçüncüsü,
5:38
felsefenin asıl derdinin gelip geçici
5:41
sanılardan yani doksadan sağlam bilgiye
5:44
yani epistemeye ulaşmak olduğunu
5:46
öğrendik. Ve son olarak bu hedefe giden
5:48
yolu da bize göstermişler. Önce topla,
5:51
sonra şüphe et, en sona düzenle ve
5:54
kapanışı sizi biraz düşündürecek bir
5:56
soruyla yapalım. Her gün bilgi
5:58
bombardımanına tutulduğumuz
6:00
algoritmaların ve yankı odalarının
6:02
içinde yaşadığımız bu çağda doxa ile
6:04
epistemeyi yani popüler olanla doğru
6:07
olanı birbirinden nasıl ayırt edeceğiz?
6:09
İşte bu 2500 yıllık soru belki de bugün
6:12
hiç olmadığı kadar önemli.