Up next in 10
Auzef İktisadi Düşünce Tarihi 2025-2026 Final Soruları (Bahar)
https://lolonolo.com/2026/07/24/iktisadi-dusunce-tarihi-2025-2026-final-sorulari-bahar/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. İnsanlığın şu bitmek
0:02
bilmeyen kıt kaynakları yönetme
0:04
serüvenini mercek altına aldığımız
0:06
yepyeni incelememize hoş geldiniz. Bugün
0:09
tarihi boyunca ortaya çıkan o devasa
0:11
iktisadi kuramların ve okulların aslında
0:14
nasıl büyük krizlerle şekillendiğini
0:16
keşfedeceğiz. Düşünsenize ekonomi
0:18
dediğimiz şey sadece matematikten ibaret
0:20
değil. Aynı zamanda krizlere ve insan
0:23
doğasına verilmiş cevapların bir
0:24
haritası. Hazırsanız bu destansı
0:27
yolculuğa hemen başlayalım. Bugünkü
0:29
rotamızda neler mi var? Kısaca şöyle bir
0:32
bakalım. Önce iktisadi düşüncenin o uzun
0:35
tarihsel yolculuğuna çıkıyoruz. Ardından
0:37
klasik iktisat ve o meşhur iyimserlik
0:40
çağına uğrayacağız. Sonra Büyük Buhran
0:42
ve Kanes'le işler biraz karışacak.
0:44
Oradan stakfilasyon krizinin sarsıcı
0:46
etkilerine bakıp monetarizm ve modern
0:48
okullarla bugünkü analizimizi
0:50
tamamlayacağız. Birinci bölümümüz
0:52
iktisadi düşüncenin tarihsel yolculuğu.
0:55
Biliyor musunuz? Tarihsel sürece şöyle
0:57
bir uzaktan baktığımızda olayların
1:00
devasa bir yer çizdiğini çok net
1:02
görebiliyoruz. Merkentilizm ve
1:04
fizyokrasiden başlayarak klasik
1:06
iktisatçılara, oradan o sarsıcı
1:08
keynezyen devrime ve sonrasındaki modern
1:10
okullara uzanan müthiş bir entelektüel
1:12
yolculuk bu. Şunu unutmamak lazım. Her
1:15
bir iktisadi okul sadece kendi döneminin
1:17
krizlerine çözüm üretmekle kalmamış,
1:19
aynı zamanda devletin ekonomideki rolünü
1:21
de baştan aşağı yeniden tanımlamış. Bu
1:24
sürekli evrilen yapıyı aklınızın bir
1:26
köşesinde tutun. Çünkü yolculuğumuz
1:28
boyunca sık sık karşımıza çıkacak.
1:30
Gelelim ikinci bölüme. Klasik iktisat ve
1:33
iyimserlik çağı. Adam Smith, David
1:36
Ricardo, Thomas Meltos. Bu isimleri
1:39
mutlaka bir yerlerden duymuşsunuzdur.
1:41
İşte bu dönemin temellerini atan bu dev
1:43
düşünürler ekonomide tamamen eller
1:46
serbest yaklaşımı üzerine kurulu yepyeni
1:48
bir çerçeve inşa ettiler. Piyasaya hiç
1:51
dokunmazsanız her şeyin doğal ve
1:53
mükemmel bir uyum içinde işleyeceğine
1:55
dair gerçekten çok güçlü bir argüman
1:57
sundular. Tabii o dönem için inanılmaz
2:00
bir iyimserlik rüzgarı bu. Ve tabii ki
2:03
buradaki kilit kavram lesfer yani o
2:06
meşhur bırakınız yapsınlar yaklaşımı.
2:08
Klasiklerin bu temel inancı devletin
2:11
ekonomiye herhangi bir şekilde en ufak
2:13
bir müdahalesine bile kesin ve katı bir
2:15
şekilde karşı çıkar. Mantık çok basit
2:17
aslında. Onlara göre piyasaya gölge
2:20
etmezseniz o eninde sonunda kendi yolunu
2:22
ve o muazzam dengesini mutlaka
2:24
bulacaktır. O kadar iyimsar bir bakış
2:27
açısı ki bu ekonominin her koşulda doğal
2:30
olarak tam istihdamda dengede kalacağını
2:32
savunuyor. İşsizlik falan geçici şeyler
2:34
onlar için. Üstelik paraya bakış açıları
2:37
da çok ilginç. Onlara göre para tamamen
2:39
nötr. Yani ekonominin çarklarını
2:41
döndüren, reel işleyişi değiştiren bir
2:43
güç değil. Sadece cebimizdeki bir araç.
2:46
Alışveriş yapmak için kullandığımız
2:47
basit bir mübadele aracı. O kadar. Her
2:50
şey adeta saat gibi tıkır tıkır işliyor
2:52
gibi görünüyor, değil mi? Ama tam bu
2:55
noktada durup kendimize şu can alıcı
2:57
soruyu sormamız gerekiyor. Peki ya
2:59
piyasa kendi kendini düzeltemezse, ya
3:02
işler o toz pembe tablodaki gibi
3:04
gitmezse ve görünmez el bir anda felç
3:06
olursa ne olacak o zaman? İşte bu soru
3:09
ekonomi tarihindeki en büyük
3:11
kırılmalardan birinin kapısını ardına
3:13
kadar aralıyor. 3.üncü bölümümüz her
3:16
şeyin altüst olduğu o an. Büyük buhran
3:20
ve tam bir paradigma değişimi. 1929. Bu
3:25
tarif sadece sıradan bir borsa çöküşü ya
3:28
da basit bir finansal kriz değildi. Bu
3:31
klasik kuramın mutlak çöküşüydü. O yere
3:34
göğe sığdırılamayan piyasa kendi kendini
3:36
her zaman düzeltir inancı sistemin
3:39
tamamen kilitlenmesiyle o güne kadarki
3:42
en acımasız gerçeklik testiyle yüzleşti.
3:45
Milyonlarca insan işsiz, fabrikalar
3:47
kapalı. O iyimser dünya görüşü tam
3:49
anlamıyla iflas etmişti. Şimdi gelin bu
3:53
iki büyük paradigmayı yan yana koyalım.
3:55
Bir yanda klasiklerin tam istihdam,
3:57
müdahalesizlik ve nötr para inancı.
4:00
Diğer yanda ise John Maynard Kanes'in
4:02
masaya vurduğu yepyeni sert bakış açısı.
4:06
Kanes dedi ki, "Hayır, ekonomi her zaman
4:08
tam istihdamda dengede kalmaz.
4:11
Genellikle eksik istihdamda yani kriz
4:13
halinde sıkışıp kalabilir. Üstelik ona
4:16
göre ücretler ve fiyatlar öyle
4:18
klasiklerin sandığı gibi hemen aşağı
4:20
doğru esnemez. Onlar rijittir. Yani
4:22
deyim yerindeyse aşağıya düşmemek için
4:25
yapışkandır.
4:27
Peki bu durumda çözüm neydi? Kanes'in
4:30
getirdiği o devasa paradigma değişimi
4:32
tam olarak şuydu. Madem piyasa kendi
4:34
kendini kurtaramıyor, o zaman devlete iş
4:36
düşüyor. Ekonomiyi kurtarmak için devlet
4:39
mutlaka ama mutlaka maliye
4:40
politikalarıyla piyasaya aktif olarak
4:43
müdahale etmelidir. Altyapı yapacak,
4:45
para harcayacak, çarkları o döndürecek.
4:47
Bu iktisat kurallarının kelimenin tam
4:49
anlamıyla baştan yazılması demekti. Ve
4:52
4. bölümümüz: Sarkac'ın tekrar yön
4:54
değiştirdiği o dönem. Stakfilasyon krizi
4:57
ve keynezen tıkanıklık.
4:59
1970'lere geldiğimizde Keynezyen sistem
5:02
adeta duvara tosladı. Neden mi? Çünkü
5:05
dünya tamamen beklenmedik. Yepyeni bir
5:08
problemle karşılaştı. Stakflasyon. Yani
5:11
düşünün hem enflasyon uçup gidiyor hem
5:13
de işsizlik zirve yapıyor. Bu durum
5:16
keynezyen politikalar için tam bir
5:18
kabustu. Bir çıkmaz sokaktı. Devletin o
5:21
çok güvenilen krizi çözer denilen mali
5:23
müdahale araçları artık kilitlenmişti ve
5:26
hiçbir işe yaramıyordu. Yepyeni bir
5:28
çözüme ihtiyaç vardı. Geldik 5.
5:31
bölümümüze. Modern okullar, monetarizm
5:34
ve sonrası. Bu yeni dönemin, bu
5:37
değişimin öncüsü Milton Friedman oldu.
5:40
Monetarizmin kalbini oluşturan o çok
5:43
vurudu tespiti yaptı. dedi ki,
5:45
"Enflasyon her zaman ve her yerde
5:47
parasal bir olgudur. Freedman'a göre
5:50
sorunun kökeni açıkça para arzıydı. Yani
5:53
Keynezyenlerin savunduğu gibi devletin
5:55
sürekli maliye politikalarıyla piyasaya
5:57
girip çıkması yerine enflasyonu
6:00
durdurmak için merkez bankalarının para
6:02
arzını çok sıkı bir şekilde kurallara
6:05
bağlayarak kontrol etmesi gerekiyordu.
6:07
Odak noktası tamamen değişmişti. Tabii
6:10
ki modern dönem sadece monetarizmden
6:12
ibaret değil. Ekonomi dünyası o yıllarda
6:15
deyim yerinde ise bir fikir mutfağına
6:17
dönüştü. Çok hızlıca diğer aktörlere de
6:20
bakalım. Mesela Robert Lucas'ın başını
6:22
çektiği yeni klasikler var. Arthur
6:24
Laffer'ın öncülüğünde üretimi
6:26
canlandırmak için vergileri düşürelim
6:28
diyen arz yanlı iktisatçılar var ve
6:30
James Bukan'ın öne çıkardığı kamu
6:32
tercihi teorisi var. Hepsi de bu yeni
6:35
ekonomik çıkmazlara kendi
6:36
pencerelerinden benzersiz çözümler
6:38
sundular. Özellikle yeni klasiklerin şu
6:41
rasyonel beklentiler konsepti gerçekten
6:44
çok ilginçtir. Bu teori oldukça net bir
6:47
iddiada bulunuyor. Diyor ki bizler yani
6:49
tüketiciler ve şirketler öyle pasif
6:52
varlıklar değiliz. Geçmişteki ve şimdiki
6:54
tüm bilgileri kullanır, devletin ne
6:57
yapacağını akılcı bir şekilde tahmin
6:59
ederiz. E sonuçuç şu. Eğer devletin para
7:02
politikası öngörülebilirse tamamen
7:04
etkisiz hale gelir. Çünkü biz o hamleyi
7:07
çoktan tahmin edip pozisyonumuzu ona
7:09
göre ayarlamış oluruz bile. Piyasayı
7:11
öyle kolay kolay şaşırtamazsınız
7:13
diyorlar. Aynı dönemde sahneye çıkan bir
7:16
diğer güçlü görüşte kamu tercihi
7:18
teorisyenleriydi. Onlar olaya biraz daha
7:21
farklı siyasi bir boyuttan yaklaştılar.
7:24
Dediler ki siyasetçiler de nihayetinde
7:26
kendi çıkarlarını düşünen insanlardır ve
7:28
seçim kazanmak için kısa vadeli popülist
7:31
kararlar alabilirler. İşte tam da bu
7:33
yüzden ekonomiyi bu siyasi
7:35
dalgalanmalardan korumak için mutlaka
7:38
anayasal sınırlamalar, katı kurallar
7:40
getirilmelidir. Aslında bu modern çağda
7:43
devlet müdahalesine karşı verilmiş insan
7:45
doğasını da işin içine katan son derece
7:47
pragmatik bir tepkiydi. İşte böyle.
7:50
Klasiklerin o sınırsız yimserliğinden
7:52
büyük buhranın yıkımına, Keynes'in
7:54
devletçi çözümünden modern okulların
7:56
rasyonel hesaplamalarına kadar krizlerin
7:59
koca koca teorilerinin nasıl paramparça
8:01
edip ardından yeniden inşa ettiğine
8:02
şahit olduk. Bu incelememizi noktalarken
8:06
sizi şu kışkırtıcı soruyla başa bırakmak
8:08
istiyorum. Dünyanın şu an içinde
8:10
bulunduğu bu devasa belirsizlik ortamı
8:12
ve ardı ardına gelen krizler acaba
8:14
yepyeni bir iktisat okulunu daha
8:15
doğuracak mı? Ekonomi tarihinin o durmak
8:18
bilmeyen sarkacı bir sonraki sefer
8:20
nereye sallanacak? Ne dersiniz? Bize
8:23
katıldığınız için teşekkürler. Bir
8:24
sonraki analizimizde görüşmek üzere.
8:26
Hoşça kalın.
Jobs & Education