Up next in 10
İKT402U Türkiye Ekonomisi Ünite 5,
Aöf Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Lisans,
Aöf Maliye Lisans,
Aöf Siyaset Bilimi Ve Kamu Yönetimi Lisans,
Aöf İşletme Lisans,
Aöf İktisat Lisans,
https://lolonolo.com/2026/03/26/kt402u-turkiye-ekonomisi-unite-5/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Her şeyin en başından yani sıfırdan bir
0:03
sanayi yaratmak. Türkiye'nin 100 yıllık
0:06
hikayesi aslında tam da bu. Ama bu
0:08
yolculuk hiç de güllük gülüstanlık
0:10
olmadı. İnişleri ve çıkışlarıyla
0:12
doluydu. Hadi gelin cumhuriyetin ilk
0:14
günlerinden bugüne Türkiye sanayisi bu
0:17
uzun yolda neler yaşadı hep birlikte
0:19
bakalım. İşte bu soru Türkiye'nin yüzy
0:22
yılı aşkın bir süredir kendine sorduğu
0:24
en temel sorulardan biri. Ve bu sorunun
0:27
cevabı biliyor musunuz hiç sabit
0:29
kalmadı. Dönemin şartlarına, yaşanan
0:31
krizlere ve ortaya konan vizyonlara göre
0:34
sürekli ama sürekli değişti. Hazırsanız
0:37
bu büyük dönüşümün izlerini sürmeye
0:39
başlıyoruz. Yolculuğumuzu dört ana
0:41
döneme ayıracağız. Her bir dönem bir
0:44
öncekinin sorunlarına bir çözüm arayışı.
0:46
Aslında liberal başlangıçlardan
0:48
devletçiliğe, kapalı bir ekonomiden
0:50
dünyaya açılmaya hepsi birer basamak.
0:53
Peki cumhuriyet bu yola çıkarken elinde
0:56
ne vardı? İşte bu hedefleri anlamak için
0:59
önce devralan o zayıf sanayi mirasına
1:01
bakmamız şart. Osmanlı'dan devralan
1:04
sanayi açıkçası sanayi demeye bir şahit
1:07
ister. Daha çok böyle tarıma dayalı
1:09
küçük atölyelerden ibaretti. Düşünün her
1:12
şey İstanbul ve İzmir gibi birkaç
1:14
şehirde toplanmış. Yani Anadolu'da pek
1:16
bir şey yok. Ve asıl çarpıcı olan ne
1:19
biliyor musunuz? Şu rakam %96. Evet,
1:22
yanlış duymadınız. Cumhuriyet
1:24
kurulduktan tam 4 yıl sonra 1927'de
1:27
ülkedeki işletmelerin %96'sında
1:30
makine falan yoktu. Her şey bildiğiniz
1:33
insan gücüyle belki biraz da hayvan
1:35
gücüyle dönüyordu. Yani yarışa
1:37
başlanılan nokta tam olarak burasıydı.
1:39
Sıfır noktası bile değil. belki de
1:41
eksilerden. İşte bu tablo karşısında
1:44
1923'te İzmir İktisat Kongresi'nde çok
1:47
net bir hedef konuldu. Ekonomik kalkınma
1:49
yani sanayileşme bu 20 ülkemin en ama en
1:53
önemli önceliği olacaktı. Tamam hedef
1:56
belliydi ama nasıl yapılacaktı? İlk
1:58
başta bunu özel sektör yapsın dendi ama
2:01
o plan pek tutmadı. E ortada yeterli
2:04
sermaye yoktu. Tecrübeli girişimcide pek
2:06
bulunmuyordu. Üstüne bir de tüm dünyayı
2:08
sarsan büyük buhran patlayınca mecburen
2:11
strateji değiştirmek gerekti. İşte bu
2:13
noktada devlet dedi ki, "Madem özel
2:15
sektör yapamıyor, o zaman biz yapacağız
2:18
ve direksiyona geçti. Tekstil, kağıt,
2:20
şeker, kimya gibi temel ürünleri
2:22
üretecek fabrikaları bizzat devlet
2:25
kurmaya başladı. Şimdi zamanla biraz
2:27
ileri saralım. 1960'lara geldiğimizde
2:29
yepyeni çok iddialama ama bir o kadar da
2:31
sorunlu bir stratejiyle karşılaşıyoruz.
2:33
Bu stratejinin adı ithal ikamesi. Yani
2:36
dışarıdan almayalım, her şeyi kendimiz
2:38
üretelim mantığı. Bunu şöyle düşünün.
2:40
Kendi sanayimizi yani o küçük
2:42
fidanlarımızı dışarıdaki devasa ve
2:44
rekabetçi ağaçlardan korumak için
2:47
etrafına yüksek duvarlar örüyorsunuz.
2:49
Bir nevi korunaklı bir bahçe
2:50
yaratıyorsunuz. Kulağa harika geliyor
2:53
değil mi? Başta öyleydi de. Bu
2:54
duvarların içinde otomobil, beyaz eşya
2:57
gibi tüketim malları üretmeyi başardık.
2:59
Ama burada büyük bir tuzak vardı. O
3:02
otomobilleri, o buzdolaplarını üretmek
3:04
için gereken ara parçalar, motorlar, o
3:06
küçük vidalar işte onlar hala dışarıdan
3:09
geliyordu. Sonuç ne oldu? Kendi
3:11
bahçemizde bir şeyler yetiştirelim
3:13
derken dışarıdan tohum ve gübre
3:15
getirmeye, eskisinden daha da bağımlı
3:17
hale geldik. Bu da ülkeyi sürekli bir
3:19
döviz krizinin eşiğine getirdi. E bu
3:22
duvarlarla çıvrili bahçe modeli de bir
3:24
süre sonra tıkandı ve ülke kendini ciddi
3:27
bir krizin içinde buldu. Bu da bir başka
3:29
keskin dönüşü zorunlu kıldı. Takvimler
3:32
24 Ocak 1980'i gösterdiğinde Türkiye
3:35
ekonomisi için bir devir kapandı.
3:37
Yepyeni bir devir açıldı. O meşhur 24
3:40
Ocak kararlarıyla o koruyucu duvarlar
3:43
yıkıldı ve tüm ekonomi rotasını dışarıya
3:45
yani ihracata ve küresel rekabete
3:48
çevirdi. Bakın zihniyet tamamen değişti.
3:51
Eskiden hedef sadece iç pazarı
3:53
doyurmaktı. Artık amaç tüm dünyaya mal
3:55
satmaktı. korumacılıktan rekabetçiliğe
3:58
geçildi. Sonuç ihracatta gerçekten de
4:00
büyük bir patlama yaşandı. Ve geldik
4:03
bugüne. Artık Türkiye'nin ciddi bir
4:05
sanayi altyapısı var. Evet. Ama bu sefer
4:08
karşısındaki meydan okuma çok daha
4:10
farklı, çok daha incelikli. Bugün
4:12
sanayimizin bel kemiği imalat. Üretimin
4:15
aslan payı yani %80'i buradan geliyor.
4:18
Kağıt üzerinde bu harika bir başarı
4:20
hikayesi gibi duruyor. Ama madalyonun
4:22
bir de öbür yüzü var. İşte asıl can
4:24
alıcı nokta da burada karşımıza çıkıyor.
4:27
Rakam oldukça net. %3,5. Peki ne demek
4:31
bu? 2016 verilerine göre Türkiye'nin o
4:34
devasa imalat sanayisi ihracatının
4:36
içinde hani o katma değeri yüksek ileri
4:39
teknoloji ürünler var ya işte onların
4:41
payı sadece bu kadarcık. Yani evet çok
4:44
şey üretiyoruz. Sanayi tabanımız
4:46
gerçekten geniş ama ürettiklerimiz
4:48
teknolojik olarak ne kadar derin? İşte
4:50
sorun burada başlıyor. Bu durum küresel
4:53
pazarda hem karlılığımızı hem de rekabet
4:56
gücümüzü ciddi şekilde sınırlıyor ve bu
4:58
bizi o nihai soruya getiriyor. Türkiye
5:01
artık sadece üreten bir sanayiden değer
5:04
üreten bir sanayiye nasıl geçecek? İşte
5:06
100 yıllık yolculuğun sonunda gelinen
5:08
yol ayrımı bu. Artık soru ne kadar
5:10
ürettiğimiz değil ürettiğimiz şeye ne
5:12
kadar değer katabildiğimiz ve önümüzdeki
5:14
yüzyılın hikayesi de tam olarak bu
5:16
soruya verilecek cevapla şekillenecek.
Jobs & Education
Education