Up next in 10
IKT104U İktisada Giriş 2 Ünite 2: Kısa Dönemde Ekonomi
https://lolonolo.com/2026/04/01/ikt104u-iktisada-giris-2-unite-2/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Bugün tek bir liranın ekonomide nasıl
0:03
dev bir dalgaya dönüşebildiğini yani o
0:05
meşhur çoğaltan etkisini hep birlikte
0:08
mercek altına alacağız. Hadi gelin
0:10
Keynezel modelin bu büyüleyici dünyasına
0:13
bir dalalım. İşte bu soru bugünkü
0:16
konumuzun tam kalbinde yatıyor.
0:18
Görünüşte küçücük bir adımın ekonomide
0:20
nasıl olup da bu kadar büyük bir etki
0:22
yarattığının sırrını şimdi adım adım
0:25
çözeceğiz. Her şey aynen buradaki domino
0:28
taşları gibi işliyor aslında. Bir
0:29
kişinin harcama bir diğerinin geliri
0:32
oluyor ve bu zincirleme reaksiyonun her
0:34
bir halkası ekonomiyi bambaşka bir yere
0:36
taşıyor. Peki hadi başlayalım. Şimdi
0:40
anlatacağımız her şeyin temelinde yatan
0:42
tek bir varsayım var. Fiyatların
0:44
yapışkanlığı. Ne demek bu? Gelin
0:47
bakalım. İşin ilginç kısmı da tam olarak
0:50
bu. Normalde ne düşünürüz? Talep artarsa
0:53
fiyatlar da artar değil mi? Ama işte
0:55
Keynezian model diyor ki en azından kısa
0:58
bir süreliğine firmalar fiyat
1:00
etiketleriyle oynamak yerine üretim
1:03
düğmelerini çevirirler. Yani ya daha çok
1:05
üretirler ya da daha az. Aslında bunun
1:08
gerçek hayatta çok mantıklı sebepleri
1:10
var. Düşünsenize bir restoranın her gün
1:12
menü basması ya da bir fabrikanın her
1:15
hafta çalışanlarının maaşlarını yeniden
1:17
görüşmesi pek pratik değil. İşte bu
1:19
yüzden fiyatlar bir süreliğine yapışkan
1:21
kalıyor. Tamam. Fiyatların neden bir
1:24
süre sabit kaldığını anladık. E peki
1:26
şimdi gelelim ekonominin asıl motoruna
1:29
yani harcamalara ve bu motorun ilk
1:32
kıvılcımı kimden geliyor? Doğrudan
1:34
bizden yani tüketicilerden.
1:36
Haydi basit bir örnekle gidelim. Diyelim
1:39
ki elinize fazladan 100 lira geçti. Ne
1:41
yaparsınız bu parayla? İşte bu soru
1:44
aslında tüm ekonomiyi harekete geçiren o
1:46
ilk adım. Büyük ihtimalle hepsini
1:49
harcamazsınız. bir kısmını harcar, bir
1:51
kısmını da kenara atarsınız. Mesela
1:54
diyelim ki 80 lirasını harcadınız, 20
1:56
lirasını da biriktirdiniz. İşte bu kadar
1:59
basit bir karar ekonomideki en önemli
2:01
iki kavramı ortaya çıkarıyor. İşte
2:04
karşınızda ilk kavramımız marjinal
2:07
tüketim eğilimi ya da havalı
2:08
kısaltmasıyla MPC. Bu aslında şu demek.
2:12
Elinize geçen her yeni liranın ne
2:14
kadarını harcıyorsunuz? Bizim
2:16
örneğimizde bu oran 100 liranın 80
2:18
lirası. Yani 0.80.
2:22
E paranın geri kalanı nereye gitti? İşte
2:24
o da marjinal tasarruf eğilimini yani
2:27
NPSi oluşturuyor. Ve bakın burası çok
2:30
önemli. Bu ikisinin toplamı her zaman 1e
2:33
eşit olmak zorunda. Yani paranın
2:35
tamamına ya harcarsınız ya da
2:37
biriktirirsiniz. Üçüncü bir seçenek yok.
2:40
Ama durun. Tüketim harcamaları denklemin
2:42
sadece bir parçası. Ekonomiye dışarıdan
2:45
giren başka para akışları da var.
2:47
İktisatçılar bunlara havalı bir isim
2:49
takmış. Enjeksiyonlar. Peki nedir bu
2:53
enjeksiyonlar? Birincisi firmaların yeni
2:56
fabrikalar, makineler için yaptığı
2:58
yatırımlar. İkincisi de devletin yollar,
3:01
okullar, hastaneler için yaptığı kamu
3:03
harcamaları. Tıpkı bir ateşe odun atmak
3:06
gibi. Bu enjeksiyonlar da ekonomiyi
3:08
doğrudan canlandırıyor. Peki bu
3:10
harcamaları ne etkiliyor? Genellikle
3:13
faiz oranları ve geleceğe dair o genel
3:15
iyimserlik havası. İyi de ekonomiye
3:18
sürekli para giriyor, bir andan da
3:20
çıkıyor. Peki bu sistem nasıl bir
3:22
dengeye ulaşıyor? Bunu anlamanın çok
3:25
basit ama müthiş etkili bir yolu var.
3:27
Gelin ekonomiyi bir küvet gibi
3:29
düşünelim. İşte bu görüntü her şeyi
3:31
özetliyor aslında. Küvetin musluğundan
3:33
akan su ekonomiye giren enjeksiyonlar
3:36
yani yatırımlar, kamu harcamaları bir de
3:38
tabii yurt dışına sattığımız mallardan
3:41
gelen para yani ihracat. Giderden sızan
3:44
su ise ekonomiden çıkan para yani
3:46
sızıntılar. Bunlar da bizim
3:48
tasarruflarımız, devlete ödediğimiz
3:50
vergiler ve yurt dışından aldığımız
3:52
ürünler yani ithalat. Ve işte denge anı
3:56
tam olarak bu. Küvetteki su seviyesinin
3:58
değişmemesi için ne olması lazım? Giren
4:01
suyun çıkan suya eşit olması. Ekonomide
4:04
de denge tam olarak bu noktada
4:05
kuruluyor. Enjeksiyonlar sızıntılara
4:08
eşitlendiği anda. Ve şimdi geldik en
4:12
heyecanlı, en akıl almaz kısma. Bu
4:15
modelin bize gösterdiği o inanılmaz etki
4:18
çoğaltan etkisi. Hani en başta
4:21
belirlediğimiz %80'lik harcama eğilimi
4:23
vardı ya o NPC. İşte şimdi onu iş
4:26
başında göreceğiz. Zinciri takip edelim.
4:29
Devlet diyelim ki bir proje için 1.000 L
4:31
harcadı. Bu para bir müteahidin cebine
4:33
girdi. O ne yaptı? 800 lirasını harcadı.
4:36
O 800 lira bir dükkan sahibine gitti. O
4:39
ne yaptı? O da %80'ini yani 640 lirasını
4:42
harcadı. Görüyorsunuz değil mi? Bu
4:44
zincirleme reaksiyon her halkada bir
4:46
öncekinin %80'i kadar devam edip
4:48
gidiyor. Peki bu zincirleme reaksiyonu
4:51
sonunda ne oluyor dersiniz? O ilk başta
4:54
devletin harcadığı 1.000 L var ya
4:56
ekonomide toplamda tam 5.000 liralık bir
4:59
gelir artışı yaratıyor. Evet, yanlış
5:02
duymadınız. 5 katı. İşte bu sihirli
5:05
etkiye çoğaltan diyoruz. Peki neden 5
5:08
katta 3 ya da 10 kat değil? Bunun
5:11
sırrını akılda tutmanın çok güzel bir
5:13
yolu var. Dalganın büyüklüğü sızıntının
5:15
ne kadar küçük olduğuna bağlıdır. Yani
5:18
insanlar her turda paralarının ne kadar
5:20
azını tasarruf ederse, o sızıntı ne
5:22
kadar küçük olursa bir sonraki tura o
5:24
kadar çok para devreder ve dalga o kadar
5:27
büyür. Bu grafik bu ilişkiyi muhteşem
5:30
bir şekilde gösteriyor. Bakın tasarruf
5:32
eğilimi yani o sızıntı MPS 0.20'den
5:36
0.15'e 15'e düşünce yani insanlar biraz
5:39
daha az tasarruf edince çoğaltan değeri
5:42
5'ten neredeyse 7'ye fırlıyor. Kural
5:45
basit. Sızıntı ne kadar küçükse ilk
5:48
etkinin yarattığı toplam dalga o kadar
5:50
büyük olur. Şimdi resme son bir parça
5:53
daha ekleyip modeli tamamlayalım. Dış
5:55
dünya yani küresel ekonomi. Hemen
5:58
ardından da tüm bu anlattıklarımızdan
6:01
çıkarmamız gereken ana dersleri bir
6:03
özetleyelim. Hani o küvet benzetmemiz
6:05
vardı ya işte oraya yeni bir sızıntı
6:08
daha ekliyoruz. İthalat. Neden sızıntı?
6:11
Çünkü siz ithal bir ürün aldığınızda
6:14
harcadığınız para bizim ekonomimizi
6:16
canlandırmak yerine o ürünün geldiği
6:18
ülkenin ekonomisine akmış oluyor. Bu da
6:21
bir tür sızıntı. Peki tüm bu
6:23
anlattıklarımızdan aklımızda ne kalmalı?
6:25
Dört temel nokta var. 1. Kısa dönemde
6:28
ekonominin dümeninde fiyatlar değil
6:29
toplam harcamalar vardır. 2. Sizin o
6:32
küçücük harcama ya da tasarruf
6:33
kararınızın tahmin bile edemeyeceğiniz
6:36
dalga etkileri olur. 3. çoğaltan etkisi
6:38
sayesinde devletin attığı adımlar
6:40
katlanarak büyüyen bir etki yaratabilir
6:42
ve 4. İthalat bu etkiyi zayıflatan bir
6:44
sıntıdır. Ve şimdi bitirirken sizi
6:48
kışkırtıcı bir soruyla başa bırakalım.
6:50
Cim bunları öğrendikten sonra diyelim ki
6:53
durgunluktaki bir ekonominin
6:55
başındasınız. İnsanları daha fazla
6:57
harcamaya mı teşvik edersiniz yoksa daha
7:00
fazla tasarruf etmeye mi? Vereceğiniz
7:02
cevap sandığınızdan çok daha karmaşık
7:04
olabilir.
#Business & Industrial
#Finance