Up next in 10
Auzef İşletim Sistemleri 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/09/15/isletim-sistemleri-2025-2026-vize-sorulari/
auzef, İşletim Sistemleri, Yönetim Bilişim Sistemleri
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Harika. Hadi bu konuya hiç vakit
0:02
kaybetmeden dalalım. Hazırsanız bugünkü
0:04
görsel rehberimizde vizeler ve finaller
0:07
için adeta hayat kurtaracak, arkanıza
0:09
yaslanıp keyifle dinleyeceğiniz en
0:11
kapsamlı akademik çalışma serimize
0:13
başlıyoruz. Bugün cihazlarımızın o
0:15
kalbinde yatan görünmez gücü yani
0:17
işletim sistemlerinin büyüleyici
0:19
mimarisini tek parçalarına ayıracağız.
0:22
Lolanolo platformuna hoş geldiniz. Bu
0:24
dersimizde işletim sistemleri 2025-2026
0:28
konularını çıkmış sorularını ve detaylı
0:31
açıklamalarını derinlemesine
0:33
inceliyoruz. Peki rotamız ne? Şöyle bir
0:36
üstünden geçelim. Önce işletim
0:38
sistemlerine giriş yapacağız. Ardından
0:39
sırasıyla proses yönetimi,
0:41
senkronizasyon, bellek yönetimi ve
0:43
finalde de sayfalama ve disk yapısı
0:45
konularını adım adım inceleyip noktayı
0:48
koyacağız. 1inci bölüm: İşletim
0:50
sistemlerine giriş. Bir işletim
0:53
sisteminin tam olarak nerede durduğunu
0:54
anlamak inanın bana bütün bu mimariyi
0:57
kavramanın altın anahtarıdır. Bakın
1:00
geleneksel olarak bir sistemin
1:01
bileşenlerini sayarken ne deriz?
1:03
Donanım, yazılım ve kullanıcılar.
1:05
Günümüzde hepimiz sürekli çevrim içi
1:07
olduğumuz için sanki a bağlantısı da
1:09
olmazsa olmazmış gibi geliyor, değil mi?
1:11
Ama sınavlarda aklınızda bulunması
1:13
gereken çok kritik bir nokta var. A
1:15
kesinlikle zorunlu bir bileşen değildir.
1:18
Bilgisayarınız internetsiz de kendi
1:19
başına harika işler çıkarabilir. Peki
1:22
nedir bu meşhur işletim sistemi? Aslında
1:24
işletim sistemi bir nevi illüzyonisttir.
1:27
Arka plandaki o devasa inanılmaz
1:29
karmaşık donanım yapısını bizden tamamen
1:32
gizler. Temel görevi prosesleri, belleği
1:35
ve diski yöneten bir çekirdek yazılım
1:37
olmaktır. Ama burada can alıcı bir nokta
1:39
var. Bu sistem nerede yaşıyor? Şöyle
1:42
düşünün. Bilgisayarınız açıkken ve harıl
1:44
harıl çalışırken işletim sistemi
1:46
doğrudan ana bellekte yani RAM'de ikamet
1:48
eder. Çünkü inanılmaz hızlı olması
1:51
gerekir. Ama fişi çektiğinizde ya da
1:53
cihazı kapattığınızda o koca sistem uçup
1:55
gitmiyor tabii ki. Kalıcı bir dış diskte
1:58
dinlenmeye çekiliyor. Yani aktifken
2:00
geçici bellekte, pasifken kalıcı diskte.
2:03
Olay bu kadar net. İkinci bölüm, proses
2:06
yönetimi ve çizelgeleme. Şöyle hayal
2:09
edin. Bilgisayarınızda aynı anda müzik
2:11
dinliyor, web'te geziniyor ve arka
2:13
planda bir şeyler indiriyorsunuz. Peki
2:15
biz bu aynı anda hissini tam olarak
2:17
nasıl yaşıyoruz? İşte CPU çizelgeleme
2:19
algoritmaları tam bu noktada sahneye
2:21
çıkıyor. Bir yanda FCFS var. Yani ilk
2:25
gelen ilk hizmet görür mantığı. Bu tıpkı
2:27
bir banka kuyruğunda beklemek gibidir.
2:29
İnanılmaz katı ve ardışıktır. Öndeki
2:31
kişinin işi bitmeden arkadaki kesinlikle
2:34
başlayamaz. Diğer yandıa işletim
2:36
sistemlerinin o muazzam adaletini
2:38
sağlayan Round Robin algoritması
2:40
duruyor. Round Robin ne yapıyor biliyor
2:42
musunuz? Her prosese kuantum adını
2:44
verdiğimiz eşit ve minicik bir zaman
2:46
dilimi veriyor. İşlemciniz bu prosesler
2:48
arasında o kadar ama o kadar hızlı geçiş
2:50
yapıyor ki siz dışarıdan bakınca
2:52
hepsinin gerçekten aynı anda çalıştığını
2:54
sanıyorsunuz. FCFS'in o sıkıcı
2:56
katılığından Roundro Robin'in adaleti
2:58
dağıtan zaman dilimlerine geçiş modern
3:00
sistemlerin tam olarak kalbidir. Tabii
3:03
prosesler her zaman böyle izole kendi
3:05
başlarına takılmazlar. Bazen
3:07
birbirleriyle konuşmaları, veri
3:09
paylaşmaları gerekir. Bunu fiziksel bir
3:11
su borusu gibi düşünün. Boru hattı yani
3:14
pipe modeli diyoruz bula. Bu modelle bir
3:16
proses borunun bir ucundan write yani
3:19
yaz komutuyla veriyi gönderiyor. Diğeri
3:21
öbür uçtan read yani oku komutuyla
3:24
alıyor. Süreçlerin güvenle konuşmasını
3:26
sağlayan çok basit şıp bir iletişim
3:28
köprüsüdür bu. 3ünc bölüm.
3:30
Senkronizasyon ve kritik bölge.
3:33
Proseslerin birbirleriyle konuştuğunu
3:35
gördük. Harika. Pia iki proses tam
3:39
olarak aynı anda aynı ortak kaynağı
3:41
değiştirmek isterse ne olur? Cevap
3:44
belli. Tam bir kaos, gerçek bir felaket.
3:47
Şimdi size sormak istiyorum. Ortak bir
3:49
kaynağa örneğin aynı dosyaya eş zamanlı
3:53
erişimi sistemi çökertmeden nasıl
3:56
güvenle yönetiriz? Proseslerin bir
3:58
kavşakta trafik ışıkları olmadan
4:00
karşılaştığını hayal edin. Kesin
4:02
çarpışırlar. Bizim bu kavşağa yani
4:05
kritik bölgeye giren prosesleri hizaya
4:08
sokacak çok sağlam mekanizmalara
4:10
ihtiyacımız var. Neyse ki bu problemi üç
4:13
katmanlı bir hiyerarşi ile harika bir
4:16
şekilde çözüyoruz. Birincisi yazılımsal
4:18
çözümümüz olan Peterson algoritması. Bu
4:21
proseslerin adeta ellerini kaldırarak
4:24
hey şimdi sıra bende. Demesini sağlıyor.
4:26
İkincisi bizzat işletim sisteminin
4:29
sağladığı semaforlar ve oradaki o meşhur
4:31
V işlemi. Burada da değerleri arttırıp
4:34
azaltarak o kavşaktaki trafiği
4:36
yönetiyoruz. Üçüncüsü ise işin biraz
4:39
daha kaba kuvvete dayanan kısmı
4:41
donanımsal çözüm yani kesmeleri kapatma.
4:44
Çok kritik bir iş yaparken bilgisayarın
4:47
dış dünyayla olan tüm bağlantılarını
4:49
anlık olarak sağırlaştırıyorsunuz ki
4:51
işiniz bölünmesin. Yazılım, işletim
4:53
sistemi ve donanım. Üç farklı katman tek
4:56
bir amaç. 4. bölüm. Bellek yönetimi ve
4:59
parçalanma. İşlemci zamanını adilce
5:02
dağıttık. O korkunç köküşleri
5:04
engelledik. Şimdi odağımızı zamandan
5:06
mekana yani fiziksel alana kaydıralım.
5:09
Çalışan prosesleri nereye sığdıracağız?
5:11
Burada mimari açıdan devasa bir fark
5:14
devreye giriyor. Bir yanda RAM yani ana
5:16
bellek var. RAM'i sisteminizin çalışma
5:18
masası gibi düşünün. geçicidir.
5:21
İnanılmaz hızlıdır ama alanı maalesef
5:23
son derece sınırlıdır. Sadece o an aktif
5:26
çalışan prosesler bu masada yer
5:27
bulabilir. Diğer yandaysa dışlerimiz
5:30
duruyor. Bunlar o devasa arşiv
5:31
dolaplarıdır. MP4 uzantılı videolarınız,
5:34
fotoğraflarınız, kalıcı neyiniz varsa
5:36
hep burada yatar. İşletim sistemi işte
5:39
bu sınırlı RAM masasını o kadar dikkatli
5:41
kullanmalıdır ki tek bir santim alan
5:44
bile ziyan olmasın. Ama gelin görün ki
5:47
ne kadar dikkatli olursanız olun alan
5:49
israfı bazen kaçınılmazdır. Biz buna
5:51
parçalanma diyoruz. Peki iç parçalanma
5:54
tam olarak nedir? Diyelim ki işletim
5:56
sistemi bir prosese sabit boyutta bir
5:58
kutu verdi. Yani bir bellek bloğu tahsis
6:01
etti. Ama proses o kadar büyük değildi.
6:03
Kutunun sadece yarısını doldurdu. Geriye
6:06
kalan o boşluk kutunun tam içinde
6:08
kaldığı için başka hiçbir proses
6:10
tarafından kullanılamaz. İşte bu duruma
6:12
sabit tahsisin yol açtığı ve belleğin
6:14
tam anlamıyla çöp olduğu duruma iç
6:17
parçalanma diyoruz. Hemen aklınıza şu
6:19
gelebilir. E o zaman sabit kutular
6:21
vermek yerine sadece ihtiyacı kadar
6:23
dinamik bir alan verelim. Çok mantıklı.
6:26
O zaman iç parçalanmayı tamamen
6:27
çözerdik. Ama sürpriz. Bu kez de
6:29
karşımıza dış parçalanma belası çıkıyor.
6:32
Dinamik bölümleme yaptığınızda zamanla
6:34
prosesler belleğe girip çıktıkça
6:36
aralarda minik minik dağınık boşluklar
6:38
oluşmaya başlar. Bu boşlukların
6:40
kaybolmaması ve düzgün takip
6:41
edilebilmesi için işletim sistemi bağlı
6:44
liste yani link list dediğimiz özel bir
6:47
veri yapısı kullanmak zorundadır. 5. ve
6:49
son bölüm. Sayfalama ve disk yapısı. Bu
6:53
boşluk problemleriyle uğraşmak gerçekten
6:56
baş ağrıtıcı değil mi? Neyse ki
6:57
bilgisayar bilimcileri bunun için tam
6:59
bir oyun değiştirici bulmuşlar. Buna
7:02
sayfalama, İngilizce adıyla paging
7:04
tekniği diyoruz. Bu teknik tüm o
7:06
parçalanma dertlerine kesin çözüm
7:08
oluyor. Nasıl mı? Prosesi alıp devasa
7:11
tek bir blok olarak bir yere
7:13
sıkıştırmaya çalışmak yerine onu eşit
7:15
boyutta küçük sayfalara bölüyor. Ve işin
7:18
en can alıcı noktası şu. Bu sayfalar
7:21
bellekte yan yana yani ardışık olarak
7:23
durmak zorunda kesinlikle değil.
7:25
Belleğin neresinde boş bir yer varsa hop
7:27
gidip oraya yerleşebiliyorlar. Zorunlu
7:30
ardışıklığın ortadan kalkması modern
7:32
bellek yönetiminin bence en büyük
7:34
zaferidir. Belleği çok şık bir şekilde
7:36
hallettik. Peki ya dış disklerin hızı?
7:39
Fiziksel bir diskin performansını
7:41
ölçerken aklınızdan çıkarmamanız gereken
7:43
iki altın metrik var. Birincisi bant
7:45
genişliği. Bu tamamen saf bir hız
7:47
ölçüsüdür. diskinizden birim zamanda ne
7:49
kadar çok veri okuyabildiğinizi
7:51
gösterir. İkincisi ise arama zamanı namı
7:54
diğer Silk Time. Bunu anlamak için o
7:56
eski plakçalarları gözünüzün önüne
7:58
getirin. Okuma kafasının hedeflenen
8:00
silindire yani ize ulaşmak için mekanik
8:02
olarak harcadığı zamandır bu. Biri hacmi
8:05
ve hızı temsil ederken diğeri fiziksel
8:07
konuma ulaşma süresini temsil eder. Sona
8:10
gelirken durup bir düşünelim. Kusursuz
8:12
işleyen bir Round Robin çizelgelemesi,
8:14
çarpışmaları anında önleyen o Peterson
8:17
algoritmaları ve semaforlar, boşluk
8:19
derdini kökten bitiren sayfalama
8:21
mimarisi. Gördüğünüz gibi bir işletim
8:23
sistemi arka planda aslında inanılmaz
8:26
bir orkestra yönetiyor. Tüm bu donanım
8:28
ve yazılım bileşenlerini bir araya
8:30
getirdiğinizde ortaya ne mi çıkıyor?
8:32
Bugün elinizden düşürmediğiniz
8:33
telefondan masanızdaki bilgisayara kadar
8:36
tüm dijital dünyamızın o pürüzsüz,
8:38
kesintisiz ve tek kelimeyle büyüleyici
8:40
ilonu çıkıyor. Bu çalışmada
8:42
incelediğimiz dersin ve yıla ait çıkmış
8:45
soruları kendiniz deneme sınavı
8:46
formatında çözmek, eksiklerinizi
8:48
kapatmak ve kendinizi detaylıca test
8:50
etmek için lolonolo.com adresini ziyaret
8:53
edebilir, açıklama kısmında yer alan
8:55
bağlantıya tıklayabilirsiniz.
Jobs & Education