0:00
Herkese merhaba. Bugünkü konumuz iş
0:02
sağlığı ve güvenliği. Ama hani o klasik
0:04
baretler, uyarı levhaları var ya biz
0:06
bugün onların biraz daha ötesine
0:08
bakacağız. Bunu böyle sıkıcı bir
0:10
kurallar bütünü gibi değil de aslında
0:12
hepimizi korumak için tasarlanmış akıllı
0:14
bir sistem olarak düşüneceğiz.
0:16
Hazırsanız hadi başlayalım. Şunu en
0:18
baştan söylemek lazım. Bir iş yerinde
0:20
kaza olduğunda olay sadece o anla ve o
0:23
kişiyle sınırlı kalmıyor. Etkileri
0:25
tahminimizden çok daha geniş bir alana
0:27
dalga dalga yayılıyor. Hem kişileri hem
0:30
şirketleri hem de bütün ekonomiyi
0:31
etkiliyor. Gelin ilk olarak bir kazanın
0:34
gerçek maliyetine bakalım. Yani işin bir
0:37
görünen yüzü var. Bir de pek
0:38
konuşulmayan görünmeyen yüzü. Bakın sol
0:42
taraftakiler oldukça net. Üretim durur,
0:44
bir makine bozulur, tamir masrafı çıkar.
0:46
Bunlar hemen fark edilen, görünen
0:48
maliyetler. Ama asıl mesele sağ tarafta
0:50
yani o görünmeyen maliyetlerde sosyal
0:53
güvenlik sisteminin bütçesine binen yük,
0:55
bir ailenin aniden yaşadığı gelir kaybı.
0:57
İşte bunlar kazanın toplumsal boyutunu,
1:00
o buzdağının suyun altındaki kısmını
1:02
gösteriyor. İşte bu soru bizi konunun
1:04
tam kalbine getiriyor. Yani sürekli
1:07
yangın söndürmek yerine o yangının hiç
1:09
çıkmamasını nasıl sağlarız? Mesele
1:11
sonuçlarla boğuşmak değil, sorunu
1:13
kaynağından kurutmak. İşte bu önleme
1:15
dediğimiz şeyin bir motoru var. Şimdi
1:17
tüm modern güvenlik sistemlerini
1:19
çalıştıran bu temel mekanizmaya yani
1:22
güvenlik döngüsüne odaklanacağız.
1:24
Karşınızda PÜKO döngüsü ismi biraz
1:26
teknik durabilir ama aslında mantığı o
1:28
kadar basit ve o kadar güçlü ki dört
1:31
adımdan oluşan ve sürekli kendini tekrar
1:33
ederek daha iyiye giden bir sistem bu.
1:35
Modern güvenlik anlayışının temel taşı
1:37
da tam olarak bu döngü aslında. Gelin
1:40
adımlara hızlıca bakalım. İlk olarak ne
1:42
yapıyorsunuz? Planlıyorsunuz. Risklerim
1:44
ne? Hedeflerim ne olmalı? Sonra ikinci
1:46
adım uygulama. Bu planı hayata
1:48
geçiriyorsunuz. Eğitimleri veriyorsunuz.
1:50
Üçüncü adımda en önemlilerinden biri
1:52
kontrol. Dışarıdan bağımsız bir gözle
1:54
yahu biz bu işi doğru yapıyor muyuz diye
1:56
baktırıyorsunuz. Ve son olarak da o
1:58
kontrolden çıkan sonuçlara göre önlem
2:00
alıyorsunuz. Yani sistemi daha da
2:02
iyileştiriyorsunuz. Ve bu bir kere
2:04
yapılıp biten bir şey değil. Sürekli
2:05
dönen bir çark gibi düşün. Ve unutmayın
2:08
bu döngüde her şeyin başladığı yer o ilk
2:10
adım yani planlama en ama en kritik
2:13
olanı. Çünkü planı ne kadar sağlam
2:16
yaparsanız, tehlikeleri ne kadar doğru
2:18
tanımlarsanız sistemin geri kalanı da o
2:21
kadar sağlam ilerler. Temeli sağlam
2:23
atmak gibi bir şey. Peki bu PKÖ döngüsü
2:26
pratikte hangi araçlarla işliyor? İşte
2:28
burada devreye işin küresel kural
2:30
kitapları diyebileceğimiz ISO
2:32
standartları giriyor. En popüler
2:34
olanlardan ikisi ISO 45001 ve ISO 14001.
2:38
Aralarındaki fark çok basit. Biri yani
2:40
45.001 bir doğrudan insana odaklanıyor.
2:43
Çalışanın sağlığına ve güvenliğine,
2:45
diğeri yani 14.001 ise çevreye olan
2:48
etkilere ve üretim süreçlerinin
2:50
kontrolüne odaklanıyor. Amaçları farklı
2:52
olsa da kullandıkları mantık aynı.
2:54
Önlemek. Bir şirket neden durup dururken
2:57
çevre standartlarını uygulamaya başlar?
2:59
Genelde iki temel motivasyon var. Bazen
3:02
olay tamamen içseldir. Su faturasını
3:04
düşürmek, kaynakları daha verimli
3:06
kullanmak gibi direkt finansal faydalar
3:08
hedeflenir. Bazen de olay dışarıdan
3:10
gelir. Müşteriler çevreci üretim yap der
3:13
ya da devlet yasal bir zorunluluk
3:14
getirir. Yani ya havuç ya da sopa
3:17
diyebiliriz. Bu tablo standartlar
3:19
arasındaki farkı çok güzel özetliyor
3:20
aslında. Mesela bakın ISO 14001 neyi
3:23
garanti ediyor? Şirketin çevreye duyarlı
3:26
bir süreç işlettiğini. Ama o süreçten
3:28
çıkan ürünün kalitesi hakkında bir şey
3:30
söylemiyor. Ürün kalitesi için bakmanız
3:33
gereken standart ISO 9001. Yani her
3:36
standardın uzmanlık alanı farklı. Peki
3:38
bu uluslararası standartlar bize nasıl
3:40
ulaşıyor? Süreç aslında oldukça basit.
3:43
Merkezi Cenevre'de olan ISO standardı
3:46
yayınlıyor. Bizde de Türk Standartları
3:49
Enstitüsü yani TSY bu standardı alıyor
3:52
ve Türkiye şartlarına göre uyarlıyor,
3:54
tercüme ediyor. Tıpkı 1997'de ISO
3:57
14001'in Türkiye'de resmi bir standart
4:00
haline gelmesi gibi. Tamam. Bütün bu
4:02
sistemleri kurduk, standartları aldık.
4:03
Her şey yolunda görünüyor. Peki günün
4:06
sonunda işler ters giderse hukuken
4:08
direksiyonda kim var? Yani asıl sorumlu
4:10
kim? Gelin şimdi buna bakalım. İşte
4:13
burası çok net. Hiç gri bir alan yok.
4:15
Evet, güvenlik bir kültürdür. Herkesin
4:17
katkısı gerekir. Ama kanun diyor ki,
4:19
"Riskleri önlemek ve denetlemekle ilgili
4:21
temel, birincil ve nihai sorumluluk tek
4:24
kişiye aittir." İşverene. Bu kadar. Peki
4:27
tüm önlemlere rağmen işler ters gitti ve
4:30
bir kaza oldu diyelim. İşte o zaman da
4:34
sosyal güvenlik ağı devreye giriyor.
4:36
Sosyal Güvenlik Kurumu yani SGK
4:38
çalışanlara ya da ailelerine iş
4:40
göremezlik ödeneklerinden cenaze
4:42
yardımlarına kadar bir dizi hak
4:44
sağlıyor. Ve geldik son bölüme. Şimdi iş
4:48
yerindeki tehlike kavramının kendisinin
4:50
nasıl bir evrim geçirdiğine
4:51
odaklanacağız. Eskiden iş güvenliği
4:54
deyince çoğumuzun aklına ne gelirdi?
4:56
Fabrikalar, şantiyeler, gürültülü
4:58
makineler değil mi? Ama artık ekonomi
5:00
değişti. Üretimden çok hizmet sektörünün
5:02
ağırlık kazandığı bir dünyada yaşıyoruz.
5:05
Bu da karşılaştığımız risklerin doğasını
5:06
kökünden değiştirdi. İşte bu grafik o
5:09
değişimi çok çarpıcı bir şekilde
5:11
gösteriyor. Elbette makine gibi fiziksel
5:13
riskler hala var ve önemli. Ama bakın
5:16
modern iş yerlerindeki asıl yükselen
5:18
tehlike ne? Stres, mobing, tükenmişlik
5:21
sendromu, kısacası psikososyal riskler.
5:25
Artık asıl mücadele alanı burası haline
5:27
geliyor. Ve bu bölümü hepimizin üzerine
5:30
düşünmesi gereken bir soruyla kapatmak
5:31
istiyorum. Çalışma şekillerimiz bu kadar
5:34
kökten değişmişken güvenli iş yeri
5:36
tanımımız aynı kalabilir mi? Geleceğin
5:38
güvenli iş yeri sadece bedenimizi değil
5:41
zihinsel ve duygusal sağlığımızı da
5:43
korumak zorunda, değil mi?
