Up next in 10
Auzef İş Etiği 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/25/is-etigi-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Kurumsal etiğin ve iş
0:02
yeri dinamiklerinin o görünmez ama
0:04
aslında her şeyi yöneten dünyasına
0:06
dalacağımız bu görsel analizimize hoş
0:08
geldiniz. Gerçekten bugün önümüzde
0:11
harika bir yolculuk var. Hani sadece
0:13
işin o sıkıcı yüzeyinde dolaşmayacağız.
0:15
Küresel ekonominin en tepesindeki o
0:17
devasa sistemlerden başlayıp her gün
0:19
ofiste ya da ekran başında uzaktan
0:21
çalışırken bizzat deneyimlediğimiz o
0:23
tanıdık insan kaynakları psikolojisine
0:25
kadar ineceğiz. Eğer şirketlerin o büyük
0:27
kararları nasıl aldığını, bu kararların
0:29
ardındaki felsefeyi ve çalışma
0:31
hayatındaki o gizli dinamikleri tam
0:33
anlamıyla kavramak istiyorsanız inanın
0:35
en doğru yerdesiniz. Gözünüz ekranda
0:38
olsun. Çünkü tüm bu karmaşık yapıyı
0:40
görsel bir şölene dönüştürerek adım adım
0:42
hafızamıza kazıyacağız. Başlıyoruz.
0:45
Bugün yol haritamız makrodan mikroya
0:47
yani büyük resimden küçük detaya doğru
0:49
ilerliyor. Önce küresel iş ortamında
0:51
riskler diyeceğiz. Ardından etik
0:53
kuramlar ve bilgi uçurma konusuna
0:55
gireceğiz. Oradan kurumsal yönetişim ve
0:57
paydaşlara uzanıp finali iş yerindeki
0:59
gizli İK sorunlarıyla yapacağız. Evet,
1:02
1inci bölüm küresel iş ortamında
1:05
riskler. Hadi en üst seviyeden o devasa
1:08
küresel yapıdan başlayalım. Peki
1:10
şirketler o devasa küresel arenaya
1:12
çıktıklarında neyle karşılaşıyorlar?
1:15
Aslında karşılarındaki etik riskler çok
1:17
net. Rüşvet, yolsuzluk, tedarik zinciri
1:20
ihlalleri ve tabii ki ülkelerarası
1:23
mevzuat farklılıkları. Bunlar öyle kağıt
1:25
üzerinde duran teorik şeyler değil.
1:28
Şirketlerin her gün boğuşmak zorunda
1:30
olduğu sonuçları çok ağır olabilen
1:32
tamamen gerçek ve meşru riskler. Şöyle
1:35
düşünün. Bir ülkede gayet yasal ve
1:37
normal karşılanan bir uygulama sınırın
1:39
öte yana geçtiğinizde devasa bir tedarik
1:42
zinciri krizine dönüşebiliyor. Şimdi tam
1:44
da burada çok yaygın bir yanılgı var.
1:46
Çoğu kişi küresel rekabetin de bir risk
1:49
olduğunu sanıyor ama hayır. Net bir
1:52
şekilde ayıralım. Rüşvet bir risktir.
1:54
Yolsuzluk bir risktir. Küresel rekabetse
1:57
inanın bana bir risk falan değil. Piyasa
1:59
gerçeğinin ta kendisidir. Yani küresel
2:02
rekabetten kaçamazsınız. Ona sadece uyum
2:04
sağlarsınız. Onu ortadan kaldırılması
2:07
gereken etik dışı bir tehdit gibi görmek
2:09
yerine işin doğası olarak kabul etmek
2:11
zorundasınız. İş dünyasının devletlerle
2:13
olan ilişkisine baktığımızda da zaman
2:15
içinde inanılmaz bir kırılma görüyoruz.
2:18
Örneğin Dünya Savaşı sonrası dönemini
2:20
hatırlayın. tam istihdamı, iş
2:22
güvencesini ve sosyal devleti savunan o
2:25
kensyen ekonomi politikalarının yani bir
2:27
nevi refah devletinin altın çağıydı. Ama
2:30
günümüze o modern çağa geldiğimizde
2:32
işler tamamen değişiyor. Mesela Mai
2:35
taslağı gibi uluslararası yatırım
2:37
anlaşmalarına bir bakın. Bu tür modern
2:39
anlaşmalarda şirketlere neredeyse
2:41
devletlerle eşit statü deymiş gibi
2:43
hükümetleri dava etme hakkı tanıyan
2:44
düzenlemeler var. Kaynaklarımızın da
2:47
tamamen tarafsız bir şekilde ortaya
2:48
koyduğu gibi bu tür anlaşmalar devletin
2:51
kendi sınırları içinde yasa yapma
2:53
özgürlüğünü ciddi şekilde kısıtladığı
2:55
gerekçesiyle bugün hala çok tartışılan
2:57
konuların başında geliyor. İkinci bölüm
3:00
etik kuramlar ve bilgi uçurma. Devletler
3:03
seviyesinden yavaş yavaş işin felsefi
3:05
boyutuna iniyoruz. Şimdi sizden bir
3:08
anlığına durmanızı ve şu ekrandaki
3:10
soruyu kendinize sormanızı istiyorum. Ya
3:13
herkes sizin gibi davransaydı gerçekten
3:16
ne olurdu? İş yerinde o çok zor ahlaki
3:19
bir iklemde kaldığınızda bu soruyu hiç
3:21
düşündünüz mü? Bu sadece öyle basit bir
3:23
empati testi falan değil. kurumsal etiği
3:25
inşa eden en temel tuğlalardan biri
3:28
aslında. İşte bu vurucu soru bizi
3:30
doğrudan felsefeye, İmanuel Kant'ın o
3:32
meşhur kategorik buyruk ilkesine
3:34
götürüyor. Kant bize açıkça der ki, "Bir
3:37
karar almadan önce herkesin ama herkesin
3:40
aynı şekilde davranmasını isteyip
3:42
istemeyeceğinizi bir sorgulayın. Buna
3:44
evrenselleştirilebilirlik diyoruz. Yani
3:46
etiğin temeli aldığınız kararın şirkete
3:48
ne kadar kar getirdiği değildir. Eylemin
3:50
herkes için evrensel sarsılmaz bir doğru
3:53
olup olmadığıdır. Kant bize sonuç odaklı
3:56
değil tamamen görev odaklı bir
3:57
perspektif sunar. Yani buradaki en
4:00
kritik ayrım noktası şu: Etik ilkeler
4:03
sonuçlara göre eğilip bükülmez, prensip
4:05
odaklı bir görev çerçevesi çizer. İyi de
4:08
şirketler yüzlerce hatta binlerce
4:10
çalışanla bu soyut felsefeyi nasıl
4:12
aşılayacak? İşte tam burada etik kodlar
4:15
devreye giriyor. Bir şirketin etik
4:17
kodları sadece sıkıcı kurallar ve
4:19
yasaklar listesi değildir. Onlar ortak
4:22
paylaşılan değerleri kurum kültürünü
4:24
çalışanlara aktarma ve her zorlu kararda
4:27
onlara rehberlik etme aracıdır. Ve bu
4:29
bizi iş dünyasındaki açık ara en büyük
4:32
yanılgılardan birine getiriyor. Toplumda
4:34
birçoğumuz ispiyonculuk ile bilgi
4:36
uçurmayı yani şu meşhur whistle blowing
4:39
olayını birbirine karıştırıyoruz. Lütfen
4:41
dikkat edin. Bilgi uçurma kurum içindeki
4:44
yasa dışı veya etik dışı eylemleri
4:47
yetkili mercilere cesurca bildirmektir.
4:49
Bu basit, ucuz bir dedikodu veya
4:51
ispiyonculuk değildir. Tam aksine
4:53
illegal bir durumu ortaya çıkaran bilgi
4:55
uçurma ifade özgürlüğünün en saygın, en
4:58
güçlü formudur. 3ün bölüm. Kurumsal
5:01
yönetişim ve paydaşlar. Artık o soyut
5:04
felsefeden çıkıp şirketlerin uyması
5:06
gereken somut standartlara geçiyoruz.
5:08
İyi bir kurumsal yönetişimin bir
5:10
şirkette gerçekten var olduğunu nasıl
5:12
anlarız? Çok hızlıca sayalım. Hesap
5:14
verebilirlik, şeffaflık, sorumluluk,
5:17
etkinlik ve etkililik. Eğer bir şirket
5:20
başarılı, güvenilir ve sağlam adımlarla
5:22
yürümek istiyorsa bu beş prensibi bir
5:24
saat çarkı gibi kusursuz işletmek
5:26
zorundadır. Fakat o kusursuz işleyen
5:29
saatın içine düşüp tüm sistemi
5:31
mahvedecek tek bir kum tanesi vardır.
5:34
Tutarsızlık. Şunu aklınızdan hiç
5:36
çıkarmayın. Tutarsızlık az önce
5:38
saydığımız o iyi yönetişimin baş düşmanı
5:41
tam ve kesin zıttıdır. Kuralların bir
5:43
gün çok kata uygulanıp ertesi gün kişiye
5:46
göre esnetildiği bir yerde yönetişimden
5:48
falan bahsedemezsiniz. İşte kurumlardaki
5:51
bu tutarsızlığı önlemek için hayatımıza
5:53
o küresel standartlar girdi. Mesela
5:56
SX800 standardı. Bu doğrudan çocuk
5:59
işçiliğini zorla çalıştırmayı ve her
6:02
türlü ayrımcılığı önlemeye odaklanan çok
6:04
net bir yapıdır. Ya da JRI standartları
6:07
işletmelerin çevreye ve topluma olan
6:09
etkilerini şeffafça raporlamasını,
6:11
sürdürülebilir olmasını sağlar. Ama
6:13
burada kesinlikle altını çizmek
6:15
istediğim bir detay var. Denetleme
6:17
mekanizmaları standartların kendisi
6:19
değildir. Denetleme dediğimiz şey sadece
6:21
ama sadece bu standartları şirket içinde
6:24
uygulamanızı sağlayan bir araçtır.
6:26
İkisini birbirine karıştırmayalım. Ve
6:28
bence bu tablo Freeman'ın paydaş
6:30
teorisinin ne demek istediğini harika
6:32
bir şekilde özetliyor. İş dünyasında
6:34
kimin paydaş olduğu konusu işte öyle
6:36
tahmin ettiğiniz gibi işlemiyor. Bakın
6:38
çalışanlar ve müşteriler birincil
6:40
paydaşlar. Hükümetler ve rakiplerse
6:42
ikincil paydaşlar. Şaşırtıcı olan ne
6:44
biliyor musunuz? İşletmenin ta kendisi
6:46
yani işverenin kendisi bir paydaş
6:48
değildir. Evet, yanlış duymadınız.
6:50
Teoriye göre işveren paydaş falan değil.
6:52
Tüm bu paydaşların birbiriyle çelişen
6:54
beklentilerini dengelemekle yükümlü olan
6:56
yapının ta kendisidir. Bu gerçekten
6:59
bakış açısını değiştiren bir detay.
7:01
4üncü ve son bölüm iş yerindeki gizli İK
7:04
sorunları. Faninin en altına tamamen
7:06
ofis içi dinamikleri eniyoruz. Biraz
7:08
daha bizden konulara geldik. O gizli
7:11
sorunlara girmeden önce işin mutfağında
7:13
yani insan kaynaklarında işlerin
7:15
normalde nasıl yürümesi gerektiğini bir
7:17
hatırlayalım. Temel fonksiyonlarımız iş
7:19
gücü planlaması, yetenekleri işe alım,
7:22
eğitim, performans yönetimi,
7:24
ücretlendirme ve kariyer yönetimi.
7:26
Kurumun ayakta kalması bu işlevlere
7:28
bağlı. Peki ama sorunlar nerede patlak
7:31
veriyor? İşte iş dünyasında doğru
7:34
bilinen kocaman bir yanlış daha.
7:36
Birçoğumuz yetenek yönetimi dendiğinde
7:38
bunun sadece bütçeyi kısmak, maliyetleri
7:40
azaltmak için yapıldığını düşünürüz. Yok
7:42
öyle bir şey. Bu tam bir mittir. Modern
7:45
yetenek yönetiminin ortaya çıkmasının
7:47
ardındaki asıl gerçek hızla değişen
7:49
teknolojiye ayak uydurmak ve giderek
7:51
yaşlanan iş gücünü yönetebilmektir. Yani
7:53
mesele bütçe kesmek değil, tamamen
7:55
değişen dünyaya hayatta kalarak adapte
7:57
olabilmektir. Tabii bu adapte olma
7:59
sürecinde şirketlerin kanını emen çok
8:01
sinsi bir sorun var. Presenteism yani
8:04
bizim dilimizdeki adıyla mevcudiyet
8:06
sorunu. Dürüst olalım. Hangimiz bunu
8:08
yapmadık veya şahit olmadık ki? Bir
8:10
çalışanın sadece ve sadece patrona orada
8:13
görünmek için hasta bitkin veya aşırı
8:15
yorgun olduğu halde işe gelip tamamen
8:17
verimsiz çalışması durumu. Bedenen o
8:19
ofiste oturuyor ama zihnen ve performans
8:22
olarak kesinlikle orada değil. Şirketler
8:24
için görünmez ama inanın devasa bir
8:26
maliyet deliğidir bu. İKR süreçlerindeki
8:28
bir diğer büyük tuzakta performans
8:31
değerlendirmelerinde saklı. Halo ya da
8:33
en bilinen adıyla Halo etkisi. Bu öyle
8:36
tehlikeli bir psikolojik yanılgıdır ki
8:38
bir çalışanın performansını
8:39
değerlendirirken onun sadece tek bir
8:41
parlak özelliğinden büyülenip diğer
8:43
bütün zayıf veya vasat özelliklerini de
8:46
sırf bu yüzden iyi zannedersiniz. Mesela
8:48
sunum becerisi ve iletişimi çok iyi diye
8:51
analiz yeteneği sıfır olan birini
8:53
şirketin en mükemmel veri analisti
8:55
sanmak gibi. Bu önyargı objektif olması
8:57
gereken tüm performans yönetimini anında
9:00
çöpe atar. Evet. makro seviyedeki
9:02
küresel iş etiğinden başlayıp insan
9:05
kaynaklarının derinliklerindeki o
9:07
psikolojik yanılgılara kadar uzanan bu
9:09
incelememizin sonuna geldik. Ayrılmadan
9:12
önce sizi zihninizi biraz kurcalayacak o
9:15
büyük soruyla başa bırakmak istiyorum.
9:18
Günlük çalışma hayatınızda aldığınız o
9:20
kararları gerçekten Kant'ın sarsılmaz
9:23
evrensel ilkeleri mi yönlendiriyor?
9:25
Yoksa siz de Halo etkisinin tatlı ama
9:29
tehlikeli bir kurbanı mı oluyorsunuz?
9:31
Yarın ofise gittiğinizde veya
9:33
bilgisayarınızı açtığınızda her şeye bir
9:36
de bu gözle bakın. Sorgulaya ve yeni
9:38
şeyler öğrenmeye hep devam edin. Hoşça
9:40
kalın.
#Jobs & Education