Up next in 10
Anadolu Aöf GIT203U Sanatta Eleştirel Düşünce 2023-2024 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/09/17/git203u-sanatta-elestirel-dusunce-2023-2024-vize-sorulari/
Anadolu Aöf, GİT203U Sanatta Eleştirel Düşünce
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Lolo Nolo'ya hoş geldiniz. Bugün
0:02
inanılmaz merak uyandıran bir konuyu
0:04
masaya yatırıyoruz. İnsanlık sanatı
0:06
nasıl tanımlıyor, nasıl tartışıyor ve en
0:08
önemlisi bir eseri mantık çerçevesinde
0:11
nasıl eleştirebiliyoruz? Gerçekten
0:13
büyüleyici bir yolculuk bizi bekliyor.
0:15
Hazırsanız hemen başlayalım. Hızlıca yol
0:18
haritamıza bir bakalım. Önce felsefe ve
0:21
sanatsal anlam diyeceğiz. Ardından müzik
0:23
ve tiyatrodaki kuralları yıkacağız.
0:25
Sonra mantıksal argümanların işleyişine
0:27
bakıp yaygın mantık hatalarını tespit
0:30
edeceğiz. Bu dört başlık eleştirel
0:32
düşünme yeteneğinizi bambaşka bir
0:34
seviyeye taşıyacak. Peki ama biz sanat
0:37
eserini gerçekten nasıl yargılarız? Yani
0:40
bunun mantıksal elle tutulur bir yolu
0:42
var mı? Bir tabloya bakarken veya bir
0:43
şarkı dinlerken genelde kestirip
0:45
atıyoruz. Hoşuma gitti ya da hiç bana
0:48
göre değil diyoruz. Peki bu öznel
0:50
hislerimizle o ciddi akademik analizler
0:52
arasındaki uçurumu nasıl kapatacağız?
0:55
Gerçekten de sanatı yargılamanın
0:57
evrensel ve akılcı bir formülü olabilir
0:58
mi? İşte bunu anlamak için birinci
1:01
bölüme felsefe ve sanatsal anlam
1:03
konusuna geçiyoruz.
1:05
>> İşe en temelden yani Platon'dan
1:07
başlamamız şart. Platon sanata karşı
1:09
bayağı şüpheci yaklaşan, son derece katı
1:11
kuralları olan bir düşünürdü. Onun
1:13
felsefesine göre içinde yaşadığımız şu
1:15
dünya zaten idealar dünyasının bir
1:17
kopyası. E durum böyle olunca sanat da
1:20
bu kusurlu kopyanın öznel bir
1:22
kopyasından öteye gidemiyor. İşte
1:24
Platon'un mimezis yani taklit dediği bu
1:26
kavram yüzyıllar boyunca sanatın nasıl
1:28
değerlendireceğimize yön veren o meşhur
1:30
yansıtma kuramının da temellerini attı.
1:33
Yüzyıllar sonrasına 19. yüzyıl
1:35
edebiyatına zıpladığımızda Platon'un bu
1:37
yansıtma fikrinin nasıl can bulduğunu
1:39
görmek gerçekten büyüleyici. Mesela
1:42
Fransız yazar Standal realizm akımını
1:44
savunurken harika bir benzetme yapıyor.
1:47
Diyor ki, "Roman yazmak büyük bir yol
1:49
boyunca bir aynayı gezdirmeye benzer.
1:52
Yani ayna yoldaki çamuru da gökyüzünün
1:54
mavisini de olduğu gibi dümdüz ve
1:56
tamamen objektif bir şekilde okura
1:58
yansıtmalıdır. Fakat durun asıl oyun
2:01
değiştirici an 20. yüzyılda yaşanıyor.
2:03
Jean-Pul Sartre ve varoluşçu düşünürler
2:06
çıkıp rüzgarı tamamen tersine
2:07
çeviriyorlar. Sanat artık sadece pasif
2:10
bir ayna değil. Duygusal etki kuramları
2:12
dediğimiz bu yeni bakış açısıyla odak
2:15
dış dünyayı kopyalamaktan çıkıp eserin
2:18
insan psikolojisinde bıraktığı ize
2:19
kayıyor. Sartra'ya göre edebiyat düpedüz
2:22
insanı insanı anlatan felsefi ve çok
2:25
güçlü bir eylem. Peki bu evrensel
2:27
kuramlar bizim buralarda Türkiye'de
2:30
nasıl yankı buldu derseniz Berna Moran
2:32
isminin altını kalınca çizmemiz
2:34
gerekiyor. Mora'nın 1973'te yayımlanan
2:37
ve ödül alan Edebiyat kuramları ve
2:39
eleştiri kitabı bu alanda kelimenin tam
2:42
anlamıyla bir başca eseri. Bu karmaşık
2:44
felsefi kavramları alıp Türkiye'deki
2:47
akademik yapıya muazzam bir şekilde
2:49
entegre etmiş. Şimdi soyut teorilerden
2:51
biraz çıkalım. İkinci bölüm, müzik ve
2:53
tiyatrodaki kuralları yıkmak. Çünkü
2:56
müzik tarihi dediğimiz şey aslında
2:57
sınırların, o katı kuralların sürekli
3:00
yıkılıp yeniden yazıldığı bitmek
3:01
bilmeyen bir döngü. Düşünsenize Orta
3:04
Çağ'da kilisenin dışına çıkılamayan tek
3:06
sesli kaskatı bir müzik var. Sonra
3:08
Hildegard von Bingen adında bir besteci
3:10
çıkıyor. İlahilerindeki o ses
3:12
sınırlarını yani ambitusu zorlayarak ilk
3:14
isyan bayrağını çekiyor. Rönesans'la
3:17
beraber çok sessilik kilise duvarlarını
3:19
tamamen aşıyor ve tabii ki Beofen. Adam
3:22
tek başına senfonik kalıpları darmadağan
3:24
edip romantizm çağının fitilini
3:26
ateşliyor. Bu da bize 19. yüzyıldaki o
3:29
devasa kavgaya götürüyor. Ortada tam bir
3:31
ilerlemeciler ve gelenekçiler savaşı
3:33
var. Bir tarafta müziği daha önce hiç
3:36
gidilmemiş, yepyeni ve vahşi alanlara
3:38
taşımak isteyen ilerlemeci Richard
3:39
Wagner duruyor. Tam karşısında klasik
3:42
müzik formlarına sıkı sıkıya tutunan
3:44
gelenekçi Johannas Browns var. Gerçekten
3:46
kıyasıya bir mücadele ve inanın sahneler
3:49
de bu isyanlardan nasibini fazlasıyla
3:51
alıyor. Tiyatroda da iki uç kutup var
3:53
aslında. Bir anda Aristoteles'in o çok
3:55
net kuralları. Tragedi dediğin şey
3:57
seyircide acıma ve korku yaratıp ruhsal
4:00
bir arınma yani katarsis sağlamalı. Ama
4:02
modern çağa geldiğimizde Richard
4:04
Schckner çıkıp masayı kelimenin tam
4:06
anlamıyla deviriyor. Çevresel tiyatro
4:08
fikriyle o yüzlerce yıllık klasik
4:10
İtalyan sahnesini paramparça ediyor. Ona
4:12
göre tiyatro kuralları hapsedilemez.
4:15
Sokak dahil her yerde olabilir. Tüm bu
4:17
sanat savaşlarını mantıklı bir zemine
4:19
oturtmak için 3üncü bölümümüze mantıksal
4:22
argümanların işleyişi kısmına geçiyoruz.
4:24
Çünkü eleştiri dediğimiz şey öyle havada
4:27
uçuşan rastgele kelimeler değildir.
4:29
Temelinde Aristoteles'e kadar dayanan
4:31
tasım yani slogizm yatar. Nasıl mı
4:33
çalışıyor? Önce büyük bir öncül
4:35
alıyoruz. Yani genel bir kural
4:37
koyuyoruz. Buna tümden gelim diyoruz.
4:40
Sonra küçük bir öncülle bu kurala uyan
4:42
özel bir gözlem yapıyoruz ve bom ikisini
4:44
birleştirip o inkar edilemez sonuca
4:47
ulaşıyoruz. İşte bu yöntem o bence güzel
4:49
hissini alıp tamamen matematiksel bir
4:51
kesinliğe dönüştürüyor. Bunu bir adım
4:54
öteye daha keskin bir akıl yürütmeye
4:56
taşıyalım. Adı modus tollendo ponens.
5:00
Latince olduğu için gözünüzü
5:01
korkutmasın. Aslında mantığı çok basit.
5:04
Elinizde P veya Q seçenekleri var
5:06
diyelim. Biri kesin doğru. Siz adım adım
5:09
ilerleyip P'nin doğru olmadığını yani
5:11
değil P durumunu kanıtlarsanız elinizde
5:14
çelik gibi tek bir gerçek kalır. Demek
5:16
ki Q kesinlikle doğru. Argümanınızı
5:19
çürütülemez hale getiren muazzam bir
5:21
mantık zinciri. Ama dikkatli olmak
5:23
lazım. 4üncü ve son bölümümüzde yaygın
5:26
mantık hatalarını tespit etmek var.
5:28
Günlük hayatta veya internet
5:30
tartışmalarında en çok düştüğümüz tuzak
5:32
yanlış ikilem yani fosilema safsatası.
5:36
Biri size gelip ya bana oy ver ya da
5:38
hizmet alamazsın diyorsa orada durun. Bu
5:41
inanılmaz manipülatif bir hamle. Ortada
5:43
bir sürü farklı seçenek alternatif
5:45
varken karşımızdaki kişi kasten bunları
5:48
yok sayıp bizi iki uç seçenekten birine
5:50
mahkum etmeye, köşeye sıkıştırmaya
5:52
çalışıyordur. Tabii kirli taktikler
5:54
bununla bitmiyor. Haklı çıkmak için
5:57
rakibin sözlerini eğip bükmek, siz bir
5:59
şey anlatırken konuyu dağıtmak için
6:01
araya tamamen alakasız yorumlar
6:03
sokuşturmak ya da kelimeleri tarafsızca
6:06
kullanmak yerine algıyı yönetmek için
6:08
onlara psikolojik bir değer yüklemek.
6:11
Bunlar hem sanatsal eleştirilerde hem de
6:13
günlük hayatta tartışmayı anında
6:16
zehirleyen, argümanı çürüten en büyük
6:18
safsatalardır. Tüm bu akıl yürütmelerin
6:21
bizi getirdiği en önemli, en kritik
6:23
altın kural ise sadakat ilkesi. Gerçek
6:27
ve dürüst bir eleştiri yapmak
6:28
istiyorsanız, bir romanı, tiyatroyu veya
6:31
birinin fikrini eleştirmeden önce o
6:33
metnin gerçekte ne anlama geldiğini
6:35
dürüstçe, tam ve doğru bir şekilde
6:37
yansıtmak zorundasınız. Sadakat ilkesini
6:40
es geçen, metni çarpıtan hiçbir
6:42
eleştirinin mantıken 5 kuruşluk değeri
6:44
yoktur. O halde bu keyifli incelemeyi
6:47
üstüne düşüneceğimiz sağlam bir soruyla
6:49
bitirelim. Sizin yaptığınız eleştiriler
6:51
gerçekten o bahsettiğimiz sarsılmaz
6:53
mantığa ve sadakat ilkesinin dürüştüğüne
6:56
mi dayanıyor? Yoksa farkında bile
6:58
olmadan o duygusal safsataların, yanlış
7:00
ikilemlerin tucağına mı düşüyorsunuz? Bu
7:02
anlattığımız analitik araçları alın.
7:04
Günlük hayatınızda mutlaka kullanın.
7:07
Konuyu daha da pekiştirmek ve
7:08
bilgilerinizi test etmek isterseniz
7:10
lolonolo.com adresini ziyaret edip hemen
7:13
aşağıdaki bağlantıya tıklayabilirsiniz.
7:15
Bir sonraki incelememizde görüşmek
7:17
üzere. Hoşça kalın.
Jobs & Education