Up next in 10
Auzef Görsel Algı Ünite-5 Soruları : Üç Boyutlu Algılama
https://lolonolo.com/2026/06/04/gorsel-algi-unite-5-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Merhabalar. Bugün hepimizin her saniye
0:03
evet tam şu an bile deneyimlediği ama
0:05
muhtemelen üzerine pek kafa yormadığı
0:07
günlük bir mucizeyi masaya yatırıyoruz.
0:09
İnsan görme duyusu. Gözlerimiz ve
0:12
beynimiz dünyayı tam olarak nasıl
0:14
algılıyor? Basit bir nesleyi görmek bile
0:17
aslında nasıl devasa bir veri işleme
0:19
sürecinin sonucu? Gelin buna birlikte
0:21
bakalım. Yol haritamız oldukça net. Önce
0:24
iki boyutlu gözler üç boyutlu dünya
0:26
paradoksuna bakacağız. Ardından işin
0:28
biyolojisine inip görme biyolojisi
0:30
diyeceğiz. Sonra sanatçıların bizi nasıl
0:32
kandırdığını görmek için perspektif
0:34
kurallarına geçeceğiz ve son olarak
0:36
zihin oyunları ve renk ile kapanışı
0:37
yapacağız. Hızlıca başlayalım. Birinci
0:40
bölüm. İki boyutlu gözler, üç boyutlu
0:42
dünya. Şu an beni izlediğiniz ekrana
0:45
bakarken ufak bir düşünce deneyi
0:47
yapalım. Gözlerinizin arka duvarı yani
0:50
görüntünün düştüğü o retina kısmı
0:52
tamamen düz iki boyutlu bir yüzey. Peki
0:54
o zaman nasıl oluyor da bu iki boyutlu
0:56
retina şu an içinde yaşadığınızı
0:58
hissettiğiniz o zengin derinlikli üç
1:01
boyutlu dünyayı inşa edebiliyor?
1:03
İnanılmaz değil mi? Aslında görsel
1:05
sistemimizin en temel amacı tam da
1:07
budur. Bu düz iki boyutlu görüntüleri
1:09
alıp derinliği olan bir gerçeklik
1:11
yaratmak. Yani anlayacağınız derinlik
1:13
dediğimiz şey dışarıda dünyada değil
1:16
tamamen zihnimizde yaratılan muazzam bir
1:18
ilüzyon. Zihnimiz bu üç boyutlu dünyayı
1:21
kurarken iki ana strateji kullanıyor.
1:23
Birincisi binoküler yani çift gözle
1:25
görme. Sağ ve sol gözünüz dünyaya
1:27
aslında çok hafif farklı açılardan
1:29
tamamen asimetrik olarak bakıyor. Sonra
1:31
beyninizin korteks bölgesi devreye girip
1:33
bu iki farklı görüntüyü alıyor,
1:35
birleştiriyor ve aradaki farkı
1:37
hesaplayarak o derinlik hissini
1:38
yaratıyor. Diğer yandaya monoküler
1:40
ipuçları var. Diyelim ki şu an tek
1:42
gözünüzü kapattınız. Masanın diğer
1:44
ucundaki bardağın sizden uzakta olduğunu
1:46
hala gayet iyi algılarsınız, değil mi?
1:48
İşte bunu sağlayan şey tek gözle bile
1:50
mekan derinliğini okumamıza yarayan
1:52
monoküler ipuçlarıdır. Tabii bu noktada
1:54
göz kaslarımızın çalışma şekli de çok
1:56
ilginç. Yakındaki bir nesneye
1:58
odaklandığınızda iki gözünüz o hedefe
2:00
kilitlenmek için hafifçe burnunuza doğru
2:02
yani içe döner. Buna konverjans veya
2:05
çapraz bakış diyoruz. Ama hani şu
2:07
içinden üç boyutlu şekiller çıkan
2:09
sihirli resimler vardır ya onlardaki
2:11
gizli derinliği görebilmek için bu
2:13
normal refleksimizi kırmamız gerekir.
2:15
Gözlerimizi içe döndürmek yerine sanki o
2:17
resmin çok daha arkasına uzağa
2:19
bakıyormuş gibi paralel bir bakış
2:21
atmamız lazım. Buna da diverjans
2:23
diyoruz. Böylece beyni kandırıp tamamen
2:25
düz bir kağıt üzerinde üç boyut algısı
2:27
yaratabiliyoruz. Gelelim ikinci bölüme.
2:30
Görme biyolojisi. İşin biraz da
2:32
donanımına bakalım. 400 ila 780.
2:35
Açıkçası bu iki sayı evrene ne kadar
2:37
daracık bir pencereden baktığımızın en
2:40
net kanıtı. İnsan gözü evrendeki devasa
2:43
elektromanyetik spektrumun sadece ve
2:45
sadece 400 ila 780 nanometre arasındaki
2:48
bölümünü algılayabilir. Bunun altındaki
2:50
kızıl ötesi ya da üstündeki mor ötesi
2:52
ışınlar bizim için kelimenin tam
2:54
anlamıyla yok hükmündedir. Gördüğünüz o
2:56
muhteşem manzaralar, devasa binalar,
2:58
sevdiğiniz insanların yüzleri hepsi
3:01
istisnasız. Hepsi bu daracık fiziksel
3:03
sınırların içine sığmak zorunda. Peki
3:06
ama bu ışık gözümüze girdiğinde tam
3:08
olarak ne oluyor derseniz aslında işlem
3:10
tıkır tıkır işleyen bir fabrika gibi.
3:12
Birinci adım ışık parçacıkları yani
3:14
fotonlar gözünüzün arkasındaki ışığa
3:16
duyarlı hücrelere çarpıyor. İkinci adım
3:19
vücudumuz burada mucizevi bir çeviri
3:21
işlemi yapıyor. Bu fiziksel ışık
3:23
parçacıklarını beynin dilinden
3:24
anlayabileceği elektrokimyasal
3:26
sinyallere dönüştürüyor. Ve son olarak
3:28
üçüncü adım. Bu sinyaller yorumlanıp
3:30
şekillere, renklere ve hareketlere
3:32
dönüşmek üzere hızla beyne iletiliyor.
3:35
Evet, şu an etrafınızda gördüğünüz her
3:36
şey tam olarak bu üç adımdan geçiyor. Bu
3:39
sinyaller beyne doğru yola çıkarken
3:41
kullandıkları rotalarda çok spesifik.
3:44
Göz anatomisine baktığınızda burnunuza
3:46
doğru bakan taraftaki sinir liflerine
3:48
nazal lifler diyoruz. Şakaklarınıza yani
3:51
başınızın dış yanlarına bakan taraftaki
3:53
liflere ise temporal lifler adı
3:55
veriliyor. Sinyaller bu muazzam coğrafi
3:57
ayrımla yola çıkıyor ki kusursuz çalışan
4:00
optik sistemimiz hiçbir bilgiyi
4:02
birbirine karıştırmasın. Tabii gözümüz
4:04
sadece sabit odaklı basit bir kamera
4:06
değil. Tam tersine inanılmaz dinamik bir
4:08
lens sistemi var. Buna akomodasyon yani
4:11
odaklanma diyoruz. Profesyonel bir
4:13
fotoğraf makinesinde netlik yapmak için
4:15
lensi nasıl fiziksel olarak elinizle
4:17
çevirirsiniz, gözümüzde siliyer kaslar
4:20
dediğimiz minicik kaslarla içindeki o
4:22
merceğin şeklini değiştiriyor. Yakına
4:24
bakarken mercek şişkinleşiyor. Uzağa
4:26
bakarken inceliyor. Ve biz bunu gün
4:28
içinde binlerce kez saniyeden kısa
4:30
sürelerde tamamen istemsizce yapıyoruz.
4:33
Gerçekten muazzam bir biyolojik
4:35
mühendislik. 3üncü bölüm perspektif
4:37
kuralları. Şimdi gelin sanatçıların
4:40
bizim bu biyolojik donanımımızı nasıl
4:43
ustalıkla hacklediğine bakalım. Biraz
4:45
önce monoküler ipuçlarından bahsetmiştik
4:47
hatırlarsanız. İşte Rönesans dönemindeki
4:50
o zeki ressomlar zihnimizin bu derinlik
4:53
ipuçlarını nasıl okuduğunu çok iyi fark
4:55
ettiler ve atmosferik perspektif diye
4:57
bir şey geliştirdiler. Kural çok basit.
5:00
Bir nesne sizden uzaklaştıkça detayları
5:03
yavaş yavaş kaybolur. Açık ve koyu
5:05
arasındaki kontrast düşer ve atmosferin
5:08
yapısından dolayı renkler soluklaşıp
5:10
maviye yani daha soğuk renklere doğru
5:12
kayar. Sanatçılar bu kuralları tuvale
5:15
uyguladığında zihnimiz o düz boyaya
5:17
bakıp arka plandaki puslu dağların
5:20
kilometrelerce uzakta olduğuna anında
5:22
ikna olur. İşin bir de matematik kısmı
5:24
yani geometri var. Tek kaçış noktalı
5:27
perspektif kuralı zihni kandıran çok net
5:29
bir ilüzyondur. Düşünün bir kutunun ön
5:32
yüzü size tamamen paralel duruyor ama
5:34
geriye doğru giden tüm o yan çizgiler,
5:36
tüm o paralel doğrular uzadıkça uzuyor
5:38
ve ufuk çizgisinde tek bir noktada kaçış
5:41
noktasında birleşiyor. Beynimiz o
5:43
daralan ve birleşen çizgileri gördüğü an
5:45
tereddütsüz şu kararı veriyor. Evet,
5:47
kesinlikle burada bir derinlik, bir
5:49
mesafe var. Hazır ışık oyunlarından ve
5:51
derinlikten bahsediyorken siyah ve
5:53
beyazın doğasına da kesinlikle
5:55
değinmemiz lazım. Alman astronom ve
5:57
matematikçi Tobias Mayer'ın bu konuda
5:59
çok sevdiğim bir tespiti var. Diyor ki,
6:01
"Siyah ve beyazın sadece bir valor
6:03
etkisi vardır." Yani Mayer'e göre siyah
6:05
ve beyaz aslında bağımsız birer renk
6:07
değil. Onlar sadece ışığın açıklık ve
6:10
koyuluk dereceleri. Siyah ve beyazın
6:12
tuval üzerinde yarattığı bu ışık gölge
6:14
dengesi zihnimize hacim ve perspektif
6:16
algısını vermede inanın bana o ufuktaki
6:18
geometrik çizgiler kadar güçlü bir
6:20
silahtır. Ve son bölümümüze geldik. 4.
6:23
bölüm. Zihin oyunları ve renk.
6:26
Beyninizin size gün boyunca sürekli
6:27
yaptığı çok büyük bir iyilik var biliyor
6:29
musunuz? Algısal değişmezlik. Şöyle
6:31
düşünün. Yolda bir arkadaşınızla
6:33
karşılaştınız. Ayaküstü sohbet ettiniz
6:35
ve o arkanızı dönüp uzaklaşmaya başladı.
6:38
Fiziksel olarak o an arkadaşınızın
6:39
retinanıza düşen görüntüsü adım adım
6:41
küçülmektedir. Optik kurallara göre
6:43
arkadaşınız kelimenin tam anlamıyla
6:45
cüceleşiyor ama beyniniz hemen devreye
6:47
girip hayır o küçülmüyor sadece benden
6:49
uzaklaşıyor diyor ve onun boyutunu
6:51
zihninizde hep sabit tutuyor. Bu algısal
6:54
değişmezlik mekanizması olmasaydı inanın
6:56
bana dünya sürekli büyüyen ve küçülen
6:58
nesnelerle dolu baş döndürücü bir kabus
7:00
olurdu. İnsan algısının bu kuralları
7:02
tabii ki günümüz teknolojisinin de
7:04
temelini oluşturuyor. Özellikle ekranlar
7:07
ve baskı sistemleri renkleri
7:09
oluştururken tamamen farklı iki dilde
7:11
konuşuyor. Telefonunuz veya bilgisayar
7:14
ekranınız gibi ışık yayan sistemler
7:16
eklemeli renk modeli olan RGB kullanır.
7:19
Kırmızı, yeşil ve mavi ışıklar üst üste
7:22
eklenerek diğer tüm renkleri oluşturur.
7:25
Ama işi kağıda dökecekseniz yani baskı
7:27
yapacaksanız sistem tam tersine döner.
7:30
Baskı makinelerı çıkarmalı renk modeli
7:32
olan CMYK yani cam göbeği, majenta ve
7:36
sarı mürekkepler kullanır. Bu sistem
7:39
ışığı eklemek yerine renkleri emme ve
7:42
yansıtma prensibiyle çalışır. En başta
7:44
da konuştuğumuz gibi derinlik gözümüzde
7:47
değil zihnimizde inşa edilen muazzam bir
7:49
ilüzyon. Gözlerimiz o daracık
7:51
spektrumdan ışık fotonlarını topluyor,
7:54
mercekle odaklıyor ve arka taraftaki iki
7:56
boyutlu dümdüz retinaya düşürüyor. Sonra
7:59
beynimiz bu sinyalleri devralıyor.
8:01
Binokler hesaplar yapıyor. Monoküler
8:03
ipuçlarını değerlendiriyor ve en sonunda
8:05
bizim adına gerçeklik dediğimiz bu
8:07
zengin üç boyutlu deneyimi yaratıyor.
8:09
Tüm bunların ışığında sizi şu soruyla
8:12
başa bırakmak istiyorum. Eğer
8:13
gördüğümüzü sandığımız bu devasa üç
8:15
boyutlu dünya aslında tamamen iki
8:17
boyutlu sinyallerin zihnimizdeki bir
8:19
kurgusundan, bir inşasından ibaretse
8:22
sizce beynimiz tam şu an gerçekliğe dair
8:24
bizden başka neleri saklıyor veya neleri
8:26
tamamen kafasına göre yeniden inşa
8:28
ediyor olabilir? Bu soruyu biraz düşünün
8:30
derim. Görsel algımızın sınırlarını
8:32
keşfettiğimiz bu incelememize
8:33
katıldığınız için çok teşekkürler.
8:34
Merakla kalın.
Jobs & Education