Up next in 10
Auzef Felsefenin Temel Kavramları 2025-2026 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/06/07/felsefenin-temel-kavramlari-2025-2026-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Harika bir analizle karşınızdayım. Bugün
0:02
en temel felsefi kavramların zaman
0:05
içindeki evrimine dair çok enerjik ve
0:07
nokta atışı bir yolculuğa çıkıyoruz.
0:09
Antik Yunan düşünürlerinin zihinlerinden
0:11
kopup İbn Sina'nın o derin fikirlerine
0:13
uzanan bu serüvende en soyut, en
0:16
anlaşılmaz denilen fikirleri bile
0:18
somutlaştırıp masaya yatıracağız.
0:20
Hazırsanız hadi hemen derinlere inelim.
0:23
Başlamadan önce zihninizi biraz
0:24
kurcalamak istiyorum. Acaba bizler
0:27
sadece şu an gördüğümüz fiziksel
0:29
maddeden ibaret varlıklar mıyız? Yoksa
0:31
ruh dediğimiz şey bedenden tamamen
0:34
bağımsız bir şekilde var olabilir mi?
0:36
Biliyorsunuz bu insanlık tarihi boyunca
0:38
sorulmuş en büyük, en gizemli sorulardan
0:41
biri. Bu soru aklınızın bir köşesinde
0:43
hep kalsın. Çünkü birazdan Aristoteles
0:46
ve İbn Sina'nın bu konuda nasıl
0:48
birbirine tamamen zıt yönlere
0:49
gittiklerini göreceğiz. Önümüzde dop
0:52
dolu bir yol haritası var. 1. Evrenin
0:55
temel ilkesi olan arke. 2. Oluş, değişim
0:58
ve kinesis. 3. Madde ve suretin gizemi.
1:02
4. Nefs ve ruhun doğası. 5. Akıl ve
1:06
organon külliyatı. Ve son olarak 6. İbn
1:09
Sina ve Sudur teorisi. İlk durağımız
1:12
evrenin temel ilkesi. Arke. Antik
1:15
Yunan'a dönüyoruz ve o devasa soruya
1:17
odaklanıyoruz. Gerçekliğin yapı taşı
1:20
nedir? Yani etrafımızdaki her şey
1:22
aslında neyden meydana geldi? Bakın arke
1:26
aslında felsefenin ve diyebiliriz ki ilk
1:28
çağ fiziğinin tam anlamıya sıfır
1:29
noktasıdır. Evrenin o temel ilkesi, asıl
1:32
kaynağı. Erken dönem Yunan filozofları
1:35
doğadaki o muazzam çeşitliliğin,
1:37
ağaçların, yıldızların, insanların
1:39
arkasında tek bir temel, bir ilk madde
1:42
yattığına inandılar. İşte bu müthiş
1:44
arayış fizikte oluş probleminin de
1:46
temelini atıyor. Yani her şey nasıl var
1:48
oldu sorusunun tarihteki ilk bilimsel
1:50
adımı bu. Tabii bu arayışta
1:53
Anaksimandros diye bir dahi çıkıyor
1:55
sahneye ve ortaya çok ilginç bir kavram
1:58
atıyor. Apeyron diyor ki bu arke denen
2:01
şey su veya ateş gibi gözle görülür
2:04
belirli bir madde olamaz. onun tamamen
2:07
sınırsız, belirsiz ve sonsuz bir şey
2:10
olması gerekir. İşte buna apeyron adını
2:13
veriyor. Düşünsenize o dönem için
2:15
inanılmaz derecede soyut ve devrim
2:17
niteliğinde bir fikir. İkinci bölümü
2:20
oluş, değişim ve kinesis geçiyoruz.
2:23
Madem evrenin bir temeli var, peki
2:25
etrafımızdaki bu bitmek bilmeyen değişim
2:27
nasıl gerçekleşiyor? Var olanlar şimdiki
2:30
hallerine tam olarak nasıl dönüşüyor?
2:33
Burada eski çağların birbiriyle taban
2:35
tabana zıt iki fizik teorisi karşımıza
2:37
çıkıyor. Empedokles olaya tamamen
2:39
duygusal bir yerden bakıyor. Fiziksel
2:42
oluş ve değişimi resmen sevgi ve nefret
2:44
gibi insani duygularla açıklıyor. Ona
2:46
göre maddeler sevgiyle bir araya
2:48
geliyor, nefretle parçalanıyor.
2:49
İnanılmaz değil mi? Demokritas ise çok
2:51
daha soğuk mekanik bir teori kuruyor.
2:53
Ona göre her şey ama her şey şekillerin
2:56
yani atomların fiziksel olarak birleşip
2:59
ayrışmasından ibaret. Antik dünyanın bu
3:01
sorunun nasıl farklı uçlardan ele
3:03
aldığını görmek gerçekten büyüleyici.
3:05
Derken Aristoteles to stop topa giriyor
3:07
ve işler çok daha net bir şekil alıyor.
3:10
Burada felsefe tarihinin en baba
3:12
kavramlarından biriyle karşılaşıyoruz.
3:15
Kinesiz. Aristoteles değişimi ve
3:17
hareketi kuvvetten fiile geçiş olarak
3:20
tanımlıyor. Yani potansiyel olan bir
3:22
şeyin gerçek aktif bir hale geçişi.
3:25
Örneğin elinizdeki bir tohumun içinde
3:28
kocaman bir ağaç olma kuvveti yani
3:30
potansiyeli vardır. O tohumun çatlayıp
3:33
ağaca dönüşmesi süreci işte tam olarak
3:35
bu kinesisiz dediğimiz şeydir. Bunu
3:38
havada bırakmayalım. Çok çarpıcı bir
3:40
örneğe bakalım. İnsanın kültürlenmesi
3:43
Aristoteles için bizim öğrenmemiz,
3:46
gelişmemiz ve kendi kültürümüzü inşa
3:48
etmemiz de tıpkı fiziksel bir büyüme
3:51
gibi bir dönüşüm hareketidir. Yani
3:54
bizler sadece potansiyel
3:55
yeteneklerimizle doğuyoruz ve kültürel
3:58
bir varlık haline gelerek aslında
4:00
kuvvetten fiile geçmiş kendi kiner
4:02
sesimizi tamamlamış oluyoruz. Geldik 3.
4:06
bölüme. Madde ve suretin gizemi. Şimdi o
4:09
fiziksel değişim dünyasından biraz
4:11
sıyrılıp nesnelerin özüne dalıyoruz.
4:14
Madde ve suretin o grift ilişkisine.
4:17
Yalnız burada çok yaygın devasa bir
4:19
yanılgı var. Onu hemen düzeltelim. Hani
4:21
şu form teorisini açıklamak için
4:23
kullanılan o meşhur mağara alegorisi var
4:26
ya onu Aristoteles yazmadı. Bu efsanevi
4:29
fikir kesinlikle ve sadece Platon'a
4:32
aittir. Platon bu alegoriyle der ki,
4:34
"Asıl gerçeklik bizim bu dünyada
4:36
gördüğümüz gölgeler değil. O gölgeleri
4:39
yaratan asıl formlar yani suretlerdir."
4:42
Lütfen bunu aklımıza iyice kazıyalım.
4:44
İslam felsefesine İbn Sina'nın dünyasına
4:47
adım attığımızdaya bu ilişki çok keskin
4:49
ve net bir kurala bağlanır. İbn Sina'ya
4:52
göre madde suretin nedeni falan
4:54
değildir. Olay tam tersidir. Suret
4:57
maddenin nedenidir. Bir şeye bakıp bu
4:59
nedir diye sorduğunuzda aldığınız cevaba
5:01
madde diyemezsiniz. Size o cevabı
5:03
verdiren şey doğrudan surettir. Madde
5:06
anca sureti vasıtasıyla bir şeyleri
5:08
kabul eder ve belirgin bir hale gelir.
5:10
4.üncü bölümümüz nefs ve ruhun doğası.
5:13
İşte en başta sorduğumuz o büyük sarsıcı
5:16
metafiziksel soruya geri dönme vakti.
5:18
Yaşamın ve ruhun özü aslında nedir? Bu
5:21
tartışmaya girmeden o sihirli kelimeyi
5:24
cebimize koymamız lazım. Psohe. Türkçeye
5:27
genellikle nefs veya ruh olarak
5:29
çeviriyoruz bu greçe kavramı. Ama sadece
5:31
ruh demek yetmez. Bunun içinde yaşam
5:33
soluğu var. Canlılıktaki o dirilik
5:36
ilkesi var. Yani bedene can veren, onu
5:38
hareket ettiren o temel şalter. Ve işte
5:41
felsefe tarihini ikiye bölen o müthiş
5:44
kopuş noktası. Aristoteles'e göre ruh
5:47
oldukça biyolojik bir şeydir. O nefsi
5:50
organik doğal bir cismin ilk yetkinliği
5:52
olarak görür. Yani beden varsa ruh
5:54
vardır. Ruh bedenin bir nevi işletim
5:57
sistemidir. Ancak İbn Sina tamamen başka
6:00
bir ufuktadır. Ona göre insan nefsi yani
6:03
ruhu ölümden sonra bedene zerre ihtiyaç
6:06
duymadan tek başına var olmaya devam
6:08
eder. Aristoteles için bedenle birlikte
6:10
sona eren ruh İbn Sina için bedenden
6:13
tamamen bağımsız ölümsüz bir cevherdir.
6:16
5. bölüm: Akıl ve Organon Külliyatı.
6:20
Zihnin labirentlerine giriyoruz.
6:21
Kafamızın içi nasıl çalışıyor? Antik
6:23
dünya o muazzam mantık yapısını nasıl
6:25
inşa etmiş? Ona bakıyoruz. Aklın doğası
6:28
ile ilgili masada üç devasa görüş var.
6:31
Birincisi insanı diğer canlılardan üstün
6:34
kılan o meşhur tasavvur yeteneği. Yani
6:37
bizler zihnimizde canlandırma yaparak
6:39
bilgi nesnesini onun maddi
6:41
zincirlerinden soyutlayabiliyoruz.
6:43
Ortada masa olmasa bile masalık fikrini
6:46
düşünebiliyoruz. İkinci olarak
6:48
Aristoteles'e göre bizim akılletme
6:50
dediğimiz eylem kesintisiz değildir.
6:52
İnsan yorulur, uyur, düşünmeyi durdurur.
6:55
Üçüncüsü ise Platon. Ona göre kozmik
6:58
akıl dediğimiz şey öyle bizim insan
7:00
beyninin bir parçası falan değil. Evreni
7:02
düzenleyen devasa tamamen bağımsız bir
7:04
varlık. Tabii aklı kullanmanın
7:07
kurallarını koymak Aristoteles'e düşmüş.
7:09
O bu kılavuzu Organon adını verdiğimiz
7:12
devasa mantık külliyatında yazmış.
7:14
Organon kelimenin tam anlamıyla alet
7:16
demek. Düşünmenin aleti. Bu eserin kalbi
7:20
ise bilimsel bilginin ve kanıtlamanın
7:22
nasıl yapılacağını anlattığı ikinci
7:24
çözümlemeler bölümüdür. Bu arada ufak
7:27
ama tatlı bir detay. Aristoteles
7:29
nesneleri sınıflandırırken kategorileri
7:31
kullanır ve birinin okur yaazar olması
7:33
onun sisteminde bir nitelik kategorisine
7:36
harika bir örnektir. Ve son durağımız 6.
7:39
bölüm. İbn Sina ve Sudur teorisi.
7:42
Kemerleri bağlayın. Çünkü tempoyu biraz
7:45
düşürüp analizin en soyut, en görkemli
7:48
yerine geliyoruz. Bu ünlü sudur
7:50
teorisini anlamadan önce yeni eflatuncu
7:53
bir kavrama, eklemsise bakmamız şart.
7:56
Eklems ışıma, fışkırma veya taşma demek.
7:59
tıpkı güneşten ışığın etrafa taşması
8:02
gibi. İşte bu muazzam kavramın İslam
8:04
felsefesindeki birebir karşılığı
8:06
sudurdur. Yani varlığın yaratıcıdan
8:09
tıpkı bir suyun kaynaktan taşması gibi
8:11
zorunlu ve doğal bir şekilde meydana
8:13
gelmesi. Peki bu Sudur dizisi nasıl
8:17
işliyor? İbn Sina diyor ki, "Yaratılış
8:19
dizisi en tepedeki ilk olanla başlar ve
8:23
ilkten taşarak meydana gelen ilk şey ilk
8:26
akıldır." Bakın burada çok sık yapılan
8:28
bir hata var. Sudur şeması o göksel
8:31
kürelerin hareketiyle falan başlamaz.
8:33
Dizi doğrudan ilkten ve onun taşırdığı
8:36
ilk akıldan başlar. Yani evren mekanik
8:39
çarkların dönmesiyle değil, saf,
8:41
kusursuz ve akılsal bir taşmayla var
8:44
olmuştur. İşte arkeden başlayıp sudura
8:48
uzanan baş döndürücü analizimizin sonuna
8:50
geldik. Şimdi o baştaki soruyu tekrar
8:53
düşünme zamanı. İbn Sina bilincimizin
8:56
yani ruhumuzun şu etten kemikten
8:59
bedenimiz toprak olduktan sonra bile
9:02
devam edecek kadar güçlü ve bağımsız
9:04
olduğuna inanıyordu. Bugün her yerde
9:07
yapay zekayı, robotları ve dijital
9:09
bilinci tartışıyoruz. Peki yüzlerce yıl
9:12
öncesinden gelen bu kadim felsefe bugün
9:15
bilinç anlayışımızı nasıl
9:16
şekillendiriyor? Gerçekten sadece
9:19
biyolojik makinelerden ibaret bir
9:21
erkinezis miyiz? Yoksa İbn Sina'nın
9:23
öngördüğü gibi bedenin çok ama çok
9:26
ötesinde ölümsüz bir varlığımız var mı?
9:29
Bu muazzam soruyu size emanet ediyorum.
9:31
Düşünmeye ve sorgulamaya devam edin.
#Jobs & Education