Up next in 10
Auzef Felsefenin Temel Kavramları 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/03/felsefenin-temel-kavramlari-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Değişim gerçek mi yoksa sadece koskoca
0:03
bir yanılsamadan mı ibaret? Şimdi
0:05
gözlerimizi açtığımızda gördüğümüz bu
0:07
inanılmaz hareketli, sürekli form
0:09
değiştiren dünya zihnimizin bizi
0:11
oynadığı kozmik bir oyun olabilir mi?
0:14
Düşünsenize felsefe tarihinin en
0:16
çarpıcı, en kafa karıştırıcı
0:17
sorularından biri bu. İşte bugünkü
0:20
derinlemesine incelememize tam da
0:22
buradan bu devasa soruyla başlıyoruz.
0:24
Yani hepimiz etrafımızdaki şeylerin
0:27
yaşlandığını, şekil değiştirdiğini ya da
0:29
bir gün yok olduğunu görüyoruz, değil
0:31
mi? Ama inanın bana antik çağlardan beri
0:33
filozoflar duyularımızın bize koca bir
0:36
yalan söyleyip söylemediğini tartışıp
0:38
duruyorlar. Bu derinlemesine felsefi
0:40
incelememize hoş geldiniz. Bugün ne mi
0:43
yapacağız? O yaklaşan sınavlar için
0:45
gözünüzü korkutan, karmaşık gibi görünen
0:47
klasik felsefe kavramlarını mükemmel bir
0:49
şekilde fethetmenizi sağlayacak zihinsel
0:52
bir taslak, tam anlamıyla sağlam bir
0:54
şablon inşa edeceğiz. Evet, klasik
0:56
felsefe metinleri ilk bakışta aşılması
0:58
imkansız, tuğla gibi bir duvar gibi
1:00
görünebilir. Ama inanın bu metinlerin
1:02
ardındaki şifreleri bir kez çözdüğümüzde
1:05
antik düşünürlerin dünyayı nasıl muazzam
1:07
bir mantıkla kurguladıklarını
1:09
göreceksiniz. [homurdanır] Zihninizi
1:10
iyice hazırlayın. Çünkü felsefenin o
1:12
ağır yapı taşlarını bugün tıkır tıkır
1:14
yerine oturtacağız. Şimdi bu devasa
1:17
konuyu tek bir lokmada yutmaya çalışmak
1:19
tabii ki imkansız. O yüzden işimizi
1:21
kolaylaştırmak için beş mantıksal kutuya
1:24
ayıracağız. Önce doğru bilginin
1:26
mantıksal yöntemleri diyeceğiz. Sonra
1:28
varlık ve değişim yanılsamasına
1:30
bakacağız. Üçüncü durağımız cevher, araz
1:33
ve gerçeklik olacak. Ardından fizik yani
1:36
hareket, mekan, zaman kavramlarına
1:38
gireceğiz ve son olarak İslam felsefesi
1:41
ve sudur teorisiyle zirveyi göreceğiz.
1:44
İnanın bana zihnimizi bu şekilde
1:46
yapılandırdığımızda her şey su gibi
1:48
akacak. O zaman hiç vakit kaybetmeden
1:51
birinci bölümle başlayalım. Doğru
1:53
bilginin mantıksal yöntemleri. Peki o
1:56
eski büyük düşünürlerin evreni anlamak
1:59
için kullandığı bu zihinsel aletler,
2:01
edevatlar tam olarak nelerdi? Hadi hemen
2:04
konuya girelim ve mantığın o tıkır tıkır
2:06
işleyen mekanizmasına bir göz atalım.
2:09
Biliyor musunuz? Bilginin nasıl inşa
2:11
edildiğinin aslında çok temel iki
2:13
aşamalı bir formülü var. Klasik mantıkta
2:15
zihnimizin çalışma prensibi aynen
2:17
şöyledir. Öncelikle kavramları yani
2:20
tasavvuratı algılamamız gerekiyor.
2:22
Mesela insan nedir veya ölümlü olmak ne
2:24
demektir? Önce zihnimizde bu kavramları
2:26
netleştirmeliyiz. Ama durun kavramları
2:29
bilmek tek başına kesinlikle yeterli
2:30
değil. Bir sonraki aşamaya yani tasdikat
2:33
dediğimiz yargılara ve önermelere geçmek
2:35
zorundayız. Hani kavramları alıp yan
2:37
yana getirerek bütün insanlar ölümlüdür
2:39
diyerek bir yargıda bulunuruz ya işte
2:41
tam olarak bu. Unutmayın sağlam
2:43
kavramlar olmadan geçerli bir yargı asla
2:46
olmaz. Şimdi bilimsel bilgiye giden iki
2:49
farklı yön, iki zıt yolculuk var
2:51
diyebiliriz. Bir tarafta tüme varım var.
2:53
Yani o küçük özel parçalardan yola çıkıp
2:56
resmin bütününü, geneli yakalamaya
2:58
çalışmak. Buna karşın diğer tarafta
3:01
Aristoteles mantığının tam kalbi olan
3:03
tümden gelim yani namı diyar kıyas
3:05
duruyor. Bu da tam tersi. Genel ve
3:08
kapsayıcı bir gerçekten yola çıkıp özel
3:10
olana o tekil parçaya doğru inmektir. Ve
3:13
klasik dönemde kesin bilgiye ulaşmanın o
3:15
en tartışmaz, en güvenilir yolu olarak
3:18
her zaman bu genelden özele inen yol
3:20
kabul edilmiş. Tam burada kısa bir es
3:23
verelim ve şu kilit terime çok ama çok
3:25
dikkatlice odaklanalım. Burhan karşınıza
3:28
çıkması garanti olan kesinlikle hayati
3:30
bir kavramdan bahsediyorum. Bakın Burhan
3:33
öyle sıradan rastgele bir kıyas falan
3:35
değildir. O bilimsel kıyasın ta
3:37
kendisidir. Aristoteles o koca mantık
3:40
külliyatına boşuna organon yani zihnin
3:42
aleti vasıtası dememiş. Bir kıyasın
3:45
gerçekten burhan olabilmesi için
3:47
öncüllerinin zorunlu, tümel ve tamamen
3:49
akıl, sezgi yoluyla kesin olarak
3:51
kavranmış olması şarttır. Burada
3:53
ihtimallere, belkilere yer yok. %100
3:56
kesinlik esastır. İyi de bu kıyaslar
3:59
metinlerde karşımıza çıktığında nasıl
4:01
görünüyor? Çok kısa ama inanın bir o
4:04
kadar da net bir yüklemli kıyas örneğine
4:06
bakalım. Her cisim birleşiktir. İşte bu
4:09
kadar. Şartlı ifadeler, eğerler, amalar
4:12
yok. Doğrudan bir özne var ve çat diye
4:15
ona bağlanan bir yüklem. Bu basitlik
4:18
aslında bir tesadüf değil. Doğru
4:20
bilginin inşasında o kafa karışıklığını
4:22
önleyen en muazzam zihinsel aletlerden
4:25
biri bu. Zihnimiz işte bu net, keskin
4:27
yargılarla gerçekliğin haritasını çizer.
4:31
Geldik ikinci bölüme. Varlık ve değişim
4:33
yanılsaması. Mantık aletlerimizi
4:36
kuşandık. Artık o aletleri alıp
4:38
gerçekliğin en büyük, en antik sorusuna
4:41
uygulamaya hazırız. Asıl soru şu: Varlık
4:44
tam olarak nedir? Ve şu sürekli
4:45
hissettiğimiz değişim gerçekten var
4:47
mıdır? Açıkçası buradaki entelektüel
4:50
gerilim, kelimenin tam anlamıyla
4:51
muazzam. Felsefe tarihinin en büyük
4:54
fikir ayrılıklarından birine şahit
4:55
oluyoruz. Şu an ilk çağ filozofu
4:57
Parmenides sahneye çıkıyor ve son derece
5:00
radikal bir iddia patlatıyor. Diyor ki,
5:02
"Varlık birdir, asla değişmez. Değişim
5:05
dediğiniz şey tamamen bir ilüzyondur.
5:07
Duyularımızın bizi kandırmasıdır. Yok
5:10
artık diyoruz tabii. Ama buna karşılık
5:12
Aristoteles kalkıp bu değişimi öylece
5:14
inkar etmek yerine gerçekliğin tam da bu
5:17
dinamik yapısını, bu oluş halini
5:19
açıklayabilmek için oturup devasa koca
5:21
bir felsefi sistem inşa ediyor.
5:24
Aristoteles bu bitmek bilmeyen değişimi
5:27
açıklamak için iki sihirli iki kilit
5:29
kelime kullanıyor. Bil kuvvve ve
5:32
bilfiil. Çok basit anlatalım. Bil kuvve
5:35
potansiyeldir, maddedir. Bilfiil ise o
5:38
potansiyelin artık gerçekleşmiş hali
5:40
yani formudur. Hemen bir elma çekirdeği
5:43
düşünün. O çekirdek bilve yani
5:45
potansiyel olarak aslında bir elma
5:47
ağacıdır. Toprakta büyüyüp koca bir ağaç
5:50
haline geldiğinde ise artık bilfiil yani
5:52
aktüel hale geçmiştir. Ve Aristoteles'e
5:55
göre bilfiil hali bil kuvveden her zaman
5:58
ama her zaman çok daha üstündür. Neden
6:00
mi? Çünkü o artık tam potansiyeline
6:02
ulaşmış. gerçekleşmiş mükemmelliği
6:05
temsil eder. Gelelim 3ün bölüve. Cevher,
6:09
araz ve gerçeklik. Bil kuvvve ve bilfiil
6:12
dedik. Çok güzel. Ama var olan şeylerin
6:15
yapısı tam olarak nedir? Hani şu
6:17
gerçekliğin dokusu diyoruz ya işte o tam
6:19
olarak nelerden oluşuyor? İşte tam
6:22
burada cevher ve araz kavramları devreye
6:24
girip her şeyi tıkır tıkır yerli yerine
6:26
oturtuyor. Bunu zihninizde çok net
6:28
canlandırmak için harika bir benzetme
6:30
yapalım. Cevhere devasa boş bir tuval,
6:33
arazı ise o tuvalin üzerindeki renkli
6:36
boyalar gibi düşünün. Cevher felsefedeki
6:38
adıyla tözdür. Kendi başına var olabilen
6:41
bağımsız o en temel gerçeklik. Araz ise
6:44
ilintidir. Ancak ve ancak bir cevherde
6:47
yani bir tuvalin üzerinde var olabilir.
6:49
Ona tamamen bağımlıdır. Aristoteles bu
6:52
arazları oturup dokuz ayrı kategoride
6:54
topluyor. Mesela birinin okur yazar
6:56
olması cevherde bulunan bir niteliktir,
6:59
bir arazdır. Ya da birinin bir şeye
7:01
kesiyor olması o cevherin bir fiili, bir
7:04
eylemidir. Yani boya olmadan o tuval
7:06
pekala var olabilir. Boş da olsa
7:08
oradadır. Ama tual olmadan o boyanın
7:11
havada asılı kalacak var olabilecek bir
7:13
alanı kesinlikle yoktur. 4.üncü
7:15
bölümümüz fizik. Yani hareket, mekan ve
7:18
zaman. Artık varlığın o yapı taşlarını,
7:21
o boş tuvalleri ve boyaları iyice
7:23
anladığımıza göre antik doğa felsefesine
7:26
yani fiziğe yumuşak ve güzel bir geçiş
7:28
yapabiliriz. Şunu unutmayın. Klasik
7:31
fizik bugünkü gibi tahtaya yazılan
7:33
karmaşık matematiksel formüllerden
7:35
ibaret değildi. Daha çok varlıkların
7:37
hareket ve durağanlık açısından felsefi
7:39
bir incelemesiydi. Aristoteles doğadaki
7:43
bu değişimi ve hareketi açıklayabilmek
7:45
için o meşhur dört neden teorisini
7:47
ortaya atıyor. Bir şeyin neden öyle
7:49
olduğunu anlamak için çok temel dört
7:51
soru soruyor aslında. Bir neyden yapıldı
7:55
bu? Maddi nedendir. 2. Şekli nedir bu
7:58
formel neden? 3. Onu kim yaptı? Fail
8:01
neden? Ve 4. Belki de en önemlisi amacı
8:05
nedir? Bu da gaye nedendir. Bakın burada
8:08
sakın gözden kaçırmamanız gereken bir
8:09
detay var. Hareketin kendisi bir neden
8:12
falan değildir. Hareket işte tam da bu
8:15
dört kozmik kuvvetin bir araya
8:16
gelmesiyle ortaya çıkan o muazzam
8:19
sonucun ta kendisidir. Peki buradaki
8:22
asıl can alıcı nokta şu. İyi hoş da bu
8:25
devasa varlıklar tam olarak nerede
8:27
hareket ediyor? Yani mekan nedir? Platon
8:30
ve Aristoteles'in yolları burada da o
8:32
kadar keskin bir şekilde ayrılıyor ki
8:34
Platon mekanı eşyaların içine atıldığı
8:37
devasa bir kaba. Kendi deyimiyle koraya
8:40
benzetir. Her şeyi içine alan koca bir
8:43
boşluk gibi düşünün. Fakat Aristoteles
8:45
olaya çok daha farklı yaklaşıyor. Ona
8:47
göre mekan kapsayan cismin ta kendisinin
8:50
sınırıdır. Yani nesnelerin dış yüzeyinin
8:52
bittiği yer diğerinin başladığı
8:54
mekandır. İçinde boşluk olmayan kesin ve
8:57
net sınırları olan dop dolu bir kozmoz
9:00
anlayışı bu. Gelelim zamana namı diğer
9:03
Kronos'a. Sınavlarınız için kesinlikle
9:06
ama kesinlikle zihninize kazımanız
9:08
gereken son derece şairane ama bir o
9:10
kadar da keskin bir tanım var burada.
9:12
Aristoteles zamanı aynen şu ifadeyle
9:15
tanımlıyor. Önce ve sonraya göre
9:17
hareketin sayısı. Yani ne demek bu?
9:20
Hareket olmadan, öncesi ve sonrası gibi
9:22
bir değişim algılanmadan zaman akmaz.
9:25
Zaman tıpkı mekan gibi nesnelerin
9:28
birbirleriyle olan hareketli
9:29
ilişkilerinden doğan bir ölçü biriminden
9:32
ibarettir aslında. Tabii şunu da eklemek
9:34
lazım. Doğadaki değişimler her zaman
9:36
sadece basit bir yer değiştirme veya
9:39
nitelik değiştirme gibi yüzeysel şeyler
9:41
değildir. Bazen havanın suya dönüşmesi
9:44
gibi çok ama çok daha köklü bir değişim
9:47
yaşanır. İşte biz buna oluş ve bozuluş
9:49
yani tözsel dönüşüm diyoruz. Bir
9:52
cevherin tamamen bütünüyle ortadan
9:54
kalkıp yerine bambaşka yeni bir cevherin
9:57
ortaya çıkması durumudur. Bu doğanın o
9:59
inanılmaz dinamik yapısı bu durak
10:02
bilmeyen varoluş ve yok oluş döngüsüyle
10:04
dimdik ayakta kalır. Ve işte geldik o
10:07
büyük finale. 5. bölüm İslam felsefesi
10:10
ve sudur teorisi. Muhteşem bir zirveye
10:13
ulaşıyoruz. Tüm bu bölüm boyunca
10:15
öğrendiğimiz antik Yunan aletlerinin,
10:17
mantığın ve o ağır ontoloji kavramların
10:20
İslam felsefesi ve tevhit inancıyla
10:22
harmanlandığı o büyük senteze geliyoruz.
10:25
Filozoflar bu binlerce yıllık kadim
10:27
bilgileri alıp inançla birleştirerek
10:29
yepyeni ve inanılmaz derecede kapsayıcı
10:32
bir evren modeli inşa etmişler. Peki tüm
10:35
bu devasa kozmik sistemi tıkır tıkır
10:37
çalıştıran ana motor nedir? İslam
10:39
felsefesinin o büyük dehalarından biri
10:42
olan Farabi'ye göre bunun cevabı sudur.
10:45
Yani taşma teorisidir. Varlık o en
10:48
mükemmel olan manevi ve ilahi kaynaktan
10:51
yani tanrıdan adeta kör edici bir ışığın
10:54
kaynağından yayılması gibi taşarak akar.
10:57
Bizim etrafımızda gördüğümüz tüm bu
10:58
fiziksel evren, değişimler, zaman, mekan
11:02
aslında hepsi bu tekil ve kusursuz
11:04
kaynağın kademeli bir yansıması, bir
11:06
taşıp yayılmasından başka bir şey
11:08
değildir. Tabii Farabi'nin kurduğu bu
11:11
devasa sistemde gerçeklik tablosu öyle
11:14
sandığımızdan çok daha geniş. Evren
11:17
sadece dokunabildiğimiz, gözümüzle
11:19
görebildiğimiz duyulur varlıklardan
11:21
ibaret değil. sistemde çok daha kritik,
11:23
çok daha derin bir rol oynayan akledilir
11:26
varlıklar da var. Yani sadece zihinle ve
11:29
salt akılla kavranabilen soyut
11:30
varlıklar. Duyularımızın çok ama çok
11:33
ötesindeki bu akledilir alan var ya işte
11:35
o koca fiziksel evreni ayakta tutan
11:38
görünmez devasa bir iskelettir.
11:41
İncelememizin ta en başında kocaman bir
11:43
soru sormuştuk hatırlarsanız. Değişim
11:45
bir yanılsama mı demiştik? Şimdi
11:47
görüyoruz ki evet sadece yüzeye bakanlar
11:50
için büyük bir yanılsama olabilir. Ancak
11:52
mantığı, aklı ve bu derin felsefi
11:55
kavramları kullananlar için arka planda
11:57
işleyen akıl almaz devasa bir düzen var.
11:59
Şimdi sizi şu kışkırtıcı soruyla başa
12:02
bırakmak istiyorum. Eğer insan zihni
12:04
sadece ve sadece mantık yürüterek evreni
12:07
hareket ettiren bu devasa soyut güçleri,
12:10
bu sistemleri bu kadar berrak bir
12:12
şekilde kavrayabiliyorsa elinizdeki bu
12:14
yepyeni zihinsel alet çantasıyla
12:16
sıradaki fethedeceğiniz, zihninizde
12:18
aydınlatacağınız alan ne olacak? Açık
12:21
öğretim denemeleri ve öğrencilerin
12:23
akıllarında kalan o zorlu sınav
12:24
sorularının pratik çözümleri için
12:26
lolonolo.com'u ziyaret etmeyi unutmayın.
12:29
Hoşça kalın.
12:32
y
Jobs & Education