Up next in 10
Auzef Felsefenin Temel Disiplinleri 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/03/felsefenin-temel-disiplinleri-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese selam. Vize haftası yaklaştı ve
0:02
hani o gözünüzde büyüyen, sayfalarca
0:04
süren felsefe notları var ya işte bugün
0:07
onları alıp tamamen nokta atışı, akılda
0:09
kalıcı harika bir görsel rehbere
0:11
dönüştürüyoruz. Düşünün ki bu sınavdan
0:14
önce ihtiyacınız olan o sihirli özet.
0:16
Hiç vakit kaybetmeyelim. Zihnimizi
0:18
açalım ve bu derin felsefe okyanusuna
0:21
birlikte dalalım. Evet, bugünün yol
0:23
haritası oldukça net. İnsan zihninin
0:26
gelişimini üç ana durağa ayırıyoruz.
0:29
Birincisi, neyden yapıldık diyeceğimiz
0:31
varlık felsefesi yani ontoloji.
0:34
İkincisi, peki bunu kesin olarak nasıl
0:36
bilebiliriz diyeceğimiz bilginin
0:38
sınırları yani epistemoloji ve son
0:41
olarak işin pratiğe döküldüğü yer, ilem
0:44
ve modern düşünce. Hadi başlayalım. Her
0:47
şeyin başladığı o il aa, antik Yunan'a
0:49
gidelim. Oradaki o müthiş beyinlerin
0:51
kafasına takılan, uykularını kaçıran o
0:53
devasa soru neydi biliyor musunuz? Şu:
0:55
Görünüşteki sürekli değişimin ardında
0:57
değişmeyen sabit nedir? Düşünsenize
0:59
yapraklar sarıyor, insanlar yaşlanıyor,
1:01
eşyalar eskiyip gidiyor. Her şey ama her
1:03
şey sürekli bir akış halinde. Peki bu
1:06
kaosun arkasında sistemi ayakta tutan o
1:08
ana temel nedir? İşte felsefe dediğimiz
1:11
devasa yapı tam olarak bu merakın
1:13
ateşiyle yandı. Bu da bizi doğrudan ilk
1:15
bölümümüze getiriyor. Varlık felsefesi
1:18
yani ontoloji. İlk düşünürlerin doğaya
1:21
bakıp evrenin ham maddesini, o ilk
1:23
yapıyı bulma çabalarına bir göz atalım.
1:25
Şimdi sınavda kesinlikle ama kesinlikle
1:28
karşınıza çıkacak bir terim arke.
1:31
Arkadaşlar bu kelimenin yanına
1:32
zihninizde koca bir yıldız koyun. Arke
1:35
doğadaki müthiş değişimi anlamak için
1:38
neden ve nasıl sorularını soran
1:39
filozofların bulduğu bir cevap. Yani
1:41
evrenin ilk ilkesi o ana maddesi. Bunu
1:44
bütün evreni inşa eden en temel Lego
1:46
parçası gibi düşünün. Her şey oradan
1:48
çıkıyor ve dönüp dolaşıp nihayetinde
1:51
yine ona varıyor. Peki bu ana lego
1:54
parçası neydi? İşte burada işler
1:56
birazcık ilginçleşiyor. Çünkü her
1:58
filozofun evreni okuyuşu bambaşka.
2:00
Mesela Tales çıkıp su diyor. Her şeyi
2:03
tamamen fiziksel bir temele oturtuyor.
2:05
Ama sonra Pagor, bildiğimiz Pisagor
2:07
geliyor ve "Hayır dostum, işin aslı
2:10
matematiktir." diyerek her şeyi sayısal
2:12
oranlara ve harika bir uyuma bağlıyor.
2:14
Empedoklese tabiri caizse olaya biraz
2:17
Hollywood draması katıyor. Su, hava,
2:20
toprak ve ateşten oluşan dört elementin
2:22
yanına bir de onları itip çeken sevgi ve
2:24
nefreti koyuyor. Madde ve duygu güçleri
2:27
bir arada. Sınavda bu üçlünün ayrımına
2:29
lütfen dikkat edin. Bütün bunlar olurken
2:32
sahneye Herakleos çıkıyor ve bütün o
2:34
dışarıya, doğaya bakan gözleri alıp
2:37
sarsıcı bir şekilde insanın kendi içine
2:39
çeviriyor. Onun çok meşhur, kısacık ama
2:42
derin bir sözü var. Kendi kendimi
2:44
araştırdım. İnanılmaz bir kırılma
2:46
noktası bu. Diyor ki, "Evrenin o
2:48
değişmez yasasını yani logosu dışarıda
2:51
aramayın. O yasa insanın kendi içinde.
2:54
Kendini bilmeden evreni anlayamazsın.
2:56
Kesinlikle çok çarpıcı. Öyle değil mi?
2:58
Yalnız şuna da kısaca bir parantez
3:00
açalım ki taşlar yerine otursun.
3:02
Aristoteles'ten çok çok önce Homeros
3:05
gibi ozanların dünyasında işler
3:06
bambaşkaydı. O zamanlar varlık böyle
3:09
rasyonel, mantıklı ilkelerle değil,
3:11
düped, tanrısal, antropomorfik yani
3:14
insan biçimli güçlerle açıklanıyordu.
3:17
Fırtına mı koptu? Eyvah, tanrılar yine
3:19
öfkelendi. Diyorlardı. Rasyonel
3:21
felsefenin ortaya çıkmasının o dönem
3:23
için ne kadar çılgınca, ne kadar
3:25
devrimseli bir sıçrama olduğunu buradan
3:27
çok net görebiliyoruz. Dünyanın neyden
3:30
yapıldığını bir kenara bırakıyoruz ve
3:32
ikinci ana durağımıza geçiyoruz.
3:34
Bilginin sınırları yani epistemoloji.
3:37
Artık odak noktamız şu. Tamam da biz
3:40
herhangi bir şeyi nasıl kesin olarak
3:41
bilebiliriz? Bakın, epistemoloji eşittir
3:45
bilgi felsefesi. Bilginin kaynağını,
3:47
imkanını ve o görünmez sınırlarını
3:50
inceliyor. Peki filozoflar tarih boyunca
3:53
neden dönüp dolaşıp bilgiyi hep
3:55
matematiğe dayandırmaya çalışmışlar?
3:57
Neden matematik? Çünkü matematik asla
3:59
şüphe kabul etmiyor. 2 x 2 4. İşte
4:03
filozofların zihninde de o ulaşılamaz
4:05
gibi görünen nihai hedef her zaman
4:06
buydu. Yanılgı payı olmayan, taş gibi
4:09
sağlam bir kesinlik. Epistemoloji
4:11
dendiğinde Platon'un o meşhur mağara
4:14
alegorisini anmadan kesinlikle
4:15
geçemeyiz. Kısaca şöyle: insan doğuştan
4:18
o karanlık cehalet mağarasındadır.
4:20
Oradan kurtulmak için diyalektik
4:22
dediğimiz o tartışma ve akıl yürütme
4:24
merdivenlerine tırmanması gerekir ve en
4:26
sonunda değişmez, yıkılmaz o muazzam
4:29
ideallar dünyasına ulaşır. Burada çok
4:31
kritik, can alıcı bir detay var.
4:33
Ideallar dünyası fiziksel dünyanın
4:35
ötesindedir. Evet. Ama asla ulaşılamaz
4:38
bir hayal değildir. Filozof aklını yani
4:41
Noesis'i kullanarak o mükemmel dünyaya
4:43
gayet de çıkabilir. Hazır yeri gelmişken
4:46
sınavlarda hocaların sormaya bayıldığı o
4:48
klasik tuzağı da hemen temizleyelim.
4:50
Epistemoloji bilgiyi araştırır dedik.
4:52
Burası tamam. Peki ya metafizik?
4:54
Metafizik ilk ilkelerin bilimidir.
4:56
Bilgiden ziyade varlığın en genel
4:58
nedenlerinin peşine düşer. Yani
5:00
zihninizde şöyle kodlayın. Metafizik
5:02
varlığın nedenini, epistemoloji ise
5:04
bizim onu nasıl bildiğimizi sorgular.
5:07
Aman diyeyim bu ikisini birbirine sakın
5:09
karıştırmayın. Ve geldik 3üncü son
5:11
sütunumuza. Eylem ve modern düşünce.
5:14
Düşünmeyi ve bilmeyi öğrendik. Peki ya
5:16
hareket? Odağımız teoriden pratiğe
5:19
iniyor ve modern çağın kendimizi
5:20
algılayış biçimimizi nasıl kökünden
5:23
sarstığına bakıyoruz. Değerler
5:25
felsefesinin yani aksiyolojinin tam
5:27
merkezinde etik atar. Etik tamamen
5:30
insanın eylem dünyasıyla, tutumlarıyla
5:32
ilgilenir. Sınav için cebinize koymanız
5:35
gereken asıl anahtar kelime ise şu:
5:37
Praksis, Yunanca bir terim ve doğrudan
5:40
etkinlik, pratik eylem demek. Şöyle
5:42
düşünün, etik işin düşünce boyutuyken
5:45
praksis o düşüncenin sokağa inmesi,
5:47
hayat bulmasıdır. Pratik kelimesinden
5:49
aklınıza gelsin. Alın size tam bir sınav
5:52
kurtaran hayat öpücüğü gibi bir ipucu
5:54
daha. Sorularda şu ikisi çok sık
5:57
karşılaştırılır. Eğer soruda iyinin
5:59
kaynağı nedir? İyi insan nasıl olmalı
6:02
diyorsa bu bariz bir etik sorusudur. Ama
6:05
işin içine bilgi kelimesi giriyorsa
6:07
mesela doğru bilginin kaynağı nedir diye
6:10
soruluyorsa hah o kesinlikle bir
6:12
epistemoloji sorusudur. Bu ayrım size
6:15
sınavda şıp diye net kazandırır. Antik
6:17
dünyada peki ben nasıl hareket etmeliyim
6:20
sorusu devasa bir konuydu. Filozoflar
6:22
bunu siyasetle, dinle, ontolojiyle,
6:25
epistemolojiyle harmanlayıp tartıştılar.
6:28
Ancak dikkat, sınavlarda bu çok
6:30
çeldirici olur. Estetik bu ahlaki
6:32
yönelim grubunun içinde doğrudan yer
6:34
almaz. Neden? Çünkü estetik güzel olanın
6:38
peşindedir. Bize ahlaki bir doğruyu, bir
6:40
hareket biçimini dikte etmez. Ahlak ve
6:43
güzellik farklı kulvarlardır. Bunu
6:45
mutlaka bir kenara not edin. Şimdi
6:47
kemerlerinizi bağlayın. Felsefe
6:49
tarihinde dev bir zaman sıçraması yapıp
6:50
modern dönemin şafağına ışınlanıyoruz.
6:52
Bilimde olanların felsefi nasıl
6:54
vurduğunu görmek inanılmaz. Galileo'nun
6:56
o ünlü eylemsizlik ilkesini
6:58
biliyorsunuzdur. İşte bu atılım sadece
7:00
fiziği değil felsefedeki madde
7:02
anlayışını da kökünden değiştirdi. Evren
7:04
artık sihirli gizemli güçlerle dolu bir
7:06
yer değildi. Tıkır tıkır işleyen
7:08
kuranları olan devasa mekanik bir saat
7:10
gibiydi. Ve sahneye modern felsefenin
7:13
kurucusu Descartes çıkıyor. Descartes o
7:16
saat gibi işleyen mekanik evreni alıyor
7:18
ve gerçekliği tam ortadan karpuz gibi
7:21
ikiye yarıyor. Bir tarafta reskojitans
7:24
yani düşünen zihin var. Diğer tarafta
7:27
res ekstensa yani yer kaplayan maddesel
7:30
beden var. Zihin ve madde birbirinden
7:33
tamamen zıt apayrı iki dünyadır diyor.
7:36
İşte zihin ve bedeni ayıran bu keskin
7:39
fay hattı modern bilimin ve felsefenin
7:41
tüm rotasını çizdi. Bütün bu uzun
7:44
yolculuğun sonunda geldiğimiz o can
7:46
alıcı nokta neresi biliyor musunuz?
7:48
Öznenin yani insanın evrenin merkezine
7:50
oturması. Modern dönemde insan kendi
7:53
krallığını ilan etmiştir. Ama durun bu o
7:55
kadar da rahatlatıcı bir şey değil.
7:57
Çünkü merkeze geçtiğinizde artık kendi
8:00
kaderinizi, hatalarınızı mitolojik
8:02
tanrılara ya da dış etkenlere
8:03
atamazsınız. Özgürlüğünüzün sınırlarını
8:06
bizzat kendiniz çizersiniz ve bu
8:08
özgürlük omuzlarınıza korkunç devasa bir
8:11
sorumluluk yükler. Evet. Sınırlarını
8:13
tamamen sizin çizdiğiniz bir evrende tam
8:15
merkezde dururken eylemlerinizin tüm
8:17
sonuçlarıyla yüzleşmeye gerçekten hazır
8:19
mısınız? Bu derin sarsıcı soru
8:21
zihninizde yankılanırken biz de bu vize
8:24
rehberimizin sonuna geldik. Varlık,
8:26
bilgi ve eylem üçgenini tamamen
8:28
hallettik. Bu konuları iyice
8:29
pekiştirmek, açık öğretim denemeleri ve
8:32
akıllarda kalan o zorlu sınav
8:33
sorularının pratik çözümlerini görmek
8:35
için lolono.com'u ziyaret etmeyi sakın
8:37
unutmayın. Sınavlarınızda o aradığınız
8:40
taş gibi kesinliği bulmanızı diliyorum.
8:42
Zihniniz hep açık olsun. Hoşça kalın.
Jobs & Education