Up next in 10
Auzef Felsefe Tarihi Sorunları-1 2025 Üç Ders Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/27/felsefe-tarihi-sorunlari-1-2025-uc-ders-sorulari/
auzef, Felsefe, Felsefe Tarihi Sorunları-I, sosyoloji
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
LoloNolo platformuna hoş geldiniz. Bu
0:02
dersimizde felsefe tarihi sorunları 1
0:05
2025 konularını ve sorularını
0:07
inceliyoruz. Pekala, hemen konuya
0:09
girelim. Bu incelememizde felsefe
0:11
tarihini dört temel durakta gezeceğiz.
0:14
Önce ilk çağda doğa ve insanı ardından
0:17
sistemler ve helenistik dönemi
0:19
sonrasında orta çağ ve islam felsefesini
0:21
ve en sonunda da akıl ile deneyimin o
0:24
büyük kapışmasına sahne olan modern
0:26
felsefeyi ele alacağız. Bu zaman
0:28
çizelgesine baktığımızda aslında
0:30
insanlığın odak noktasının nasıl
0:32
değiştiğini çok net görüyoruz. Hani
0:34
düşündüğümüzde insanoğlu ilk olarak
0:36
gözlerini o devasa gizemli dış evrene
0:38
dikti, değil mi? Sonra her şeyi tek bir
0:40
kalıpla açıklamaya çalışan o devasa
0:42
felsefi sistemleri kurdular ve en
0:44
nihayetinde modern çağla birlikte o
0:47
meraklı bakışlarını tamamen içe yani
0:49
kendi zihinlerine ve bilginin nasıl
0:51
oluştuğuna çevirdiler. İşte bu akış
0:53
bütün bu incelemenin bel kemiği
0:55
diyebilirim. 1. Bölüm ilk çağ. Doğa ve
0:59
insan. Biliyor musunuz felsefe öyle
1:02
rastgele bir yerde ortaya çıkmadı.
1:04
Zengin, farklı kültürlerin sürekli
1:06
kaynaştığı o hareketli liman şehri
1:08
millet de doğdu. Çünkü bu ekonomik refah
1:11
ve kültürel alışveriş özgür düşüncenin
1:13
yeşermesi için tam da ihtiyaç duyulan o
1:16
mükemmel ortamı sağladı. Şimdi burada
1:19
asıl meselemiz şu arke yani ilk doğa
1:22
filozofları çevrelerindeki dünyaya bakıp
1:24
o inanılmaz derecede büyük soruyu
1:26
sordular. Tüm bu varlığın kökeni ilk
1:29
maddesi aslında ne? O döneme kadar
1:32
cevaplar hep hazırdı değil mi? Tanrılar,
1:34
efsaneler, mitoloji. Ama bu düşünürler
1:37
bir ilki başardılar ve mitolojiyi
1:39
ellerinin tersiyle ittiler. Evrenin
1:41
kökenini tamamen mantıksal, akılcı
1:44
yollarla bulmaya çalıştılar. yüzlerce
1:46
yıllık alışkanlıkları yıkan gerçekten
1:49
muazzam bir sıçramaydı bu. Ve bu akılcı
1:52
arayışın geldiği en radikal noktalardan
1:54
birine atomculuğa bakalım. Demokritos ve
1:56
Liokippos'a göre her şeyin temelinde
1:58
sadece ve sadece maddi atomlar var.
2:01
Burada özellikle ereksel kelimesini
2:03
aklınızda tutmanızı istiyorum. Yani
2:05
amaca yönelik demek. Atomcular evrende
2:08
olan biten her şeyin atomların o kör
2:10
mekanik çarpışmalarından ibaret olduğunu
2:12
savundular. Yani evrenin arkasında gizli
2:15
bir amaç, bir erek kesinlikle yoktu. Bu
2:18
kelimenin tam anlamıyla saf bir
2:20
materyalizmdi. Fakat sonra sahneye
2:22
sofistler çıkıyor. Protogoras, Gorgias
2:25
gibi isimler ve oyunun kuralını tamamen
2:27
değiştiriyorlar. Odak noktası doğadan
2:30
birdenbire insana, ahlaka, siyasete
2:32
kayıyor. Ünlü sofist Gorgias'ın şu
2:35
sarsıcı sözüne bir bakar mısınız? Hiçbir
2:38
şey yoktur. Düşünsenize Parmenides gibi
2:41
düşünürlerin o değişmez mutlak varlık
2:43
inancına karşı atılmış ne kadar radikal,
2:45
ne kadar hiççi bir tokat bu değil mi? Ve
2:48
bu harika bir şekilde gösteriyor ki
2:50
sahne artık insanın iç dünyasına inmeye
2:52
tamamen hazır. Sokrates sorgulanmamış
2:56
hayat yaşanmaya değmez." diyerek ahlak
2:58
felsefesinin o devasa temelini attı.
3:01
Atina sokaklarında insanları durdurup
3:03
sürekli aynı şeyi soruyordu. Nedir
3:05
erdem? Nedir cesaret? Nedir aslında?
3:08
amacı asla kelimelerin sözlük anlamı
3:10
falan değildi. O şeylerin en derinde
3:13
yatan o gerçek özünü, o cevheri çekip
3:15
çıkarmak istiyordu. İkinci bölüm:
3:17
Sistemler ve Helenistik Dönem.
3:20
Sokrates'in attığı o tohumlar o kadar
3:22
hızlı büyüdü ki kendimizi bir anda
3:24
dünyayı devasa bütüncül sistemlerle
3:26
açıklamaya çalışan filozofların çağında
3:28
bulduk. Ve bu çağ Sokrates'in o çok
3:31
meşhur öğrencisiyle başlıyor. İşte
3:33
Platon'un zihnindeki o meşhur varlık
3:35
hiyerarşisi tam olarak bu. Bu tabloyu
3:38
kafanızda canlandırmanız çok önemli. Sol
3:40
tarafta ideyalar dünyası var. Yani asıl
3:43
gerçek değişmez ve kalıcı olan yer. Ve
3:46
bu mükemmel sistemin en mutlak
3:47
zirvesinde iyi ideası yer alıyor. Sağ
3:50
tarafta şu an bizim de içinde
3:52
yaşadığımız duyular dünyası duruyor.
3:54
Yani asıllarını sadece birer soluk
3:56
kopyası olan, sürekli değişen o
3:58
yanıltıcı gölgeler diyarı. Platon'dan
4:01
sonra gelen Aristoteles gerçeği öyle
4:03
göklerde aramak yerine yeryüzüne
4:05
indirdi. Dil, düşünce ve varlığı
4:07
birbirine bağlamak için mantığı kusursuz
4:10
bir araç yani kategoriler olarak
4:12
kullandı. Ancak ahlak felsefesinde
4:15
aklınıza kazınmanız gereken çok ama çok
4:17
kritik bir kavram var. İtidal yani
4:20
ölçülük. Aristoteles'e göre işin sırrı
4:23
davranışlarımızı aşırılıklardan tamamen
4:25
uzak tutmak ve o mükemmel dengeyi, orta
4:28
yolu bulabilmektir. Bu onun etik
4:30
anlayışının kesinlikle kalbidir. Bu
4:33
büyük sistemlerin ardından Hellinistik
4:35
dönem okullarından epikrosçuluğa
4:37
geldiğimizde ise odak noktasının
4:39
doğrudan mutluluk olduğunu görüyoruz.
4:41
Epikros'a göre hayattaki en yüksek değer
4:43
haz ve ruhun dinginliğidir. Peki
4:45
hepimizin aradığı bu huzurun önündeki o
4:48
en büyük engel nedir dersiniz? Korku.
4:51
Özellikle de ölüm ve tanrı korkusu. Yani
4:53
o gerçek, o sarsılmaz ruhsal huzura
4:55
ulaşmak istiyorsanız bu temel insani
4:58
korkuları zihninizden söküp atmanız
4:59
gerekiyor. Şimdi sıradaki döneme geçelim
5:02
ve bunun nasıl inşa edildiğini görelim.
5:05
3ünc bölüm. Orta Çağ ve İslam Felsefesi.
5:09
Bu dönem aslında tam bir köprü görevi
5:11
görüyor. Antik çağın o devasa bilgi
5:13
birikiminin korunup inançla yoğrularak
5:16
yepyeni bir boyuta taşındığı inanılmaz
5:18
bir çağ. Şimdi buradaki asıl ilginç olan
5:21
şey sadece tek bir giriş metninin
5:23
koskoca bir tarihi nasıl
5:24
şekillendirebildiği. Izagoji aslında
5:27
yeni Platoncu Porfirios'un yazdığı gayet
5:29
basit felsefeye giriş niteliğinde bir
5:31
kitaptı. Ama inanın bana bu kısacık
5:33
kitapta sorduğu birkaç soru orta çağ
5:35
boyunca tam yüzlerce yıl sürecek olan o
5:38
meşhur o efsanevi tümeller tartışmasını
5:40
başlattı. Düşünebiliyor musunuz? Tek bir
5:42
kitap koca bir çağın felsefi gündemini
5:45
belirliyor. Peki o paha biçilmez antik
5:48
Yunan mirası zamanın acımasızlığından
5:51
nasıl kurtuldu da İslam bilginlerine
5:54
ulaştı? İşte bunun cevabı Mısır'daki
5:57
İskenderiye gibi devasa bilgi
5:59
merkezlerinde saklı. Bu şehirler
6:01
binlerce antik metnin toplandığı,
6:04
kopyalandığı ve çevrildiği dev birer
6:06
kütüphane gibi çalıştı. Yani bu devasa
6:09
çeviri merkezleri felsefi mirasın
6:11
korunmasında ve İslam coğrafyasına
6:14
aktarılmasında kelimenin tam anlamıyla
6:16
hayati bir rol oynadı. 4.üncü bölüm.
6:19
Modern felsefe, akıl ve deneyim. Ve
6:22
nihayet geldik o büyük finale. Modern
6:24
felsefe demek bilginin kaynağı konusunda
6:27
iki büyük devin yani rasyonalizm ve
6:30
ampirizmin kıyasıya çatışması demektir.
6:33
Karşımızda modern felsefenin kurucusu
6:35
Descart ve onun o meşhur ikiciliği yani
6:38
dualizmi var. Descartes gerçekliği adeta
6:40
bıçakla ikiye bölüyor. Bir yanda düşünen
6:43
töz var. Yani zihin ve ruhumuz. Diğer
6:46
yandaysa sadece mekanda yer kaplayan töz
6:48
yani bedenimiz ve fiziksel dünya. tığı
6:51
ilk çağdaki atomcular gibi Descart' da
6:53
doğanın tamamen mekanik yasalara göre
6:56
bir saat gibi işlediğini savundu. Yani
6:58
doğada nihai bir amaç, bir ereksellik
7:00
kesinlikle yoktu. Bir diğer rasyonalist
7:03
Lipniz ise karşımıza Monad denen çok
7:05
ilginç bir kavramla çıkıyor. Ona göre
7:07
evrenin yapı taşları bu monadlardır. En
7:10
küçük, asla bölünemeyen, sonsuz sayıda
7:13
ve uzayda yer bile kaplamayan tuhaf
7:15
şeyler. Dışarıdan bakıldığında yapısal
7:18
olarak değişmez görünürler. Evet. Ama
7:20
içlerinde bir iştah, bir içsel algı
7:22
vardır ve bu algı sayesinde sürekli
7:25
durmak bilmez bir gelişim içindedirler.
7:28
Gerçekten büyüleyici bir evren tasarımı.
7:30
Yani buradaki can alıcı nokta rotamızı
7:33
ampiristlere yani deneyimcilere
7:35
çevirdiğimizde başlıyor. John Locke
7:36
sahneye çıkıp bilginin sadece ve sadece
7:39
deneyimden, tecrübeden geldiğini
7:41
savunuyor. Bu üç bilgi derecesine iyi
7:43
bakın. Duyuşsal, sezgisel ve
7:45
tanıtlamalı. LCK niteliklerin doğrudan
7:48
nesnelerin bizzat kendisinde
7:49
bulunduğunu, iiddelerin yani fikirlerin
7:51
ise sıkı sıkıya zihnimizde olduğunu
7:53
söyleyerek o ampirist çerçeveyi çok net
7:56
bir şekilde çiziyor. Ama işler tam
7:58
burada biraz karışıyor. İdealist kampa
8:00
mensup George Berkley L''un bu ayrımına
8:03
inanılmaz radikal bir şekilde karşı
8:05
çıkıyor. Bakın sol tarafta LCK
8:07
nitelikler nesnede ondan bağımsız olarak
8:10
bulunur derken sağ tarafta Berkley'i
8:12
şuna haykırıyor. algılayan bir özne
8:15
olmadan hiçbir nitelik var olamaz. Yani
8:18
Berkley'e göre o nesneleri var eden şey
8:20
doğrudan doğruya bizim onları
8:22
algılamamızdır. Lok'un o nesnel
8:24
dünyasını tamamen reddediyor ve şüpheci
8:27
ampirizmin o keskin zekası David Hum.
8:31
Hum insan zihninin aslında nasıl harika
8:34
bir mekanizma olduğunu anlatıyor bize.
8:36
Dış dünyadan aldığımız o cap canlı çok
8:38
taze duyu deneyimleri yani izlenimler
8:41
zihnimize giriyor ve ancak imgelem ile
8:44
bellek çarklarından o hayal gücü
8:46
mekanizmasından geçtikten sonra renksiz
8:48
soluk düşünceleri idelere dönüşüyor. Ham
8:51
deneyimin düşünceye dönüşme süreci ancak
8:54
bu kadar güzel özetlenebilirdi. Şöyle
8:56
bir geriye dönüp baktığımızda doğa
8:58
filozoflarının o maddi atom
9:00
çarpışmalarından tutun da zihnimizin o
9:02
karmaşık soyut mekaniklerine kadar ne
9:04
kadar inanılmaz bir yolculuk yaptık,
9:06
değil mi? Peki tüm bunları dinledikten
9:08
sonra dünyayı anlamlandırmak için hangi
9:11
dönemin yaklaşımını kendinize daha
9:13
inandırıcı buluyorsunuz? Bu incelemede
9:15
ele aldığımız felsefe dersinin ve yıla
9:17
ait çıkmış soruları kendiniz deneme
9:19
sınavı formatında çözmek ve kendinizi
9:21
test etmek için lolonolo.com adresini
9:24
ziyaret edebilir, açıklama kısmında yer
9:26
alan bağlantıya tıklayabilirsiniz.
Jobs & Education