Up next in 10
Anadolu Aöf FEL206U Ortaçağ Felsefesi-2 2024-2025 Yaz Okulu Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/10/fel206u-ortacag-felsefesi-2-2024-2025-yaz-okulu-sorulari/
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Selamlar. Hepiniz bu derinlemesini
0:02
incelememize hoş geldiniz. Bugün öyle
0:04
bir konuya dalıyoruz ki zihinlerimizi
0:06
epey bir zorlayacak. Orta Çağ İslam
0:09
felsefesinin o muazzam entelektüel
0:11
uyanışına ve tabii ki tarihe damga vuran
0:14
büyük tartışmalarına enerji dolu bir
0:16
yolculuk yapacağız. Bu dönemin
0:18
mimarlarını, dünyayı sarsan fikir
0:20
çatışmalarını ve gerçekten beyin yakan o
0:23
efsanevi kavramları adım adım
0:25
aydınlatacağız. Hazırsanız lafı hiç
0:27
uzatmadan hemen başlayalım.
0:30
Peki bugün haritamızda neler var?
0:32
Hızlıca bir bakalım. 1. İslam
0:34
felsefesinin doğuşu. 2. Varlık ve temel
0:37
kavramlar. 3. Büyük filozoflar ve
0:40
eserleri. 4. Kelam ve felsefe çatışması.
0:43
Ve son olarak 5. İslami akımlar. Akıl ve
0:46
irade. Birinci bölümle yani İslam
0:50
felsefesinin doğuşu ile hikayemize
0:52
başlıyoruz. Şöyle düşünün. Her büyük
0:55
entelektüel devrimin onu başlatan küçük
0:58
ama müthiş etkili bir kıvılcumu vardır,
0:59
değil mi? İşte zaman çizelgemizde 8.
1:03
yüzyıla Abbasi Halifesi Mansur dönemine
1:06
gidiyoruz. Bu olayı tarihin en büyük
1:08
bilgi transferlerinden biri adeta antik
1:11
bir teknoloji transferi olarak
1:13
görebilirsiniz. Yunan felsefesi ve o
1:16
meşhur Aristo mantığı İslam dünyasının
1:18
devasa kapılarından tam da bu dönemde
1:21
içeri süzülüyor. Halife Mansur'un bizzat
1:23
başlattığı ve desteklediği bu çeviri
1:25
hareketleri aslında yüzyıllar sürecek
1:28
olan devasa bir düşünce geleneğinin
1:30
temellerini atıyor. Yani anlayacağınız
1:32
bütün bu felsefi miras farklı
1:34
kültürlerin bu muazzam karşılaşmasıyla
1:37
ateşleniyor.
1:38
Gelelim ikinci bölüme. Varlık ve temel
1:41
kavramlar.
1:43
Artık felsefe İslam coğrafyasına
1:45
girdiğine göre bu ilk düşünürlerin
1:47
gerçekliği inşa etmek için kullandıkları
1:49
temel yapı taşlarına bakmamızın vakti
1:51
geldi de geçiyor. Felsefenin en can
1:54
alıcı noktalarından biriyle yani
1:56
neredeyse tüm tartışmaların merkezindeki
1:58
o büyük ayrımla başlıyoruz. Bir yanda
2:01
mahiyet var. Yani bir şeyin zihnimizdeki
2:04
genel tümel anlamı onun özü. Diğer
2:06
yanda, hüviyet duruyor. Yani o şeyin dış
2:09
dünyadaki fiziksel alemdeki somut ve
2:12
nesnel gerçekliği. Şöyle
2:13
basitleştirelim. Zihninizdeki o kusursuz
2:16
insan fikri mahiyetken sokağa
2:18
çıktığınızda karşınızda yürüyen etten
2:20
kemikten insan hüviyettir. Bu zihin ile
2:22
dış dünya arasına çekilen son derece net
2:25
ve temel bir çizgidir. Ve tam bu noktada
2:28
ilk İslam filozofu unvanını gururla
2:30
taşıyan Cindy sahneye çıkıyor. Gerçekten
2:33
de muazzam zekice bir hamle yapıyor.
2:36
Zihinsel hakikatle fiziksel kimliği yani
2:39
az önce bahsettiğimiz o mahiyet ve
2:41
hüvviyeti alıp tek bir potada eritiyor.
2:44
Sonuç ne mi? İnniyet. Kind'in bulduğu bu
2:47
yeni kavram felsefenin burada sadece
2:49
kuru bir çeviri faaliyetinden ibaret
2:51
olmadığını, aksine yepyeni bir sentez
2:54
yaratma ve varlığı tek bir bütün olarak
2:57
anlama çabası olduğunu bize harika bir
2:59
şekilde kanıtlıyor. Sonra büyük Deha İbn
3:02
Sina geliyor ve çıtayı kelimenin tam
3:05
anlamıyla bambaşka bir boyuta taşıyor.
3:07
Diyor ki, "Varlık kavramı o kadar genel,
3:10
o kadar kapsayıcıdır ki onu dar bir
3:12
kalıba sokup tanımlayamayız bile. Ama
3:14
asıl radikal olan İbn Sina'nın tanrıyı
3:17
yani felsefi adıyla zorunlu varlığı
3:19
tanımlama şekli. Ona göre zorunlu
3:21
varlığın mutlak hakikat olabilmesi için
3:23
bir mahiyeti kesinlikle olmamalıdır.
3:26
Neden mi? Çünkü mahiyet zihinsel bir
3:28
sınırlandırmadır ve takdir edersiniz ki
3:31
mutlak olan hiçbir şeyin sınırları
3:33
çizilemez. Gerçekten üzerine saatlerce
3:36
düşünülebilecek derinlikte muazzam bir
3:38
argüman. 3ün bölüme geçiyoruz. büyük
3:41
filozoflar ve eserleri. Şimdi şu
3:43
kavramların soyut dünyasından biraz
3:45
çıkalım ve bu dönemin asıl mimarlarını,
3:48
o büyük zihinleri tanıyalım.
3:50
Karşınızdaki tablo adeta felsefe
3:52
tarihinin Şampiyonlar Ligi. Farabi ile
3:54
başlayalım. Kendisi Elmedinetül Fazılala
3:58
erdemli, ideal bir devleti kurguluyor.
4:00
İlimleri sınıflandırdığı sisteminde dil
4:02
bilimini birinci fasıla koyması ve
4:05
evreni ilk madde kavramıyla ay altı ve
4:07
ay üstü olarak ikiye ayırması gerçekten
4:09
çığır açıcı. Sonra İbn Rüşd'ü görüyoruz.
4:12
O rotayı direkt insanın gelişimine
4:14
çeviriyor ve hayatın en büyük gayesini
4:17
aklı kullanarak teorik ve pratik
4:19
yetkinliğe ulaşmak olduğunu söylüyor.
4:21
Öte yanda İbn Arabi var. tasavvuf, kelam
4:24
ve felsefeyi vahdeet-i vücut potasında
4:26
eritip teosofiyi ortaya çıkarıyor. Ve
4:29
tabii ki Taşköprülüüzade bilimleri
4:31
kusursuz bir şekilde tasnif ettiği eseri
4:33
Miftehus Sade ile bize devasa bir bilgi
4:35
haritası sunuyor. İşte yüzyıllara meydan
4:38
okuyan bir düşünce geleneğinin yapı
4:39
iskeleti tam da bu dev isimlerle
4:41
şekilleniyor. Şimdi de dikkatlerimizde
4:44
tamamen farklı bir sisteme Ebubekir
4:47
Errazi'ye çevirelim. Razi evrene
4:49
açıklarken 5 ezeli yani başlangıcı
4:52
olmayan ilki ortaya koyuyor. Bunlar
4:54
yaratıcı, külli nefis, heyula yani
4:57
madde, dehr yani zaman ve hala. Burada
5:01
halanın mutlak mekanı temsil etmesi
5:03
kozmolojik açıdan inanılmaz kritik.
5:05
Ancak asıl bomba detay şu: Suret yani
5:08
form bu ezeli ilkelere kesinlikle ama
5:11
kesinlikle dahil edilmiyor. Razi suretin
5:14
maddeye sonradan eklendiğini, ezeli
5:16
olmadığını ısrarla savunarak diğer bütün
5:18
düşünürlerden çok keskin bir şekilde
5:20
ayrılıyor. Yeniden batının o büyük
5:23
hayranlık beslediği, büyük yorumcu
5:26
unvanını verdikleri İbn Rüşt'e
5:28
dönüyoruz. Felsefenin biraz teknik ama
5:30
bir o kadar da hayati kavramlarından
5:32
biri olan Nelik'ten bahsedeceğiz. Nelik
5:35
en basit tabiriyle soyut bir özün dış
5:38
dünyada fiilen var olup belirlenmesini
5:40
sağlayan o özsel ortak niteliktir. Bunu
5:43
potansiyel yani olası varlık ile gerçek
5:46
varlık arasındaki o kritik köprü olarak
5:48
hayal edebilirsiniz. İnsanın aklını
5:51
kullanarak mükemmelliğe ulaşma serüveni
5:53
var ya işte bu tam olarak varlığın bu
5:56
derin yapısını kavramasından geçiyor.
5:58
Geldik 4. bölüme. Bana sorarsanız işin
6:01
en haretli kısmı kelam ve felsefe
6:04
çatışması. İşte bu incelememizin en
6:07
yüksek gerilimli, en can alıcı noktasına
6:09
adım atıyoruz. Şöyle bir cümleyi
6:11
düşünün. Filozoflar dini ilkelerle
6:14
çelişerek özellikle metafizik alanında
6:17
büyük hatalara düşmüşlerdir. Bu keskin
6:19
hüküm Bağdat Nizamiye Medresesi'nin
6:22
parlak yıldızı Cüveyni'nin öğrencisi
6:25
Büyük Düşünür Gazali'ye ait. Eserinin
6:27
adı Tehafutül Felasife yani filozofların
6:31
tutarsızlığı. Bakın bu kitap öyle
6:33
sıradan ufak tefek bir eleştiri değil.
6:36
Yazıldığı dönemde İslam dünyasının tüm
6:38
entelektüel dengelerini kökünden sarsan
6:40
felsefeye vurulmuş en ağır darbelerden
6:43
biridir. Gazali kendi döneminde hakikati
6:46
arayanları sınıflandırırken çok ilginç
6:47
bir liste yapıyor. Kelamcılar,
6:49
filozoflar, batın ve sufiler. Peki bu
6:52
listede kim yok? Fıkıhçılar. Çünkü
6:54
Gazali'ye göre fıkıh işin inanç veya
6:56
felsefesiyle değil doğrudan eylemle yani
6:59
pratik kurallarla ilgilenir. Diğer
7:01
taraftan felsefecilerle kıyasıya çatışan
7:03
kelamcıların bilgi teorisine
7:04
baktığımızda aklın yanında bambaşka çok
7:07
sağlam bir kaynak daha görüyoruz. Sadık
7:09
haberler. Yani mütevatir haber ve
7:11
doğrudan ilahi vahiy. İşte kelamcılar
7:14
hakikati bu sarsılmaz inanç temeline
7:16
dayandırarak filozofların karşısına
7:18
adeta bir duvar gibi dikildiler. Peki
7:20
kelamcıları bu kadar çileden çıkaran,
7:22
onları felsefeye bu derni düşman eden o
7:25
asıl büyük fikir neydi derseniz cevap
7:28
sudur. Yani taşma teorisi. Yeni
7:30
Eflatunculuktan epeyce ilham alan İslam
7:33
filozoflarına göre evren ve bu
7:35
gördüğümüz tüm çokluk alemi tıpkı
7:37
güneşten ışığın yayılması veya ağzına
7:40
kadar dolu bir kaptan suyun taşması gibi
7:42
mutlak birden yani tanrıdan zorunlu
7:45
olarak meydana gelmiştir. İşte büyük
7:47
patlama tam da bu zorunluluk kelimesinde
7:50
kopuyor. Kelamcılar her şeyi kendi hür
7:52
seçimiyle yoktan var eden özgür iradeli
7:55
bir yaratıcıya inanırken bu zorunlu
7:58
iradesiz taşma fikri onlar için
8:00
kesinlikle kabul edilemezdi. Asırlar
8:02
süren o büyük kavganın merkezüstü işte
8:04
bu teoriydi. Ve son bölümümüze, 5.
8:07
bölüme geçiyoruz. İslami akımlar, akıl
8:10
ve irade. Şimdi evrenin nasıl
8:12
yaratıldığı gibi devasa tartışmalardan
8:15
biraz çıkıp merceği insanın dünyadaki
8:17
eylemlerine çeviriyoruz. Karşımızda
8:20
İslam düşünce tarihindeki en büyük, en
8:22
net bölünmelerden biri duruyor. Bir
8:25
yanda akılcı ekol, mutezile var.
8:27
Diyorlar ki, "Akıl her zaman naklin yani
8:30
geleneğin önündedir." Ve çok vurucu bir
8:32
iddiaları var. İnsanlar özgür iradeye
8:35
sahiptir ve kendi eylemlerinin
8:37
yaratıcısıdır. Diğer uçta ise tavizsiz
8:40
bir determinizmden, bir kadercilikten
8:43
yana olan cebriye ekolü var. Onlar da
8:45
Allah'ın mutlak kudreti karşısında
8:48
insanın hiçbir iradesinin, tercihinin
8:50
veya gücünün kesinlikle olamayacağını
8:52
savunuyorlar. Akıl ve özgürlük mü yoksa
8:55
mutlak kadercilik ve teslimiyet mi? Bu
8:58
dev ikilem düşünsenize asırlar boyunca
9:00
insan beynini meşgul etmiştir. Ve bu
9:03
harika incelememizi toparlarken sizlere
9:06
İbn Tufeyl'in o büyüleyici meşhur
9:08
felsefi romanı Hay bin Yagzan'dan
9:11
süzülüp gelen çok derin, çok sarsıcı bir
9:14
soruyla başa bırakmak istiyorum. Şöyle
9:16
bir senaryo düşünün. Toplumdan, dinden,
9:19
dilden tamamen soyutlanmış, ıssız bir
9:21
adada doğup büyüyen bir insan sadece ve
9:24
sadece kendi saf aklını kullanarak ilahi
9:27
hakikati keşfedebilir mi? İnsan aklı
9:29
dışarıdan hiçbir yardım veya öğreti
9:31
almadan evrenin devasa sürlerini
9:33
çözebilecek kadar güçlü müdür? Bu soru
9:36
aslında bugüne kadar konuştuğumuz her
9:38
şeyin ötesinde kendi zihnimizin gerçek
9:41
kapasitesi ile ilgili muazzam bir test.
9:43
Öyle değil mi? Umarım yüzyıllar
9:45
öncesinin bu devasa felsefi fırtınaları
9:47
ve tartışmaları bugünkü düşünce
9:49
dünyanızı biraz olsun sarsmış, o bitmek
9:51
bilmeyen öğrenme arzunuzu tetiklemiştir.
9:54
Tabii kapatmadan önce çok önemli bir
9:55
hatırlatma yapmalıyım. Açık öğretim
9:57
denemeleri ve öğrencilerin akıllarında
9:59
kalan o zorlu sınav sorularının pratik
10:01
çözümleri için lolo.com'u ziyaret etmeyi
10:04
kesinlikle unutmayın. Bir sonraki
10:06
incelememizde zihninizi açacak yepyeni
10:08
konularla görüşmek üzere. Hoşça kalın.
Jobs & Education