Up next in 10
Auzef Erken Çocukluk Eğitiminde Yaklaşımlar Programlar Ünite -9
https://lolonolo.com/2026/05/04/erken-cocukluk-egitiminde-yaklasimlar-programlar-unite-9/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Bu harika incelemeye hepiniz hoş
0:01
geldiniz. Bugün eğitim ve psikoloji
0:03
dünyasında tam anlamıyla devrim yaratmış
0:06
bir ismi Lev Wigotski'yi ve onun çığır
0:08
açan sosyokültürel teorisini mercek
0:10
altına alıyoruz. Genelde zihnin böyle
0:13
kapalı bir kutu olduğunu, gelişimin de
0:15
tıpkı biyolojik bir saat gibi içeriden
0:17
dışarıya doğru kendi kendine işlediğini
0:19
düşünürüz, değil mi? İşte Bigotski bu
0:21
ezberi tamamen bozuyor. Bize bir çocuğun
0:24
zihninin aslında tam tersi bir yönelimle
0:27
yani dışarıdan içeriye doğru inşa
0:29
edildiğini söylüyor. Öğrenmenin ve
0:31
bilişsel gelişimin sadece kalıtsal bir
0:33
miras olmadığını, etrafımızdaki dünyayla
0:35
nasıl şekillendiğini keşfetmek için
0:38
harika bir yolculuğa çıkıyoruz. Şimdi
0:40
her şeyden önce şu kışkırtıcı soruya bir
0:42
odaklanalım istiyorum. Bir çocuğun zihni
0:44
dünyadan izole edilmiş tek başına bir
0:46
dahi gibi mi gelişir? Yoksa etrafındaki
0:48
insanların, kültürün ve etkileşimin bir
0:50
ürünü müddür? Yıllarca birçok teori
0:53
çocuğu kendi başına dünyayı keşfeden
0:55
yalnız bir bilim insanı gibi resmetti.
0:57
Ama Vigowski'nin kamel önermesi çok net.
0:59
Zihinsel gelişimi tek başımıza
1:01
başaramayız. Bizler sosyal varlıklarız
1:03
ve öğrenme serüvenimiz tam da o diğer
1:05
insanlarla bir araya geldiğimiz sihirli
1:07
anlarda başlıyor. Bugüne dair rotamıza
1:09
hızlıca bir göz atalım. Önce öğrenmenin
1:12
sosyal temelini inceleyeceğiz. Hemen
1:14
ardından dilin içselleştirilmesine
1:16
bakacağız. Üçüncü olarak o meşhur
1:18
yakınsal gelişim alanını keşfedip 4.
1:20
bölümde sınıftaki uygulamalarına
1:22
gireceğiz ve tabii son olarak işin
1:24
gerçek dünya sınırlarını tartışacağız. O
1:27
zaman 1inci bölümümüzle başlayalım.
1:29
Öğrenmenin sosyal temeli bireyin
1:31
ötesinde. Hadi konunun derinliklerine
1:34
inelim. Bakın, zihinsel gelişimimiz
1:36
sadece genetik bir miras ya da bedensel
1:38
bir büyüme meselesi değildir. Öyle
1:40
kodlarımıza yazılmış bir programın pasif
1:43
bir şekilde açılmasını falan
1:44
beklemiyoruz. Biz etrafımızdaki dünyayla
1:47
aktif olarak etkileşime girerek aslında
1:49
kendi zihnimizi var ediyoruz. Sosyal
1:51
yapılandırmacılık dediğimiz şey
1:53
öğrenmedeki en belirleyici unsurun
1:55
çocuğun içinde yaşadığı kültür ve diğer
1:57
insanlarla kurduğu sosyal etkileşim
1:59
olduğunu savunuyor. Yani öğrenme doğası
2:02
gereği ortaklaşa yürütülen bir kültürel
2:04
deneyim. Çocuk çevresiyle işte
2:06
yetişkinlerle veya kendi arkadaşlarıyla
2:08
iletişim kurdukça zihni gelişiyor.
2:10
Kısacası zekamız başkalarıyla kurduğumuz
2:13
köprüler üzerinden inşa ediliyor
2:15
diyebiliriz. Şimdi bu slaytta gerçekten
2:18
çok ilginç bir kıyaslama var.
2:20
Vigotskin'nin bu ortaklaşa anlam yaratma
2:22
sürecini o dönemin çok popüler akımı
2:24
olan davranışçılık ile kıyasladığımızda
2:26
fark inanılmaz. Skinner gibi davranışçı
2:29
teorisyenler öğrenmeyi etki ve tepki
2:32
arasındaki mekanik bir bağ olarak
2:33
görüyordu. Yani onlar için öğrenme
2:36
şeker, not veya yıldız gibi dışsal
2:39
ödüllerle pekiştirilen bir sistemdi.
2:41
Oysa Vigowski bu mekanik ödül sistemini
2:44
tamamen reddediyor. Ona göre asıl olay o
2:47
dışsal ödüller değil, sosyal etkileşim,
2:49
akran dayanışması ve sürece aktif
2:51
katılarak ortak bir anlam oluşturmak.
2:54
Çünkü içsel öğrenme motivasyonu inanan
2:56
bana o sahte dışsal ödüllerden çok ama
2:59
çok daha güçlü. Geldik ikinci bölüme.
3:01
Dil ve içselleştirme. Kelimeler nasıl
3:04
düşünce olur? Çoğumuz diri sadece zaten
3:07
var olan düşüncelerimizi dışarı
3:09
aktardığımız pasif bir kur gibi
3:10
düşünürüz, değil mi? Sanki fikir orada
3:12
duruyor da dil onu sadece taşıyor. Ama
3:15
aslında durum çok farklı. Dil sadece
3:17
düşüncenin dışa vurumu değildir. Dil
3:19
zihinsel süreçlerimizi düzenleyen,
3:22
geliştiren ve bizzat yöneten en temel
3:24
araçtır. Yani düşüncenin temel yapı
3:26
taşıdır. Çocuklar dili ilk başta
3:28
başkalarıyla iletişim kurmak için
3:30
kullanıyorlar. Evet. Ama çok geçmeden bu
3:32
kelimeler kendi içsel eylemlerini
3:34
organize etmek için kullandıkları sağlam
3:36
yapı taşları haline geliyor. Peki ama bu
3:39
adım adım nasıl inşa ediliyor? Gelin
3:41
içselleştirme dediğimiz o muazzam
3:43
sürecin üç aşamasına bakalım. İlk
3:46
aşamada çocuk dış dünyada çevresiyle bir
3:48
sosyal deneyim yaşıyor. Sonraki aşamada
3:51
kendi kendine sesli bir şekilde
3:52
konuşmaya başlıyor. Biz buna özel
3:55
konuşma diyoruz. Eğer oyun oynarken
3:57
kendi kendine mırıldanan, konuşan bir
3:59
çocuk gördüyseniz aslında onun o an
4:01
kendi zihnini, planlarını ve eylemlerini
4:04
organize ettiğine şahit olmuşsunuzdur.
4:06
Son aşamadaa bu sesli konuşmalar yavaş
4:09
yavaş zihnin içine emiliyor ve kalıcı
4:11
bağımsız düşünme biçimlerine yani bizim
4:14
içsel bilişsel yapılarımıza dönüşüyor.
4:16
Dışarıdaki sosyal deneyim alın size
4:18
kalıcı bir iç zeka oldu. 3üncü bölümümüz
4:21
yakınsal gelişim alanı ya da benim
4:23
değişimle öğrenmenin sihirli alanı. İşte
4:27
bu incelemenin en can alıcı noktasına
4:29
yakınsal gelişim alanına geldik. Kısa
4:31
adıyla ZPD diyelim. Bunu şöyle hayal
4:34
edin. Bir tarafta bir çocuğun tek başına
4:36
kimseden yardım almadan ulaşabildiği
4:38
mevcut bir kapasite var. Diğer taraftaya
4:41
daha yetkin bir arkadaşının veya
4:43
yetişkinin desteğiyle yapabileceği
4:45
potansiyel şeyler var. İşte bu ikisi
4:48
arasındaki mesafe bizim ZPD'mizdir.
4:51
Çocuğun tek başına yapabildikleri zaten
4:53
çoktan öğrenilmiştir. Orada yeni bir
4:55
gelişim yok. Hiçbir şekilde yapamayacağı
4:57
şeyler de o an için fazla uzaktır. Asıl
5:00
gerçek öğrenme tam da bu ikisinin
5:02
arasındaki o sihirli mesafede doğru
5:05
rehberlikle gerçekleşir. Peki bu
5:07
mesafeyi nasıl aşacağız? İşte burada
5:09
karşımıza harika bir kavram çıkıyor.
5:12
Yapı iskelesi yani scaffolding. Bir bina
5:15
inşaatını düşünün. Bina kendi başına
5:17
ayakta durabilecek hale gelene kadar
5:19
etrafına geçici bir iskele kurulur.
5:21
Değil mi? Eğitimde de yapı iskelesi tam
5:24
olarak budur. Çocuğa ZPD'sini aşması
5:27
için sunulan tam onun ihtiyacına göre
5:29
ince ince ayarlanmış destekler, küçük
5:32
ipuçları ve yönlendirmelerdir. Amacımız
5:35
o geçici köprüyü kurmak. Yani çözümü
5:37
kestirmeden doğrudan vermek değil, doğru
5:40
ipuçlarıyla çocuğun kendi çözümünü
5:42
bulmasını sağlamak. 4. bölüme geçiyoruz.
5:44
Sınıfta Vigotski, Oyun, akranlar ve
5:47
öğretmen. Klasik eğitim sistemini
5:49
düşünün. Öğretmen kürsüde durur, bilgiyi
5:52
öğrencilerin o boş zihinlerine dikte
5:54
eden mutlak otoritedir. Ancak
5:56
Vigotski'nin sosyal yapılandırmacı
5:58
sınıfında öğretmenin rolü tamamen
6:00
farklıdır. O süreci ve çevreyi
6:02
zenginleştirecek şekilde aktif olarak
6:04
organize eden bir rehberdir.
6:06
Öğrencilerin tam da takıldıkları o
6:08
anlarda harika yapı iskeleleri inşa eden
6:10
usta bir mimardır. Çocukları asla başı
6:13
boş bırakmaz ama gidip cevapları da
6:14
ezberletmez. Kendi yollarını bulmaları
6:16
için onlara o muazzam desteği sunar. Bu
6:19
detay gerçekten inanılmaz. Vigotski için
6:22
o mış gibi yapılan hayali sembolik
6:24
oyunlar var ya hani çocukların boşa
6:27
zaman geçirdiği anlar gibi görünen o
6:28
oyunlar. Aslında orası bizzat bilişsel
6:31
gelişimin laboratuvarıdır. Çocuklar
6:33
doktorculuk, evcilik ya da astronotçuluk
6:35
oynarken aslında muazzam bir zihinsel
6:38
efor sarf ediyorlar. Kuralları müzakere
6:40
ediyorlar. Sosyal rolleri paylaşıyorlar
6:42
ve işbirliği yapıyorlar. Bu hayali
6:44
dünyalar onları kendi bilişsel
6:46
kapasitelerinin sınırlarına, o demin
6:48
konuştuğumuz ZPD'lerinin en uç
6:49
noktalarına kadar itiyor. Gerçekten
6:51
büyüleyici. Bu mantıkla bakınca ideal
6:54
bir öğrenme ortamı, açık uçlu hikaye
6:56
tamamlama çalışmaları, grup dramaları ve
6:59
aktif Akran Bey'in fırtınalarıyla
7:01
doludur. Dikkat ettiniz mi? Bu
7:03
etkinliklerin hiçbirinde sessizce test
7:05
çözmek veya bir köşede öğretmeni pasif
7:07
bir şekilde dinlemek yok. Neden? Çünkü
7:10
sosyal yapılandırmacılık tam olarak bunu
7:13
gerektirir. Öğrenciler aktif iletişim
7:15
kurmalı, işbirliği yapmalı ve o ortak
7:18
anlamı birlikte üretmelidir. Geldik 5.
7:20
Ve bölüme. Gerçek dünya sınırları ve
7:23
kalabalığın zorlukları. Şimdi buraya
7:25
kadar her şey kulü eğitim ütopyası gibi
7:27
geldi. Biliyorum eğitimin hep böyle
7:29
olmasını isterdik ama gelin teoriyi
7:31
biraz yeryüzüne indirelim. Bu muazzam
7:33
teorinin pratikte karşılaştığı en sert
7:36
eleştiri şudur. Teori sanki her çocuk
7:39
aynı öğrenme ortamında eşit ve kusursuz
7:41
bir rehberliğe anında ulaşabilecekmiş
7:44
gibi bir varsayıma dayanıyor. Zpd
7:46
kavramı birebir özel ders için rüya gibi
7:49
bir sistem olabilir ama gerçek dünyaya
7:51
döndüğümüzde bir öğretmenin karşısında
7:53
tek bir çocuk durmuyor. Birbirinden
7:55
tamamen farklı, sosyal, kültürel ve
7:58
bilişsel geçmişlere sahip, ZPD'leri
8:00
bambaşka noktalarda olanlarca farklı
8:02
çocuk var. Günümüz okullarına
8:04
baktığımızda yüksek öğrenci öğretmen
8:06
oranları bu işbirlikçi Ütopya'nın
8:08
önündeki en büyük engel. Düşünsenize 30
8:11
veya 40 kişilik bir sınıftasınız. Her
8:13
bir bireyin o eşsiz yakınsal gelişim
8:15
alanını tespit etmek ve her birine aynı
8:18
anda mükemmel, kusursuz bir yapı
8:20
iskelesi kurmak. Bu gerçekten de bir
8:22
öğretmenden beklenen, uygulanması
8:24
neredeyse imkansız ve çok idealize
8:26
edilmiş bir beklenti. Wgotski kesinlikle
8:29
haklı. Öğrenme gerçekten de destekli
8:31
oluyor ama o desteği aynı anda herkese
8:33
kusursuzca sağlamak pratiğin maalesef en
8:36
kanayan yarası. Son olarak sizi şu
8:38
düşünceyle başa bırakmak istiyorum.
8:40
Mükemmel eğitim teorisi ile kalabalık
8:42
okullarımızın o sert gerçekliği
8:44
arasındaki bu sürtüşmeyi bir düşünün.
8:47
Bigotski bize zihnimizin çevremizdeki
8:49
insanlarla sosyal etkileşimle örüldüğünü
8:52
çok net kanıtladı. Peki ama biz her bir
8:55
zihni hak ettiği o özel şekilde
8:57
örebilecek eksiz rehberliği günümüzün o
8:59
kalabalık sınıflarında gerçekten de her
9:01
bir çocuğa sunabilir miyiz? Vigotski'nin
9:04
zihnimizi dışarıdan içeriye doğru inşa
9:06
eden bu harika dünyasına benimle
9:08
birlikte daldığınız için çok teşekkür
9:09
ederim. Kendinize iyi bakın.