Up next in 10
Anadolu Aöf EDB105U Batı Edebiyatında Akımlar-I 2023-2024 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/09/22/edb105u-bati-edebiyatinda-akimlar-i-2023-2024-vize-sorulari/
Anadolu AÖF, Aöf Türk Dili ve Edebiyatı Lisans, EDB105U Batı Edebiyatında Akımlar-I
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Lolanolo platformuna hoş geldiniz. Bu
0:02
incelememizde EDB 105U, Batı
0:04
edebiyatında akımlar 1 vize konularını,
0:07
çıkmış sorularını ve detaylı
0:09
açıklamalarını derinlemesini
0:10
inceliyoruz. Ben bu 2500 yıllık devasa
0:14
edebi serüvende size rehberlik edecek
0:16
olan anlatıcınızım. Biliyorsunuz sanat
0:19
öyle bir anda durup dururken ortaya
0:21
çıkmıyor. Bu anlatı boyunca sanatın
0:23
nasıl doğup şekillendiğini hiçbir detayı
0:26
atlamadan adım adım öğreneceğiz.
0:28
Hedefimiz bilgileri kuru kuruya
0:30
ezberlemek falan değil. Bu muazzam
0:32
tarihsel akışı tam bir mantık
0:34
çerçevesinde kavramak. Hazırsanız batı
0:36
sanatının temellerine doğru harika bir
0:38
yolculuğa başlıyoruz. Peki hemen konuya
0:41
girelim. Gündemimizde sırasıyla şunlar
0:43
var. Sanat akımlarının doğuşu, Antik
0:46
Yunan, Roma, Orta Çağ, Rönesans ve tabii
0:49
ki klasisizm. Bu tarihsel neden sonuç
0:51
zincirini zihninizde iyi oturtmak inanın
0:54
bana vize sınavınızdaki o karmaşık
0:56
soruları takır takır çözmenin asıl
0:58
sırrı. Birinci bölüm: Sanat akımlarının
1:01
doğuşu. Her şeyin temelindeki o ilk
1:04
kıvılcım. Yola çıkarken şunu en baştan
1:07
kabul edelim. Sanat asla bir boşlukta
1:10
kendi kendine var olmaz. Şöyle düşünün.
1:12
Her sanatsal hareket mutlaka ama mutlaka
1:15
üzerinde yeşerdiği toprağın
1:17
özelliklerini taşır. Yani felsefi
1:19
paradigmalar veya bilimsel buluşlar
1:21
değiştiğinde e doğal olarak insanın
1:23
dünyaya bakışı da değişiyor ve bu da
1:26
sanata doğrudan yansıyor. Üstelik bu
1:28
akımlar arasında öyle bıçakla kesilmiş
1:30
gibi keskin net sınırlar falan aramayın.
1:33
Sınırlar aslında oldukça akışkan. Mesela
1:35
temelde çok gerçekçi olan bir yazarda
1:38
bir bakıyorsunuz romantik bir abartı
1:39
veya varoluşçu bir sorgulama var. O
1:42
yüzden sanatçıları tek bir katı kalıba
1:44
sokmaktan ziyade o dönemin
1:46
rüzgarlarından nasıl etkilendiklerine
1:48
odaklanacağız. İkinci durağımız Antik
1:51
Yunan. Bunu zihninizde mitoloji ve şiir
1:54
toplumu olarak kodlayabilirsiniz.
1:56
Batı edebiyatının ilk büyük ürünleri
1:58
bildiğiniz gibi Homeros'un o meşhur
2:01
İlyada ve Odiseya destanlarıdır. Düşünün
2:04
ki tarihçilere göre Yunanlıların
2:06
tanrılarını ve inanç sistemini aslında
2:09
şairler yaratmış. Yani şiir sadece
2:12
kulağa hoş gelen bir eğlence aracı
2:14
değil, kendi gerçekliklerini inşa eden
2:17
en temel güçtü. Zamanla düşünce
2:20
evriliyor tabii. Arkaik çağda Saffo ve
2:23
Alkayos ile lirik şiir doğuyor. Artık
2:25
sadece tanrılar değil, insanın o
2:28
karmaşık iç dünyası, bireysel duyguları
2:31
masaya yatırılıyor. Sonra sahneye Tales,
2:34
Herakleitos, Pisagor gibi o ilk büyük
2:36
filozoflar çıkıyor ve evreni mitlerle
2:39
değil akla dayalı rasyonel ilkelerle
2:42
açıklamaya başlıyorlar. Klasik çağa
2:44
geldiğimizde ise Kilos ile tragedyanın,
2:47
Aristofanes ile komedyanın adeta
2:50
zirvesini görüyoruz. İskenderiye çağında
2:52
isa olay yaratıcılıktan ziyade devasa
2:56
kütüphanelerde o muazzam bilginin
2:58
derlenip analiz edilmesine kayıyor.
3:00
Şimdi dikkat. Burası sınavda banko
3:02
karşınıza çıkacak tam bir altın kavram.
3:05
Mesiz. Aristoteles'in o meşhur
3:08
poetikasında sanatı doğanın ve insan
3:10
eylemlerinin bir taklidi olarak
3:12
tanımlaması olayıdır bu. Bu kavramı
3:14
lütfen zihninize iyice kazıyın. Çünkü
3:16
yüzyıllar sonra klasisizm hareketini
3:18
konuşurken bunun adeta değişmez bir
3:20
anayasaya, mutlak bir kural kitabına
3:22
dönüştüğünü göreceğiz. Peki bu yapı bir
3:25
sonraki imparatorlukta nasıl şekil
3:26
değiştiriyor? Ona bakalım. Antik Yunan
3:29
sanatı tamamen o ideal güzelliğin,
3:31
kusursuzluğun ve felsefi sorgulamanın
3:34
peşindeyken gücü eline alan Roma
3:36
İmparatorluğu'nda işler tamamen
3:38
değişiyor. Roma son derece pragmatik
3:40
yani faydacı. Onların sanattan anladığı
3:43
asıl şey imparatorluğun o muazzam askeri
3:46
gücünü sergilemek ve kazanılan zaferleri
3:48
sonsuza dek kalıcı kılmak. 3üncü
3:51
bölümümüz Roma yani güç ve gerçekçilik
3:54
dönemi. Evet, Roma döneminin karakterini
3:56
en iyi özetleyen kelimeler kesinlikle
3:58
güç ve gerçekçilik. Yunan'nın o idealize
4:01
edilmiş heykelleri gidiyor. Yerine son
4:04
derece gerçekçi insan portreleri, devasa
4:06
kubbeler ve o mühendislik harikası su
4:09
kemerleri geliyor. Edebiyat da bu siyasi
4:12
güç gösterisinden nasibini alıyor
4:14
haliyle. Vergilius, Horatius, Ovidius ve
4:17
Seneca. Bu dört ismi kesinlikle
4:19
aklınızda tutun. Neden mi? Çünkü bu
4:21
ustalar Rönesans'ta ve özellikle de
4:24
klasizm döneminde edebi şablon olarak en
4:26
çok taklit edilecek olan yazarlar. Onlar
4:29
yüzyıllar sonraki edebiyatın adeta nihai
4:31
mimari planlarıdır. 4.üncü büyük
4:34
dönemimize geçiyoruz. Orta Çağ inanç ve
4:37
feodalite. Batı Roma yıkıldıktan sonra
4:40
Avrupa'da yepyeni tamamen farklı bir
4:42
sosyopolitik sahne kuruluyor. Ekonomi
4:45
artık tarıma dönüyor. Feodalite
4:46
güçleniyor ve kilise dünyevi işlerde de
4:49
devasa bir otorite haline geliyor. Okur
4:51
yaazarlık falan hak getire çok düşük.
4:54
Hal böyle olunca bu katı yapı sanata
4:56
aynen yansıyor. Şanson dejest dediğimiz
4:58
kahramanlık destanları tam da bu çağın
5:00
ürünü. Çoğunlukla isimlerini bile
5:03
bilmediğimiz anonim zanatkarlar
5:04
tarafından yaratılan bu eserler feodal
5:06
hiyerarşiyi kusursuz bir şekilde
5:08
anlatır. Mesela Roland Destan'ı korku
5:11
bilmeyen bir şövalyenin efendisi ve dini
5:13
uğruna savaşmasını anlatan sınavda
5:15
karşılaşabileceğiniz en mükemmel
5:17
örnektir. Tabii Orta Çağ'da hep tek düze
5:19
ilerlemiyor. Edebiyat zamanla kabuk
5:21
değiştiriyor. Şövalyelik o kanlı savaş
5:24
meydanlarından saraylara taşınıyor ve
5:26
saray aşkı ya da Kral Artır gibi temalar
5:28
etrafında şekillenen romanslar ortaya
5:30
çıkıyor. Bir yandan da kentler büyümeye
5:32
başlıyor. Bu yeni kent halkını
5:34
eğlendirmek için de Fablio dediğimiz o
5:36
kısa hiciv dolu öyküler yazılıyor. Ama
5:38
Orta Çağ'ın tartışmasız en büyük başıtı
5:41
Dante'nin ilahi komedyasıdır. Bu eser
5:43
bizi cehennemden alıp cennete doğru
5:45
destansı bir yolculuğa çıkarırken
5:47
aslında bir sonraki büyük döneme yani
5:50
Rönesans'a köprü kuran edebi bir
5:52
mucizedir. Ve bu durum bize çok parlak
5:54
bir şekilde gösteriyor ki insanlık
5:56
tarihinin en büyük zihinsel
5:58
sıçramalarından birinin tam eşiğindeyiz.
6:00
Matbaanın icadı ve İtalyan kent
6:02
devletlerinin zenginleşmesi ile birlikte
6:05
her şey tamamen değişiyor. Tanrı
6:07
merkezli, anonim zanaatkarların hakim
6:10
olduğu o kapalı Orta Çağ tarım
6:11
düzeninden insanı merkeze alan,
6:14
bireyselliğin öne çıktığı, ismini
6:16
eserine gururla atan dahi sanatçıların
6:18
dünyasına yani Rönesans'a ulaşıyoruz. 5.
6:21
bölümümüz Rönesans, kelime anlamıyla
6:25
insanın yeniden doğuşu. 14. yüzyılda
6:28
İtalya'da patlayan bu uyanışla beraber
6:30
yüzyıllardır unutulmuş olan antik Yunan
6:32
ve Roma metinleri tekrar keşfediliyor.
6:35
Bu Orta Çağın sınırlarını paramparça
6:37
edip imzalı sanatçı fikrini doğuruyor.
6:39
Şimdi vize sınavınız için buraya çok iyi
6:42
odaklanmanızı istiyorum. Rönesans'ın
6:44
kalbindeki hümanizm sadece sanatsal
6:47
değil aynı zamanda devrim niteliğinde
6:49
bir eğitim felsefesidir. Hümanist eğitim
6:51
dediğimiz şey öğrenciyle öğretmenin
6:54
karşılıklı diyalog kurduğu, bireyin
6:56
fiziksel ve zihinsel olarak bir bütün
6:58
halinde dengeli geliştiği bir sistemi
7:00
savunur. Orta Çağın o ezberci çocuğa
7:03
sadece mekanik bir şekilde bilgi dayatan
7:05
anlayışını şiddetle reddeder. Sınavda
7:07
şıklarda ezbercilik, ezbere dayalı
7:10
öğrenim falan görürseniz hiç düşünmeden
7:12
hemen eleyin. 6 ve son durağımız
7:15
klasisizm. Mutlak kuralların ve aklın
7:17
çağı. Şimdi buradaki asıl ilginç nokta
7:20
şu. 17. yüzyıl Fransa'sına Güneş Kral
7:24
14. Lui'nin mutlak monarşi dönemine
7:26
gittiğimizde Fransız Akademisi'nin de
7:28
kurulmasıyla sanata kelimenin tam
7:30
anlamıyla demir gibi kurallar
7:32
getirildiğini görüyoruz. Edebiyat adeta
7:34
bir matematik formülüne dönüştürülüyor.
7:36
Bu katı tabloyu zihninize mutlaka not
7:39
edin. Çünkü sınavın kalbi burada atıyor.
7:41
Fransız klasik trajedisi üç sarsılmaz
7:43
kurala dayanır. Bir üç birlik kuralı.
7:46
Yani tüm hikaye tek bir mekanda, tek bir
7:48
ana konu etrafında ve sadece 24 saatlik
7:51
bir zaman diliminde geçmek zorunda. 2.
7:53
Görgü kuralları namı diğer dekorum.
7:56
Sahnede asla kan, cinayet, vahşet veya
7:58
argo göremezsiniz. Ve 3. Gerçeğe
8:00
benzerlik. Yani her şey ama her şey akla
8:03
uygun ve tamamen inandırıcı olmak
8:05
zorunda. Klasitizmde özgünlük demek
8:08
sıfırdan yepyeni bir şey icat etmek
8:09
demek değildir. Tam tersine asıl ustalık
8:13
o geçmişteki antik Yunan ve Roma
8:14
şablonlarını alıp kusursuz bir şekilde
8:17
taklit etmektir.
8:18
Molier güldürürken Platus'u kopyalar.
8:21
Rasine milleti ağlatırken Seneka'yı
8:23
örnek alır. La Fonten hayvanları
8:26
konuştururken dönüp doğrudan Ezop'tan
8:27
ilham alır. Tüm bu kesin kuralları ise
8:30
Boylo Aristoteles'in o başta
8:32
konuştuğumuz mimesis kavramına dayanarak
8:34
şiir sanatında kodlamıştır.
8:37
Şunu kesinlikle aklınızdan çıkarmayın.
8:39
Klasisizm kişisel iç döküşlerden,
8:42
romantik ağlamalardan kelimenin tam
8:44
anlamıyla nefret eder. Onun amacı cimri
8:47
veya iki yüzlü gibi bütün çağlarda ve
8:49
tüm insanlıkta geçerli olan evrensel
8:51
tiplemeleri yakalamaktır. Bu dönemin
8:54
felsefi, düşünsel zeminini merak
8:56
ediyorsanız karşımıza epikürizm, bilgiyi
8:59
sadece deneyimde arayan ampirizm ve
9:01
libertenlik çıkıyor. Bütün bu öğretiler
9:04
temelde aklın, insanın o vahşi
9:06
tutkularına egemen olması gerektiğini
9:08
savunur. İşte tam burada sizin için
9:11
hayat kurtaracak çok kritik bir sınav
9:13
tuzağını deşifre ediyorum. Lütfen iyi
9:15
dinleyin. Eğer çoktan seçmeli sorularda
9:18
pozitivizm, realizmizm
9:21
gibi kelimeler görürseniz bunların 19.
9:23
yüzyıla ait kavramlar olduğunu ve 17.
9:26
yüzyıldaki klasisizmle hiçbir ama hiçbir
9:28
alakası olmadığını hemen hatırlayın. Bu
9:31
ufak detay sizi sınavda büyük bir
9:33
hatadan kurtaracak. Geldik 2500 yıllık
9:36
bu devasa serübenin sonuna. Şöyle bir
9:38
toparlarsak, her dönemin kendine özgü
9:41
sosyopolitik bir toprağı var dedik,
9:43
değil mi? İşte o toprak ardından gelen o
9:45
sanatsal meyveyi adeta mantıksal bir
9:47
zorunlulukla doğurdu. Kendi mitolojisini
9:50
inşa eden antik Yunan'dan yola çıktık.
9:52
Pragmatik gücü sembolize eden Roma'ya,
9:54
oradan kilise hakimiyetindeki kapalı
9:56
Ortacağa geçtik. Sonra İtalya'da insanı
9:59
yeniden yücelten Rönesans'ı yaşadık ve
10:01
nihayet duyguları rafa kaldırıp aklın
10:04
buz gibi kurallarını dikte eden Krasizme
10:06
ulaştık. Bu sürekliliği kavramak inanın
10:09
sınavda karşınıza çıkacak her sorunun
10:11
kilidini açacak yegane anahtardır. Sanat
10:13
tarihi aslında tıpkı dev bir sarkaç gibi
10:15
durmaksızın duygu ve akıl arasında gidip
10:18
gelir. Klasizmin aklı merkeze alan bu
10:20
boğucu katı kurallarının sonsuza dek
10:22
süremeyeceği de çok açıktı. İnsan ruhu
10:25
eninde sonunda bu demir kafesi
10:26
kıracaktı. Peki ama duygunun o muazzam
10:28
patlamasıyla gelecek olan sıradaki büyük
10:31
isyan ne olacaktı? Bunu düşünürken
10:33
videoda incelediğimiz bu dersin ve yıla
10:35
ait çıkmış soruları kendiniz deneme
10:37
sınavı formatında çözmek, eksiklerinizi
10:39
kapatmak ve kendinizi detaylıca test
10:41
etmek için lololo.com adresini ziyaret
10:44
edebilir, videonun altındaki açıklama
10:46
kısmında yer alan bağlantıya
10:47
tıklayabilirsiniz.
Jobs & Education