Up next in 10
Auzef E-Ticaret 2025-2026 Final Soruları (Bahar)
https://lolonolo.com/2026/06/30/e-ticaret-2025-2026-final-sorulari-bahar/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Selam millet. Final haftası geldi çattı.
0:02
Notlar arasında kaybolduğunuzu
0:03
biliyorum. O yüzden tam da şu an
0:05
e-ticaret altyapısı finaliniz için
0:07
ihtiyacınız olan o devasa ve karmaşık
0:09
dünyayı en hızlı, en akılda kalıcı
0:12
şekilde çözeceğimiz görsel özetimize hoş
0:14
geldiniz. Bu bizim son dakika
0:16
kurtarıcımız olacak. Hani e-ticaret
0:18
diyoruz ya olay sadece internette bir
0:20
web sitesi açmaktan ibaret değil. Arka
0:22
planda tıkır tıkır işleyen o muazzam
0:24
mühendisliğini, o devasa iş modelini
0:26
göreceğiz. Hazırsanız şu sınavdan o
0:28
yüksek notları almak için her şeyi
0:30
parçalara ayırmaya başlayalım. Tamam.
0:33
Hadi hemen dalalım bu işe. Bu özet
0:35
boyunca e-ticaretin temel yapı
0:37
taşlarının haritasını çıkaracağız. Önce
0:40
görünmez arka plana yani veri tabanı ve
0:42
web teknolojilerine bakacağız. Sonra
0:45
vitrine, e-ticaret modelleri ve
0:47
güvenliğe geçeceğiz. Ve son olarak işin
0:49
motor kısmı olan tasarım, analiz ve
0:52
iletişimle finali yapacağız. Birinci
0:54
bölümümüz veri tabanı ve web
0:56
teknolojileri. Açıkçası geri kalan her
0:58
şeyi mümkün kılan o temel arka plan
1:01
mimarisi ile başlıyoruz. 4. Bu rakam
1:04
inanılmaz önemli. Neden mi? Çünkü veri
1:06
tabanı yönetim sistemleri kısaca VTYs
1:09
dediğimiz o devasa yapılar 4 nesil
1:12
yazılımlardır. Yani verileri saklamak,
1:15
güncellemek, yönetmek için kullandığımız
1:17
bu sistemler tam da bu 4üncü nesil
1:19
dillerin gücüyle çalışıyor. Kod
1:21
yazmaktan ziyade bilgisayara ne yapması
1:23
gerektiğini söylüyorsunuz. İnsan diline
1:25
daha yakın, kesinlikle çok daha verimli
1:28
sistemler yani. Peki bu web
1:30
uygulamalarını nasıl akıllıca inşa
1:32
ediyoruz? JSF yani Java Server Faces
1:35
burada devreye giriyor. Bize yeniden
1:37
kullanılabilir kullanıcı arayüzü
1:39
bileşenleri sunuyor ve MVC mimarisiyle
1:41
harika bir uyum içinde çalışıyor. Ama
1:44
işin asıl can alıcı kısmı bellek
1:46
yönetimi yani request scope notasyonu.
1:49
Bu notasyon bir nesnenin hafızadaki
1:51
ömrünü acımasızca tek bir HTTP isteği
1:54
ile sınırlar. Kullanıcı butona basar,
1:56
istek gider, işlem yapılır ve o nesne
1:59
hafızadan anında silinir. Kara Cuma
2:01
indirimlerinde o sitelerin çökmemesinin
2:03
sırrı işte tam olarak bu. Yani buradaki
2:06
en kritik nokta şu. Bir sınıfın Javain
2:08
sayılabilmesi için uyması gereken dört
2:10
altın kuralımız var. Bunu adınız gibi
2:12
ezberleyin. Sınavda banko çıkabilir. 1.
2:15
Değişkenler dışarıya kapalı yani private
2:17
olacak. 2. Bunlara sadece public getter
2:20
ve setter metotlarıyla erişeceğiz. 3.
2:22
İçinde mutlaka boş bir constructor yani
2:24
yapıcı metot olacak ve 4. Verilerin A
2:27
üzerinden sorunsuz taşınabilmesi için
2:29
serializable arayüzünü uygulayacak. Bu
2:32
kadar basit ama bir o kadar da hayati.
2:34
Hazır kodlama tarafındayken seri
2:36
tanımlara geçelim. URı yani tek tip
2:40
kaynak tanımlayıcı. İsmi biraz havalı ve
2:42
karmaşık gelebilir ama aslında web
2:44
üzerindeki bir kaynağın tam ve kesin
2:47
adresinden başka bir şey değil. O adres
2:49
olmadan internetteki o devasa okyanusta
2:52
aradığınızı bulmanız imkansız.
2:55
Bir hızlı tanım daha gelsin. Kartezyen
2:57
çarpım. Veri tabanında iki ayrı kümenin
3:01
yani tablonun tüm satırlarının
3:03
birbiriyle eşleştiği o meşhur işlem. Üç
3:06
renk tişört ve üç farklı bedenin
3:08
birleşip size anında 9 farklı ürün
3:10
varasyonu sunması gibi düşünün. Her
3:13
şeyin birbiriyle kusursuzca eşleştiği o
3:15
matematiksel an. Ve geldik ikinci
3:18
bölüme. E-ticaret modelleri ve güvenlik.
3:21
Kullanıcı bizim dijital vitrinle nasıl
3:23
etkileşime giriyor ve en önemlisi biz
3:26
onları nasıl güvende tutuyoruz? Şimdi
3:28
bunlara bakalım. Şimdi bunun üzerine
3:31
nasıl bir şeyler inşa ettiğimize
3:32
bakalım. Fiziksel dünyadan dijitale
3:35
kurduğumuz o meşkur köprüye yani ev dışı
3:38
reklamcılığa OOH akışına gidiyoruz.
3:40
Durakta beklerken şahane bir ayakta
3:42
afişi gördünüz diyelim. Hemen telefonu
3:44
çıkarıp afişteki QR kodu taratıyorsunuz
3:47
ve bum! Saniyeler içinde e-ticaret
3:49
sitesindesiniz. QR kodlar tam anlamıyla
3:52
sokakları mağazanızın kapısı yapan
3:54
sihirli anahtarlar gibi değil mi?
3:56
Harika. Kullanıcı siteye geldi. Peki ya
3:59
o kredi kartı bilgileri? İşte orada asla
4:02
taviz veremeyeceğimiz tek bir şey var.
4:04
SSL sunucuyla tarayıcı arasındaki tüm o
4:07
iletişim şifreleyen uluslararası
4:09
güvenlik protokolü. Tarayıcının
4:10
üstündeki o minik kilit ikonunu biliyor
4:12
musunuz? İşte o kilit hackerların araya
4:14
girip müşteri verilerini çalmasını
4:16
engelleyen kahramanımızın ta kendisi.
4:19
Tabii siteniz dünyanın en güvenli kalesi
4:21
de olsa kullanıcı aradığını bulamıyorsa
4:24
hiçbir anlamı yok. İyi bir navigasyon
4:27
müşterinin o ürünü saniyeler içinde
4:29
sepetine atması demektir. Bu gerçek bir
4:31
başarıdır. Tam zıttıysa tam bir kabus
4:34
olan gezilemez site tasarımları.
4:37
Tıklanmayan ölü linkler, karmaşık
4:39
labirent gibi menüler. İnanın bana bu
4:41
kullanıcı deneyiminin katilidir ve
4:43
müşteriyi doğrudan rakibinize hediye
4:45
eder. İş modellerinden bahsetmişken en
4:49
bilineni B2C yani business to consumer.
4:53
Üreticinin hiçbir toptancıya veya
4:55
aracıya bulaşmadan doğrudan son
4:58
tüketiciye yani size bana satış yaptığı
5:01
model ve bu sistemin tam merkezinde
5:03
alışveriş sepeti durur. Cüzdanı
5:05
çıkarmadan önce almak istediğiniz her
5:07
şeyi biriktirdiğiniz o dijital toplanma
5:10
bölgesi. Son yapı taşımıza geçiyoruz.
5:13
3ünc bölüm. Tasarım, analiz ve iletişim.
5:17
Platformun başarısını yönlendiren arka
5:19
plandaki o devasa iş operasyonları ve
5:22
analizler. Az önce B2C tüketiciler için
5:25
dedik. Peki şirketler kendi aralarında
5:27
nasıl anlaşıyor? İşte burada ADI yani
5:30
elektronik veri değişimi sahneye
5:32
çıkıyor. Faturalar, siparişler,
5:34
irsaliyeler, B2B yani şirketler arası
5:37
tüm bu belgelerin standart bir formatta
5:40
insan eli değmeden anında aktarılmasını
5:43
sağlayan sistem. Tedarik zincirinin o
5:45
görünmez otobanı diyebiliriz buna. Gelin
5:48
bunu gerçek dünyadan bir örnekle
5:50
kafamıza iyice kazıyalım. Telekom
5:53
şirketlerini bir düşünün. Milyonlarca
5:55
müşterileri var. Öyle değil mi? Eskiden
5:57
herkese tomar tomar basılı fatura
5:59
gidiyordu. E-faturaya geçmek sadece
6:01
doğayı korumakla kalmadı. Kağıt ve kargo
6:04
masraflarındaki o inanılmaz düşüş
6:06
sistemde tam bir zincirleme reaksiyon
6:08
başlattı ve sonuç tüketiciye yani
6:11
bizlere indirim olarak yansıdı.
6:14
Teknolojinin maliyetleri düşürmesinin
6:15
bundan daha güzel bir kanıtı olamaz. Ama
6:18
bakın burada çok önemli bir gerçeği
6:20
unutmamamız lazım. İsterseniz dünyanın
6:22
en kusursuz veri tabanını yazın. En iyi
6:24
güvenliği kurun. Efsane bir tasarım
6:27
yapın. Eğer o kargo ve teslimat adımı
6:29
gerçekleşmiyorsa her şey koca bir
6:31
sıfırdır. Sistemin ne kadar dijital
6:34
olduğu önemli değil. Günün sonunda o
6:36
fiziksel kutunun kapıya gitmesi şart.
6:39
Lojistik bu işin gerçek dünyadaki en
6:41
kritik köprüsüdür ve bu verileri nasıl
6:44
dilimlere ayırdığımızı harika bir
6:46
şekilde gösteriyor. Bir e-ticaret
6:49
yöneticisinin en yakın dostu Google
6:52
Analytics. Ziyaretçi trafiğimiz nasıl?
6:54
İnsanlar sitede ne kadar vakit geçiriyor
6:57
ve bence en kritiği nereden geldiler?
7:00
Arama motorundan mı, sosyal medyadan mı
7:03
yoksa bir reklamdan mı? Bu analizleri
7:05
okumadan e-ticaret yapmak inanın bana
7:08
gözleri kapalı hızla araba kullanmaya
7:10
benzer. Müşteri iletişiminde bir de
7:13
büyüleyici bir teknolojiden bahsedelim.
7:15
RSS. Normalde yeni bir şey var mı diye
7:18
siteye sizin girip bakmanız gerekir.
7:20
Öyle değil mi? İşte RSS bunu tamamen
7:23
tersine çeviriyor. Siz siteyi hiç
7:25
ziyaret etmeseniz bile eklenen her yeni
7:27
ürün veya içerik otomatik olarak sizin
7:30
ekranınıza düşüyor. Bekleme süresini,
7:32
manuel kontrolü tamamen ortadan kaldıran
7:35
harika bir teknoloji akışı. Finale
7:37
yaklaşırken işin biraz da felsefi ve
7:40
stratejik tarafına dokunalım. Şeffaf ve
7:42
herkese açık platformlarda yer almak
7:44
rekabeti inanılmaz artırır. Evet, sizi
7:47
zorlar ama günün sonunda sizi global bir
7:50
oyuncu yapar. Buna karşın sadece belli
7:53
kişilerin girdiği kapalı gruplar
7:55
başlarda çok güvenli bir liman gibi
7:57
görünse de uzun vadede küresel pazarda
7:59
size muazzam bir dezavantaj yaratır.
8:02
Kendi kabuğuna çekilen rekabeti baştan
8:05
kaybeder. Ve işte tam da bu noktada tüm
8:08
bu kodları, güvenliği, o fiziksel
8:11
lojistiği ve felsefeyi birbirine
8:13
bağlayan o can alıcı soruyla bitirmek
8:15
istiyorum. Kendi projelerinizde veya
8:18
kuracağınız o gelecekteki şirtetinizde
8:21
küresel pazarda tamamen şeffaf ve
8:23
rekabetçi mi olacaksınız? Yoksa güvenli
8:25
sanıp kapalı bir grubur içinde mi
8:27
kalacaksınız? Bu sorunun cevabı aslında
8:30
e-ticaret vizyonunuzun ta kendisi.
8:33
Umarım bu kısacık sürede tüm bu yapı
8:35
taşları kafanızda çok daha net
8:36
oturmuştur. Hepinize o final sınavında
8:39
bol şans diliyorum. Efsane iş
8:41
çıkaracağınıza eminim. Görüşmek üzere.
#Jobs & Education