0:00
Düşünsenize bozkır'dan devasa bir dalga
0:03
geliyor ve Avrupa'ya çarpıyor. Ne olur?
0:05
Sadece mevcut düzeni sarsmakla kalmaz.
0:08
Kıtayı baştan aşağı yeniden
0:10
şekillendirir. İşte bugün tam da bunu
0:12
başaran dört büyük gücün, Hunların,
0:15
Avarların, Hazarların ve Bulgarların
0:17
destansı hikayesine dalıyoruz. İşte
0:20
ekrandaki bu soru aslında bütün
0:22
hikayemizin özeti. Çünkü şimdi
0:24
anlatacağımız bu dört halk tam olarak
0:26
bunu yaptı. Doğudan geldiler ve batının
0:29
haritasını adeta baştan çizdiler. Gelin
0:32
hep beraber kıtayı sarsan,
0:34
imparatorlukları devren ve bugünkü
0:36
Avrupa'nın temellerini atan bu bozkır
0:38
halklarının izini sürelim. Ve her şey
0:41
Hunlarla başlıyor. Onlar o ilk büyük
0:44
dalgaydı. Bütün domino taşlarını deviren
0:47
o durdurulamaz güçtü. Liderleri Atilla
0:49
komutasında Avrupa'yı kelimenin tam
0:52
anlamıyla titrettiler. Peki bu devasa
0:54
gücün merkezinde kimler vardı? Tabii ki
0:57
Atilla'yı hepimiz biliyoruz ama o yalnız
1:00
değildi. Yanında en itibarlı eşi Hatun
1:03
Arıkan, imparatorluğun batı kanadını
1:05
yöneten tecrübeli komutan Oktay ve
1:07
hikayemizin ilerleyen bölümlerinde kilit
1:09
bir rol oynayacak olan en küçük oğlu
1:12
Irnek vardı. İşte bu çekirdek kadro Hun
1:15
İmparatorluğuu yönetiyordu. Şimdi
1:17
Hunlarla ilgili çok yaygın bir efsaneyi
1:20
yıkalım. Genellikle sanılır ki Hunlar
1:22
fethettikleri yerlere tam bir özgürlük
1:25
tanırdı. Evet. yerel kralların kendi
1:27
halklarını yönetmesine bir yere kadar
1:29
izin veriyorlardı. Bir nevi iç özelklik
1:32
vardı. Ama işin aslı hiç de öyle değil.
1:35
Gerçekte bu kabileler ağır vergiler
1:37
ödemek zorundaydı ve dış politikada
1:39
mutlak surette Hunlara bağlıydılar. Yani
1:42
kontrol her zaman onlardaydı. Ve işte
1:45
hikayenin en ilginç kırılma
1:47
noktalarından biri. Atilla öldükten
1:49
sonra o devasa imparatorluk dağılırken
1:52
en küçükoğlu Irnek sahneye çıktı.
1:54
halkının bir kısmını yanına alıp
1:56
Karadeniz'in kuzeyine göç etti ve orada
1:58
Altınova beyliğini kurdu. Biliyor
2:00
musunuz? İşte bu beylik geleceğin büyük
2:02
Bulgar halkının ilk tohumlarına attı.
2:05
Anlayacağınız Hunların hikayesi bir son
2:07
değil yepyeni bir başlangıçtı aslında.
2:10
Hunlar sahneden çekilince Orta Avrupa'da
2:13
dev bir güç boşluğu oluştu. E tarih
2:15
boşlukları affetmez. Bu boşluğu
2:17
dolduranlarsa Hunların sofistiki
2:20
halefleri olan Avarlardı. Onlar bölgenin
2:23
yeni ve tartışmasız efendileriydi.
2:25
Avarların ne kadar korkutucu bir gücü
2:27
olduğunu anlamak için belki de en iyi
2:29
yol düşmanlarının onlar hakkında ne
2:32
söylediğine bakmaktır. Dönemin bir diğer
2:35
süper gücü Köktürklerin lideri İstemi
2:37
Kaan Avarlar için aynen bu sözleri
2:40
söylüyor. Bu cümleler avarların nasıl
2:42
kaçınılmaz, nasıl durdurulamaz bir
2:45
kuvvet olarak görüldüğünün en net
2:47
kanıtı. Resmen onlardan kaçış yok diyor
2:50
ama sakın avarları sadece acımasız
2:52
savaşçılar olarak düşünmeyin. Bu büyük
2:54
bir hata olurdu. Onlar aynı zamanda
2:56
inanılmaz zeki diplomatlardı. Bakın
2:59
Frank Kralı Sigibert'in başına gelenler
3:01
bunun en güzel örneği. Avarlar onu
3:03
savaşta yeniyor, esir alıyor ama
3:05
öldürmüyorlar. Onun yerine ne
3:07
yapıyorlar? Hediyeler ve bir daha
3:09
onlarla savaşmayacağına dair bir yemin
3:11
karşılığında onu serbest bırakıyorlar.
3:13
Bu gücü sadece kılıçla değil akılla da
3:16
kullandıklarının müthiş bir kanıtı.
3:18
Şimdi de geldik tarihin en önemli ama
3:21
belki de en az bilinen kalkanlarından
3:23
birine, Hazarlara. Onlar güneyden
3:26
yükselen İslam halifeliği ile Avrupa
3:28
arasında tam da o kritik Kafkasya
3:30
geçidinde duran dev bir duvardı. Peki
3:33
Hazar ismi nereden geliyor? Eski
3:35
Türkçede kazar kelimesi gezen, yerinde
3:39
durmayan, bir yere bağlı olmayan demek.
3:42
Bu tek kelime bile onların o özgür
3:45
bozkır ruhunu ve göçebe kökenlerini ne
3:47
kadar harika özetliyor değil mi? Ekranda
3:50
sadece bir tarih görüyorsunuz. 652. Bu
3:53
ilk bakışta sıradan bir yıl gibi
3:54
durabilir ama inanın bana bu tarih dünya
3:58
tarihinin akışını sessizce değiştiren
4:00
genellikle gözden kaçan o anlardan biri.
4:03
Peki ne oldu bu yılda? İşte o tarihin
4:05
arkasındaki büyük olay. Belencer savaşı.
4:08
Bu savaşta Hazarlar o dönem durdurulamaz
4:10
gibi görünen halifelik ordularını kesin
4:13
bir yenilgiye uğrattı. Peki bu ne demek?
4:15
Bu zaferle birlikte İslamiyet'in
4:17
Kafkaslar üzerinden Doğu Avrupa'ya doğru
4:19
ilerleyişi durduruldu. Hazarlar
4:21
Avrupa'nın doğu kapısına adeta bir kilit
4:24
vurdular. Ve geldik zincirin son
4:26
halkasına, Bulgarlara. Onlarınki tam bir
4:29
küllerinden doğma öyküsü. Ve bu
4:31
hikayenin köklerinin nereye dayandığını
4:33
hatırlıyor musunuz? Ta en başa, Hunlara
4:36
ve Atilla'nın oğlu Irnek'e. Her şey
4:38
birbiriyle bağlantılı. Kubrat Han
4:40
liderliğinde kurulan büyük Bulgar
4:42
hanlığı bozkır'da parlayan bir yıldız
4:44
gibiydi. Hatta o kadar güçlüydüler ki
4:47
dönemin süper gücü Doğu Roma
4:48
İmparatorluğuyla müttefik oldular.
4:50
İmparator Heraklius Kubratana'a en
4:53
yüksek asalet unvanlarından biri olan
4:55
Patricios unvanını bile verdi. Ama
4:58
maalesef bu parlak dönem hem iç
4:59
çekişmeler hem de doldan gelen Hazar
5:02
baskısı yüzünden çok uzun sürmedi ve
5:04
hanlık çöktü. Ama bu çöküş Bulgar halkı
5:07
için bir son olmadı. Tam tersine yepyeni
5:11
başlangıçların fitilini ateşledi.
5:13
Kubrat'ın oğullarından biri halkının bir
5:16
bölümüyle kuzeye Volga Nehri kıyılarına
5:19
göç etti ve orada itil Bulgar hanlığını
5:22
kurdu. Yani bir devlet yıkıldı ama onun
5:25
küllerinden yenileri doğdu. Peki tüm bu
5:28
hikayelerden sonra ne görüyoruz? Hlar,
5:31
Avarlar, Hazarlar ve Bulgarlar. Onlar
5:33
tarihin tozlu sayfalarında kalmış birer
5:35
dipnot değil. Hayır, onlar Avrupa'nın
5:38
kaderini şekillendiren, Bozkır'dan gelen
5:40
ve yankıları bugün bile devam eden çok
5:42
güçlü sesler. Her birinin mirası hem çok
5:46
farklı hem de bir o kadar önemli. Şöyle
5:48
bir özetleyelim. Hunlar bütün eski
5:50
dünyayı yerinden oynatan kavimler göçünü
5:53
başlattı. Avarlar Orta Avrupa'ya
5:56
yüzlerce yıl hükmederek bölgenin etnik
5:58
haritasını derinden etkiledi. Hazarlar
6:01
Doğu Avrupa'yı halifelik ordularına
6:03
karşı bir kalkan gibi korudu ve
6:05
Bulgarlar bugün hala adlarını gururla
6:07
taşıyan kalıcı bir devlet ve ulus
6:09
kurmayı başardılar. Ve sizi işte tam da
6:12
bu soruyla başa bırakalım. Binlerce yıl
6:15
önce Bozkır'dan kopup gelen bu
6:17
imparatorlukların mirası bugünün Avrupa
6:20
haritasında, siyasetinde ve hatta
6:22
kültürel DNA'sında ne kadar derin izler
6:25
bırakmış olabilir. Bu tarih aslında
6:28
sandığımızdan çok daha canlı ve bizimle
6:30
birlikte yaşıyor. Üzerine düşünmeye
