Up next in 10
Auzef Değer Felsefesi 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/05/deger-felsefesi-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Merhabalar. Vize sınavlarınızı kelimenin
0:02
tam anlamıyla fethetmenize yardımcı
0:04
olacak bu kavram haritası incelemesine
0:06
hoş geldiniz. Bugün şu ağır karmaşık
0:10
felsefi teorileri, o metaetik kavramları
0:12
alıp zihninizde çok net akılda kalıcı
0:15
kutucuklara yerleştireceğiz. İnanın bu
0:17
görsel harita işinizi epey
0:19
kolaylaştıracak. Hazırsak felsefenin
0:22
derin sularını atlıyoruz. Hızlıca
0:24
bugünkü rotamıza bir göz atalım. Birinci
0:26
durağımız değer felsefesindedir. Sonra
0:28
değerlerin doğruluğu var mı diyeceğiz.
0:30
3te sadece duygu mu kural mı sorusunu
0:33
soracağız. 4üncü bölümde değerler doğal
0:36
mı sezgisel mi konusuna girip son olarak
0:39
değerlerin sınıflandırılması ve tarihi
0:41
ile incelememizi toparlayacağız. Evet
0:43
hemen ilk bölümle yani değer felsefesi
0:47
diğer adıyla aksiyoloji nedir sorusuyla
0:49
başlıyoruz. Hayatta bir şeyi değerli ya
0:52
da anlamlı kılan şeyin tam olarak ne
0:54
olduğunu hiç düşündünüz mü? İşte bunu
0:56
sorguladığınız her an aslında farkında
0:58
olmadan aksiyolojinin yani değer
1:01
felsefesinin o devasa dünyasına adım
1:03
atmış oluyorsunuz. Peki bu alan ne
1:05
yapar? İyi nedir? Güzel nedir? Gerçekten
1:09
neyin peşinden koşmaya değer gibi o
1:11
kocaman soruları alır. Doğasını,
1:14
kaynağını ve tam olarak ne anlama
1:15
geldiklerini derinlemesine inceler? En
1:18
temelde değerleri iki ana kampa
1:20
ayırıyoruz. Bir yanda kendinde değer
1:22
var. Biz buna içsel değer de diyoruz. Bu
1:25
tıpkı mutluluk gibi başka bir şeye
1:27
ulaşmak için basamak olarak
1:29
kullanmadığımız sırf kendisi olduğu için
1:31
kendi hatırı için peşinden koştuğumuz
1:33
şeylerdir. Diğer yanda dışsal değer yani
1:37
araçsal değerler var. Mesela eğitim
1:39
almak ya da para kazanmak gibi.
1:41
[homurdanır] Düşünsenize parayı sırf
1:43
üzerinde resimler olan bir kağıt parçası
1:45
olduğu için değil bizi o nihai mutluluğa
1:47
ulaştıracak bir araç olduğu için değerli
1:50
buluyoruz. Değil mi? Geldik ikinci
1:51
bölüme. Peki bu değerlerin bir doğruluğu
1:54
var mı? Bu kısmı felsefe dünyasının en
1:57
ateşli ağır siklet unvan maçı gibi
1:59
düşünebilirsiniz. Bir köşede
2:01
bilişselcilik duruyor. Bilişselciler
2:03
diyor ki ahlaki ifadelerin dünyada tıpkı
2:06
kar beyazdır demek gibi son derece
2:08
nesnel bir gerçekliği vardır. Yani bir
2:11
değer kelimenin tam anlamıyla doğru ya
2:13
da yanlış olabilir. Karşı köşede ise
2:15
bilişsel olmayan teoriler var. Onlar da
2:18
diyor ki, "Hayır, ahlati değerler
2:20
dünyadaki fiziksel olguları falan
2:22
betimlemez. Onlara göre bir değer
2:24
yargısı laboratuvarda kanıtlanabilecek
2:26
veya çürütülebilecek nesnel bir
2:28
gerçeklik iddiası taşımaz." Gelin bunu
2:31
biraz somutlaştıralım. Havada kalmasın.
2:34
Diyelim ki şöyle bir cümle kurduk. Sana
2:36
vurmam ahlaken yanlıştır. Bilişselcilik
2:39
teorisi bu cümleyi alır ve tıpkı su 100
2:42
derecede kaynar demek gibi somut nesnel
2:45
bir iddia olarak kabul eder. Yani bir
2:48
bilişselciye göre birine vurmanın
2:50
ahlaken yanlış olması nesnel dünyada
2:52
karşılığı olan ve doğruluğu bayağı
2:54
bayağı tartışılabilecek gerçek bir
2:56
olgudur. Haritamızın 3.ün bölümüne
2:59
geçiyoruz. Sadece duygu mu, kural mı?
3:02
Şimdi o bilişsel olmayan kanada biraz
3:04
daha yakından bakalım. Çünkü kendi
3:06
içinde iki ana şüpheliye ayrılıyor. İlki
3:09
Aer ve Stevenson gibi isimlerin başını
3:12
çektiği duygusalcılık. Onlara göre bir
3:14
şeye iyi ya da kötü demek aslında sadece
3:17
kişisel hislerimizin dışa vurumudur.
3:19
Şöyle düşünün. Bir yemeğin içinden böcek
3:21
çıktığında ıy demekten pek de bir farkı
3:23
yok aslında. Tamamen bir duygu
3:25
patlaması. Buna karşılık RM Hare'nin
3:28
savunduğu kuralcılıksa bambaşka bir şey
3:30
söyler. der ki, "Değer yargıları basit
3:32
birer duygu tepkisi değildir. Aslında
3:34
insanlara ne yapmaları gerektiğini dikte
3:36
eden, eylemlerimize yön veren gizli
3:39
evrensel kurallardır. Mesela günlük
3:41
hayatta çok sık kullandığımız şu basit
3:43
cümleye kuralcılık penceresinden bir
3:45
bakalım. Bu iyi bir arabadır." RM diyor
3:48
ki, "Siz bu cümleyi kurarken aslında o
3:51
arabanın fiziksel bir gerçeğini, motor
3:53
gücünü falan dile getirmiyorsunuz.
3:55
Aslında söylediğiniz şey tam olarak şu.
3:58
Eğer bir araba seçeceksen git ve bu
4:00
niteliklere sahip bir arabayı seç.
4:02
Anlıyorsunuz değil mi? Karşımızdakine
4:04
kendi duygularımızı aktarmak yerine onun
4:07
davranışlarını yönlendirecek evrensel
4:09
bir kural, bir nevi kılavuz veriyoruz.
4:12
Yani dilimiz bazen dışarıdan
4:13
göründüğünden çok daha emredici
4:15
olabiliyor. 4üncü durağımızdayız.
4:18
Değerler doğal mı yoksa sezgisel mi?
4:21
İşte burası. Bilişselcilerin kendi
4:24
içindeki o büyük çatışmanın yaşandığı
4:26
yer, Aristoteles ve Dy gibi düşünürlerin
4:28
saf tuttuğu doğalcı teoriler, ahlaki
4:31
değerleri haz, fayda veya evlim gibi
4:33
tamamen biyolojik doğal gerçeklere
4:35
indirger. Onlar için iyi dediğimiz şey
4:38
bize fayda sağlayan doğal bir süreçten
4:40
ibarettir. Ama G Mur buna kelimenin tam
4:43
anlamıyla şiddetle karşı çıkıyor. Mur o
4:46
ünlü Principya Etika adlı eserinde diyor
4:48
ki: "Hayır, iyilik tıpkı sarı renk gibi
4:51
çok basit ama eşsiz bir niteliktir. Onu
4:54
laboratuvar tüplerinde ölçemezsiniz.
4:56
Biyolojiyle açıklayamazsınız. İyiyi
4:58
ancak ve ancak içsel sezgilerinizle
5:01
doğrudan kavrayıp bilebilirsiniz. Yalnız
5:03
bu doğalcı teorilerin çok ama çok kritik
5:05
bir zayıf noktası var. David Hum'un o
5:08
meşhur olgu değer ayrımı yani dirmeli
5:11
problemi diyoruz biz buna. Hum çok haklı
5:13
olarak diyor ki doğada olan biten
5:16
şeylere bakarak ahlaken ne yapmamız
5:18
gerektiği sonucunu doğrudan öylece
5:20
çıkaramazsınız. Tamam. Evrimsel olarak
5:22
güçlü olanın hayatta kalması bir doğa
5:24
olayıdır. Bu bir gerçektir. Ancak sırf
5:26
biyoloji böyle işliyor diye kalkıp da
5:29
zayıfları ezmemeliyiz gibi ahlaki bir
5:31
kural yazamazsınız. olgulardan doğrudan
5:34
değer üretemezsiniz.
5:36
Ve geldik son bölüme. 5. Değerlerin
5:39
sınıflandırılması ve tarihi. Modern
5:42
değer teorisinin yani ver teorisinin o
5:44
coğrafi yolculuğu gerçekten çok hızlı ve
5:47
etkileyicidir. Her şey 19. yüzyılın
5:49
sonlarında Avusturya'da Franz
5:51
Brentano'nun o ilham verici dersleriyle
5:53
başlıyor. Öğrencileri Minong ve von
5:56
Harenfest bu fikir tohumlarını alıp
5:58
yeşertiyorlar. Ardından Dünya Savaşı'nın
6:01
hemen sonrasında bu felsefi miras
6:03
okyanusu aşıyor. Amerika'ya ulaşıyor ve
6:06
RB, John Dewy gibi isimlerin ellerinde
6:08
yoğrularak modern felsefenin en önemli,
6:11
en bağımsız alanlarından biri haline
6:13
geliyor. Adeta bir fikrin kıtaları
6:16
yolculuğu. Şimdi günümüze ve doğrudan
6:19
sizin vize notlarınıza dönecek olursak,
6:21
sınavlar için altın değerinde olan
6:23
kelimenin tam anlamıyla zihninize
6:25
kazımanız gereken bir sınıflandırma var
6:27
burada. Türk filozof Doğan Özlem bu
6:29
karmaşık değerler evrenini akılda kalıcı
6:32
beş temel kategoriye ayırıyor. Bedensel
6:34
doyum sağlayan hazcı değerler, daima
6:37
doğruyu arayan bilgisel değerler, insan
6:39
eylemlerini yargılayan ahlaksal
6:41
değerler, güzeli, estetiği arayan
6:44
estetik değerler ve son olarak kutsalı
6:46
konu edinen dinsel değerler. Bu beşi
6:49
sınavda gerçekten hayat kurtarır benden
6:51
söylemesi. Şimdi sizden az önce inşa
6:55
ettiğimiz tüm bu kavram haritasını şöyle
6:58
bir gözünüzün önüne getirmenizi
6:59
istiyorum ve kendinize şu soruyu sorun.
7:02
Kendi hayatınızda iyi veya kötü
7:04
dediğiniz uğruna savaştığınız o temel
7:07
değerler var ya. Acaba onlar uzay
7:09
boşluğunda bile geçerli olan evrensel
7:12
nesnel doğrular mı yoksa yalnızca sizin
7:14
o anki duygularınızın şatafatlı birer
7:17
dışa vurumundan mı ibaret? İşte
7:19
felsefenin güzelliği de tam olarak bu
7:22
uykuları kaçıran sorularda yatıyor
7:23
zaten. Açık öğretim denemeleri, konu
7:26
özetleri ve aklınıza takılan o zorlu
7:28
sınav sorularının en pratik çözümleri
7:30
için Lolo Noloookomus ziyaret etmeyi
7:32
sakın unutmayın. Birlikte çok verimli
7:34
bir harita incelemesi yaptık.
7:36
Vizelerinizde şimdiden bol şans ve
7:37
başarılar diliyorum. Hoşça kalın.
#Jobs & Education