Up next in 10
Auzef Bizans Mimarisi ve Sanatı 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/23/bizans-mimarisi-ve-sanati-2025-2026-vize-sorulari/
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Merhaba, Lolo Nolo'ya hoş geldiniz.
0:02
Bugün masamızda 2025-2026 dönemi Bizans
0:06
mimarisi ve sanatı vize soruları var.
0:09
Biliyorum sınav haftası demek, uykusuz
0:11
geceler demek, stres demek. Ama derin
0:14
bir nefes alın. Çünkü bu incelemede
0:16
doğrudan vizede karşınıza çıkacak o en
0:18
kritik bilgilere, nokta atışı sorulara
0:20
ve cevaplara odaklanıyoruz. Pür dikkat
0:23
dinleyin. Zira burada konuşacağımız her
0:25
bir detay sizi o hayal ettiğiniz yüksek
0:27
nota tam anlamıyla bir adım daha
0:29
yaklaştıracak. Başlayalım mı? Vizeyi
0:32
garantilemek için gereken her şeyi şu
0:34
dört ana başlıkta topladık. Önce Bizans
0:37
dönemleri ve temel özelliklerine
0:38
bakacağız. Sonra erken dönem dini
0:41
mimarisine geçeceğiz. Ardından
0:43
başyapıtları barındıran orta dönem ve
0:46
tabii ki Ayasofya'yı mercek altına
0:48
alacağız. Son olarak da İstanbul ve
0:51
Taşra kiliseleri ile kapanışı yapacağız.
0:53
Bu sağlam yol haritası sayesinde sınavda
0:56
çıkacak hiçbir soru havada kalmayacak.
0:59
İlk durağımız Bizans dönemleri ve
1:01
özellikleri. Binaların harcanağa,
1:03
tuğlasına girmeden önce onları
1:05
şekillendiren o büyük tarihi çerçeveyi
1:08
yani kronolojik temelleri sağlam bir
1:10
şekilde atmamız şart. Şöyle bir düşünün.
1:13
Milattan sonra 330 yılında
1:15
Konstantinopolis yani bugünün İstanbul'u
1:18
yeni Roma olarak başkent yapılıyor ve bu
1:20
devasa hikaye ta 1453'e kadar kesintisiz
1:24
sürüyor. Bu zaman çizelgesinin bize
1:26
fısıldadığı çok ama çok net bir gerçek
1:29
var. Mimari tamamen imparatorluğun o
1:32
anki siyasi durumuyla şekilleniyor. Yani
1:35
erken dönemde hala o Roma'nın ihtişamlı
1:38
nefesini ensemizde hissediyoruz. Orta
1:40
dönem geldiğinde ise işler değişiyor.
1:42
Orası Bizans'ın nihayet kendi olduğu o
1:45
meşhur soyut üslubu benimsediği zirve
1:47
noktası. Geç dönen mi? Maalesef
1:50
imparatorluğun cüzdanının fena halde
1:51
boşaldığı, ekonomik çöküşün yaşandığı
1:54
yıllar. Tamam. Şimdi bu konunun
1:56
derinliklerine inelim. Çünkü burada çok
1:58
tehlikeli bir sınağ tuzağı yatıyor.
2:00
Bakınız erken Bizans döneminde geç antik
2:03
çağın o doğal ilüzyonist tarzı hakim.
2:06
Resimlerde Tevrat öyküleri gırla
2:08
gidiyor. En şahane örneklerini de
2:10
İtalya'da, Ravenna'da görüyoruz. Ama
2:12
uyanık olun, eğer mozaiklerde şematik ve
2:15
soyut üslubun ağır basmaya başladığını
2:17
söylüyorsa bu kesinlikle erken dönemin
2:20
değil orta Bizans döneminin özelliğidir.
2:22
Yani Bizans'ın mimaride ve kültürde
2:25
kendi özgün dilini bulduğu asıl devir
2:27
kesinlikle orta Bizans devridir. Bunu
2:29
bir kenara not edin. Peki imparatorluğun
2:31
son demlerinde geç döneminde işler nasıl
2:35
gidiyor? Tek kelimeyle kriz. Hazine tam
2:38
anlamıyla tam takır. Epara olmayınca
2:41
devasa anıtsal mimari projeler de hayal
2:44
oluyor haliyle. Koskoca imparatorluk
2:47
sadece eldeki mevcut yapıları onarmakla
2:49
ve bunlara ufak tefek şaperler veya
2:51
narxler eklemekle yetiniyor. Yani
2:54
sınavda karşınıza neden geç dönemde
2:56
büyük projeler yok diye bir soru çıkarsa
2:58
hiç düşünmeden ekonomik kriz seçeneğini
3:01
işaretliyorsunuz.
3:03
Geldik erken dönem dini mimarisine.
3:06
Bazilikalar ve anıt mezarlar. Artık
3:09
tarihsel zaman çizelgesinden çıkıp o
3:12
dönemin devasa taş binalarının mimari
3:15
ayak izlerinin arasına dalıyoruz. Erken
3:17
dönem dini mimarisi dediğimizde
3:19
bazilikalar adeta mantar gibi çoğalıyor
3:22
ve Selanik şehri burada tam anlamıyla
3:24
şov yapıyor. Vize için altın değerinde
3:27
üç yapı var. Hızlıca sayıyorum. Hazır
3:29
olun. İlki Selanik'teki Demetrios
3:31
bazilikası. En çarpıcı özelliği tam beş
3:34
nefli olması. İkincisi yine Selanik'ten
3:37
Akerio Poitos Kilisesi. Bu da erken
3:39
dönem için çok çok önemli bir eser.
3:42
Üçüncüsü ise tamamen farklı bir kafada
3:44
merkezi planlı ve dairesel rotunda
3:46
formundaki yapıların ders kitaplarına
3:48
girecek kadar tipik bir örneği. Aziz
3:51
Georgeos Kilisesi. Yani sınavda rotunda
3:53
kelimesini gördüğünüz an zihninizde
3:55
kocaman bir Aziz Georgios tabelası yanıp
3:58
sönmeli. Anıt mezarlara yani mazulum
4:00
yapılarına bakacak olursak iki dev
4:03
örneği yüzyıllarıyla beraber adeta
4:05
hafızanıza çivilemeniz gerekiyor.
4:07
Roma'daki Santa Kostanza Kilisesi
4:09
aslında 1. Konstantin'in kızı için
4:11
yapılmış 4. yüzyıla ait bir mezar
4:14
binası. Buna karşılık İtalya Ravenna'da
4:17
yer alan ve 1. Teodosius'un kızı Galla
4:20
Plasidya'ya ait o meşhur mezar yapısıysa
4:22
5. yüzyıla yani aşağı yukarı 425 ile 450
4:26
arasında tarihleniyor. Aradaki o bir
4:28
asırlık farkı vize stresindeyken
4:30
birbirine karıştırmayın. O banko puanını
4:32
cebinize koyun. Şimdi hikayenin zirve
4:35
noktasına yani Orta dönem ve Ayasofya'ya
4:38
geliyoruz. Burası Bizans mimarisinin
4:41
adeta ben buradayım dediği, kendi gerçek
4:44
ve özgün kimliğini bulduğu o muazzam
4:46
dönem. E hadi o zaman biraz sınav
4:49
atmosferi yaşayalım. Karşınızda vize
4:51
kağıdı var. Soru şu: Orta Bizans
4:53
döneminde standart hale gelerek en sık
4:56
kullanılan planidir? Şöyle bir zihninizi
4:58
yoklayın. Bakalım hatırlayabilecek
5:00
misiniz? Ve cevap tabii ki kapalı. Yunan
5:03
haç planı. Bu plan tipi abartmıyorum
5:06
dönemin adeta mimari şifresidir. Orta
5:09
dönemin tartışmasız, en standart, en sık
5:12
karşımıza çıkan en banko mimari
5:14
düzenlemesidir. Bu ismi asla
5:16
unutmuyoruz. Ve işte karşınızda
5:19
Bizans'ın tacı mimari başıtı İstanbul
5:22
Easofya'sı. Mimari künyesine hemen
5:24
veriyorum. Planı kubbeli bazilika
5:26
formunda. Naosu tam ünefe ayrılıyor ve
5:29
girişinde 2 adet Nartxi var. Ama asıl ş
5:32
nerede biliyor musunuz? Orta nef'in bir
5:34
tam ve iki yarım kubbeyle o kusursuz,
5:36
akıl almaz dengeyle örtülmüş olmasında.
5:39
Zaten onu tarihin en büyük baş
5:41
yapıtlarından biri yapan şey de tam
5:43
olarak bu muazzam yapısal kombinasyon.
5:46
Şimdi bu yansıda gerçekten çok ilginç
5:48
olan şey şu: Hocaların sormaya bayıldığı
5:50
o efsanevi sınav tuzağı tam da burada
5:53
gizli. Eğer sınav kağıdında Ayasofya'nın
5:56
orta nefinin doğuda kubbe, batıda
5:58
kubbesel tonoz ile örtülü olduğunu iddia
6:00
eden bir şık görürseniz üstünü koca bir
6:02
çarpıyla çizin. Çünkü bu kesinlikle
6:04
yanlış bir ifade. İşin aslı o devasa
6:07
merkez kubbeyi destekleyen yarım
6:09
kubbelerin her iki yönde de yani hem
6:11
doğuda hem de batıda simetrik olarak yer
6:13
almasıdır. Aman diyeyim bu numaraya
6:15
düşmeyin. Tabii böyle devasa kubbeleri
6:18
öylece havada tutamazsınız. O muazzam
6:21
ağırlığı duvarlara aktarmak ciddi bir
6:23
mühennislik ister. İşte bu geçiş
6:25
ögelerinden birisi tromp yani kemerli
6:28
köşe bingisidir. Bunu şöyle hayal edin.
6:30
Kare biçiminde bir altyapınız var ama
6:33
üstüne yuvarlak bir kubbe
6:34
oturtacaksınız. İşte o köşeleri
6:36
birleştirip yumuşatan kritik kemerli
6:39
yapıya tromp diyoruz. Bu geçiş unsurunu
6:41
iyi belleyin. Çünkü Taşra mimarisinde
6:44
özellikle birazdan bahsedeceğimiz
6:46
Anadolu yapılarında sürekli karşımıza
6:48
çıkacak. Madem Trump sistemini çözdük,
6:51
bunun sahada bir kubbeli bazilikada
6:53
nasıl kusursuzca uygulandığına bakalım.
6:56
Adresimiz Mersin Alahan Doğu Kilisesi.
7:00
Burası sadece Tromp kullanmasıyla değil,
7:02
iç mekanındaki o müthiş tasarımıyla da
7:04
öne çıkıyor. Mesela şu detayı aklınıza
7:07
kazıyın. Nefleri birbirinden ayırmak
7:09
için sık ve oldukça bodur payeler
7:12
kullanılmış. Ve işin ilginci bu sık ve
7:14
bodur paye kullanımı tesadüf değil.
7:17
Karaman bölgesindeki o meşhur 1001
7:19
kilise yapılarına has çok doğrudan bir
7:21
mimari akrabalığı gösteriyor. Geldik 4.
7:25
ve son bölüme. İstanbul ve Taşra
7:27
kiliseleri. Artık başkentin merkezinden
7:30
çıkıp coğrafyanın değişmesiyle binaların
7:32
işlevlerinin ve tarzlarının nasıl
7:34
bambaşka hallere büründüğüne bakma
7:36
vakti. Tau içinde yapıların nasıl şekil
7:39
değiştirdiği gerçekten büyüleyici bir
7:41
konu. Şöyle bir bakalım. Sultan
7:43
Ahmet'teki Efemiya Kilisesi inanın bana
7:46
hep kilise değildi. Oraya aslında
7:48
Antiohsus sarayındıaki dev bir kabul
7:50
salonu olarak başlanmıştı. Sonradan dini
7:53
bir mekana dönüştürüldü. Veya Laleli'ye
7:55
gidelim. Bugün Bodrum Cami olarak
7:57
önünden geçtiğimiz yapı Bizans döneminin
8:00
Miraleyon Manastır Kilisesidir. Ve tabii
8:02
o muhteşem mozaikleriyle dünyaca ünlü
8:05
Kariye Cami özünde tarihi Hora Manastır
8:08
kilisesinin ta kendisidir. Görüyor
8:10
musunuz? Binalar da tıpkı insanlar gibi
8:12
zamanla yepyeni kimlikler kazanıyor.
8:15
Hazır Söz Kora Manastır Kilisesinden
8:17
açılmışken buranın mimari özelliklerini
8:20
sanki zihninizde bir görsel bilgi
8:21
kartıymış gibi tık tık tık sıralayalım.
8:24
Birincisi iki adet Narteksi var.
8:26
İkincisi Naos'un güneyine yapışık tek
8:29
nevli bir pareklezyon yani bir mezar
8:31
şapeli bulunuyor. Ve üçüncüsü burası
8:33
öyle bir kere de yapılıp bitmemiş
8:35
günümüzdeki haline gelene kadar tam beş
8:37
farklı uzun yapım evresinden geçmiş.
8:40
Yalnız burada bir saniye duruyoruz. Kora
8:42
Kilisesi ile ilgili sınavda karşınıza
8:44
çıkabilecek çok net ve sert bir uyarım
8:47
var arkadaşlar. Kora Kilisesi dehlizli
8:50
yani ambulatuvarlı planinde kesinlikle
8:52
değildir. Evet. Yapının tarihinde
8:55
kiboryon veya kapalı haç formunu gördüğü
8:57
evreler olmuştur. Bunu kabul ediyoruz.
8:59
Ama dehlizli plan kelimesini gördüğünüz
9:02
an bunun bir tuzak olduğunu bilecek ve
9:04
oradan hızla uzaklaşacaksınız.
9:07
Mimarimizi toparlarken biraz da İstanbul
9:09
dışına, Taşra'ya uzanalım. Kiliky
9:11
yöresine yani günümüzün Mersin bölgesine
9:14
gittiğimizde Cambazlı Kilisesi çıkıyor
9:16
karşımıza. Neden önemli derseniz çünkü
9:19
cam bazlı dönemin çeşitliliğini çok iyi
9:22
yansıtan yerel özelliklerle harmanlanmış
9:24
şahaneler taşra bazilikasıdır. Merkezden
9:27
uzaklaştıkça o yerel dokunuşların
9:29
mimariye nasıl sızdığını gösteren ders
9:31
niteliğinde bir örnektir. Peki tüm
9:34
bunları konuşunca asıl soru şu olmuyor
9:36
mu? Koskoca 1000 yıllık Bizans mimari
9:38
evrimi o devasa imparatorluğun siyasi ve
9:41
ekonomik gücündeki dalgalanmaları nasıl
9:43
böylesine ayna gibi yansıttı? Erken
9:46
dönemin o Roma'dan miras kalan
9:47
ihtişamından tutun Ayasofya'nın
9:49
kubbesindeki o mutlak zirveye, oradan da
9:52
geç dönemin hazine krizleriyle sadece
9:54
küçük şapellere ekleyebildiği o dar
9:56
boğaza inanılmaz bir hikaye. Öyle değil
9:58
mi? Çünkü bu taşlar sadece tarih değil
10:01
aynı zamanda imparatorluğun ekonomik
10:03
röntgenidir. Bu incelemede işlediğimiz
10:05
bu dersin ve yıla ait çıkmış soruları
10:07
kendiniz deneme sınavı formatında çözmek
10:09
ve kendinizi test etmek için
10:11
lolonolo.com adresini ziyaret edebilir,
10:13
açıklama kısmında yer alan bağlantıya
10:15
tıklayabilirsiniz.
Jobs & Education