Up next in 10
Auzef Bitki Coğrafyası 2023-2024 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/04/08/bitki-cografyasi-2023-2024-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Merhaba. Gelin bugün bitkiler aleminin o
0:03
sessiz ama aslında bir sürü sır
0:05
fısıldayan gizli dilini birlikte
0:07
çözelim. Şöyle başlayalım isterseniz.
0:09
Hepimizin aklına takılan o basit soruyla
0:12
hani bazı bitkiler vardır kış gelince
0:15
sanki yok olurlar da baharda sihirli bir
0:17
değnek değmiş gibi geri dönerler. İşte
0:20
bu neden oluyor? Aslında bu durum
0:22
sandığımız gibi rastgele bir şey değil.
0:24
Bu doğanın yazdığı bir oyun kitabı ve
0:27
biz de bugün bu kitabın sayfalarını
0:30
çevirip o gizli şifreleri bir bir
0:32
kıracağız. Tamam o zaman dalalım bakalım
0:34
bu hayatta kalma kitabına. İlk ve en
0:36
temel şifreyle başlıyoruz. Bitkiler
0:38
yılın en zorlu, en çetin zamanlarını
0:41
nasıl atlatıyor? İşte oyun kitabımızdaki
0:44
ilk kod adı Terofit. Bu bitkiler var ya
0:47
tam birer kumarbaz gibidir. Bütün yaşam
0:49
döngülerini tek bir sezona sığdırırlar.
0:51
Sonra da tüm umutlarını, bütün
0:53
geleceklerini minicik bir tohuma emanet
0:55
edip kışı veya kuraklığı öylece
0:57
beklerler. Bu enerjiyi boş harcamamak
1:00
için geliştirilmiş müthiş bir strateji
1:02
aslında. Bütün bu sınıflandırma fikri
1:04
Danimarkalı bir botanikçi olan
1:06
Ramkier'in sorduğu çok basit ama bir o
1:09
kadar da zekice bir sorudan çıkıyor. Bir
1:11
bitki geleceğe dair umudunu yani bir
1:14
sonraki bahar yeniden filizlenmesini
1:16
sağlayacak tomurcuklarını nerede saklar?
1:19
İşte Round Care'in sisteminin güzelliği
1:21
de tam burada. Mesela tomurcuklarını
1:23
kardan, donan korumak için metrelerce
1:26
yükseğe taşıyan ağaçlar yani
1:28
fanerofitler bize o bölgenin iklimi
1:30
aklında bir şeyler söylüyor. Aynı
1:32
şekilde tomurcuklarını toplağan o
1:33
güvenli sıcaklığına gömen kriptofitler
1:36
yani soğanlı bitkiler bize zorlu
1:38
kışların ya da kurak yazların geldiğini
1:40
haber veriyor. Her biri birer ipucu.
1:42
Peki bitkilerin sadece mevsimleri değil,
1:45
aynı zamanda ayaklarının bastığı toprağa
1:48
tepelerindeki gökyüzünü bile
1:50
okuyabildiğini söylesem, hadi gelin
1:52
şimdi de bu çevresel ipuçlarını nasıl
1:55
deşifre ettiklerine bir bakalım. Biliyor
1:57
musunuz? Toprağın kendisi iklimin adeta
1:59
bir parmak izidir. Mesela soğuk ve nemli
2:02
iklimlerdeki o asitli, kül rengi podzol
2:04
toprakları genelde iğne yapraklı
2:06
ormanları beslerken yarı kurak
2:08
bozkırların altındaki o zengin koyu
2:10
renkli molisol toprağı ise otlar için
2:13
adeta bir cennet gibidir. Yani iki
2:15
farklı toprak, iki farklı dünya, iki
2:17
farklı hikaye anlatır bize. Tıpkı bizim
2:20
gibi yani bazı bitkiler güneşi tepesinde
2:23
hissetmeyi sever. Bazıları ise gölgenin
2:25
serinliğini arar. Bilim insanları da
2:27
buna çok havalı isimler bulmuşlar. Yunan
2:30
güneş tanrısından ismini alan
2:31
heliyofitler güneşe taparken
2:34
siyofitlerse sık ormanların o loş
2:36
ışığında hayata tutunmayı tercih ediyor.
2:38
Ama durun bitkilerin yetenekleri bununla
2:40
sınırlı değil. Onlar aynı zamanda
2:42
toprağın asitliğini ölçen usta birer
2:44
kimyager gibidir. Ne çok asidik ne de
2:47
çok bazik. Tam kararında yani nötr
2:49
toprakları seven bitkilere de nötrofil
2:51
diyoruz. Peki tüm bu hayatta kalma
2:54
stratejilerini, bütün bu tercihleri
2:56
yöneten en büyük patron kim? Tabii ki
2:59
iklim. Şimdi bitkilerin iklimin o bazen
3:02
acımasız olabilen kurallarına nasıl uyum
3:04
sağladığına bakacağız. Şimdi size tam
3:06
bir bilmece gibi gelecek bir soru
3:08
sorayım. Bir bitki suyun tam
3:10
ortasındayken nasıl olur da susuz
3:12
kalabilir? Kulağa imkansız gibi geliyor
3:14
değil mi? Ama bu dünyanın birçok
3:16
yerindeki bitkiler için gerçek bir ölüm
3:18
kalım meselesi. İşte bu bilmecenin
3:21
cevabı bitki coğrafyasının en ilginç
3:23
kavramlarından birinde saklı fizyolojik
3:25
kuraklık. Yani etrafta su var ama bitki
3:28
bir türlü o suyu alamıyor. Çünkü bazen
3:31
suyun sadece var olması yetmiyor. Bunun
3:34
genelde üç ana nedeni oluyor. Birincisi
3:36
tundralardaki gibi su donmuş olabilir.
3:39
Bitkinin kökleri buza işleyemez.
3:41
İkincisi mesela tuz göllü çevresindeki
3:43
gibi su aşırı tuzlu olabilir. Bu durumda
3:46
su bitkinin köküne girmek yerine tam
3:48
tersi kökten dışarı çekilir. Ya da
3:50
üçüncüsü bazı bataklıklarda olduğu gibi
3:52
su o kadar asidiktir ki kökler için
3:55
adeta zehir gibidir. Mesela bir kızılçam
3:58
ağacı düşünün. Türkiye'nin güneyinde bir
4:00
kızılçam gördüğünüzde o ağaç size adeta
4:03
canlı bir tabela gibi bağırır. Der ki,
4:06
"Sen şu an sıcak ve kurak yazlarıyla
4:08
meşhur Akdeniz iklimindesin. Bu kadar
4:10
basit ve nettir mesajı. Bir bitki
4:13
topluluğu yaşadığı çevreyle artık
4:15
mükemmel bir dengeye ulaştığında yani
4:17
büyük değişiklikler göstermeden olgun ve
4:20
istikrarlı bir yapıya kavuştuğunda biz
4:22
bu duruma klimaks diyoruz. Bunu bir
4:25
ekosistemin ulaşabileceği en üst
4:27
seviyeye adeta mezuniyet hali gibi
4:29
düşünebilirsiniz. Evet, şimdiye kadar
4:31
öğrendiğimiz tüm bu kodları, bütün bu
4:33
şifreleri birleştirelim. Hadi gelin
4:35
şimdi biraz geri çekilip büyük resme
4:38
bakalım ve bu kodların gezegenimizdeki o
4:40
muhteşem desenlerin nasıl oluşturduğunu
4:43
görelim. Bu küresel bakış açısını
4:45
efsanevi kaşif Alexander von Humbolt'a
4:48
borçluyuz. Humboldt ant dağlarındaki
4:51
çimbarozaya tırmanırken inanılmaz bir
4:53
şeyi fark ediyor. Bir dağın yamacında
4:56
yukarı doğru tırmanmak aslında
4:58
ekvator'dan kutuplara doğru seyahat
4:59
etmekle neredeyse aynı şey. Bitki
5:02
örtüsünün yükseldikçe kuşaklar halinde
5:04
nasıl değiştiğini haritalandırarak
5:06
biyoğrafya biliminin de temellerini
5:08
atmış oluyor. Peki sizce yeryüzünde kaç
5:12
farklı bitki bu oyunu oynuyor? Yaklaşık
5:14
olarak 391.000.
5:17
Bu gerçekten aklın sınırlarını zorlayan
5:19
bir çeşitlilik ve bu rakamdaki her bir
5:21
bitki hayatta kalmak için kendine özgü
5:24
benzersiz bir strateji geliştirmiş
5:25
demek. İşte bu devasa çeşitliliğin en
5:28
temel yapı taşı da biyolojideki o
5:30
sihirli kelime tür. Yani en basit
5:33
tanımıyla doğada birbiriyle çiftleşip
5:36
verimli yavrular yani yeni nesiller
5:38
üretebilen canlılar topluluğu. Artık
5:41
doğanın bu gizli diline dair birçok
5:43
şifreyi biliyorsunuz. O zaman bir dahaki
5:45
sefere dışarı çıktığınızda, bir yürüyüş
5:47
yaptığınızda bir anlığını durun ve
5:49
etrafınıza bakın. Gördüğünüz o ağaçlar,
5:51
o çalılar, o otlar, yaşadığınız yerin
5:54
iklimi, toprağı ve tarihi hakkında size
5:56
hangi sırları fısıldıyor? Bir kere
5:58
dinlemeye başladığınızda emin olun
6:00
manzara bir daha asla eskisi gibi
6:02
görünmeyecek.