0:00
bez sınavına mı hazırlanıyorsunuz? O
0:02
zaman harika bir yere geldiniz. Sınavda
0:05
çıkabilecek o en kafa karıştırıcı, en
0:07
önemli konuları alıp sizin için hap gibi
0:11
akılda kalıcı bilgilere dönüştüreceğiz.
0:13
Hadi hiç vakit kaybetmeden başlayalım.
0:16
Peki bugün neleri konuşacağız? Şöyle bir
0:18
yol haritamız var. Önce en temelden risk
0:21
ve sigortanın ne olduğundan
0:23
başlayacağız. Sonra bu işin içindeki
0:25
oyunculara yani ekosisteme bakacağız.
0:28
3üncü adımda hayat sigortası ve
0:29
emeklilik konularına dalıyoruz. Ardından
0:32
işin yasal boyutunu yani kuralları ele
0:34
alacağız ve en sonda da biraz finansal
0:37
matematik yapacağız. Hazır mıyız? Evet.
0:39
İlk durağımız risk ve sigortanın
0:41
temelleri. Bakın burası çok önemli.
0:43
Çünkü bu temeli ne kadar sağlam atarsak
0:46
üzerine inşa edeceğimiz diğer konular o
0:48
kadar kolay anlaşılacak. Adeta bir
0:50
binanın temeli gibi düşünün. Hadi
0:52
bakalım beynimizi biraz ısıtalım.
0:54
Sınavda karşınıza çıkma ihtimali yüksek
0:56
bir soru. Öyle bir risk düşünün ki
0:59
sadece kaybetme değil aynı zamanda
1:01
kazanma ihtimali de var içinde. Nedir
1:03
bu? Aklınıza bir şeyler geliyor mu?
1:05
Evet. Cevap speculative risk. Şimdi
1:08
buradaki kilit nokta ne biliyor musunuz?
1:11
Sigorta şirketleri genellikle sadece
1:13
kaybetme ihtimali olan saf riskleri
1:15
sever. Yani bir kaza, bir yangın gibi
1:18
ama spekülatif riskte işler değişir.
1:21
Mesela borsaya yatırım yapmak gibi.
1:23
Kazanabilirsiniz de, kaybedebilirsiniz
1:25
de. İşte bu yüzden sigorta şirketleri bu
1:28
tür risklere pek yanaşmaz. Sınav için bu
1:31
ayrımı bilmek inanın birçok soruyu
1:33
çözdürür. Peki her risk sigortalanır mı?
1:36
Hayır. Tabii ki de hayır. İşte bu tablo
1:39
tam da bu farkı gösteriyor. Bir şeyin
1:41
risk olması için belirsizlik yeterli ama
1:43
sigortalanabilir olması için bambaşka
1:46
kriterler lazım. Mesela kaybın tamamen
1:48
tesadüfi olması, ölçülebilir olması ve
1:51
en önemlisi parayla ifade edilebilmesi
1:54
gerekiyor. Yani bir riskin varlığı başka
1:56
bir şey, bir şirketin ben bu riski
1:58
üstlenirim demesi bambaşka bir şey.
2:00
Tamam. Riskin ne olduğunu, neyin
2:03
sigortalanabileceğini anladık. Peki bu
2:05
işi kimler yapıyor? Bu devasa sistem
2:08
nasıl işliyor? İşte şimdi sigorta
2:11
ekosisteminin içine dalıyoruz. Kim
2:13
kimdir? Hangi terim ne anlama gelir?
2:15
Hepsini bir bir çözeceğiz. Karşımıza
2:18
çıkan ilk terim reasurans. En basit
2:20
tanımıyla sigorta şirketlerinin kendi
2:22
kendilerini sigortalatması yani
2:25
sigortacının sigortası gibi
2:27
düşünebilirsiniz. Neden mi? Çünkü dev
2:30
bir deprem ya da ser felaketi olduğunda
2:33
tek bir şirketin altından kalkamayacağı
2:35
hasarlar olabilir. İşte reasürans tam da
2:38
bu noktada devreye giren dev bir
2:39
güvenlik ağıdır. Şimdi bu reasürans
2:42
işinin içinde üç tane kritik terim var.
2:44
Sınavda mutlaka sorulur. Cidden, session
2:48
ve konservasyon. Kulağı biraz karışık
2:50
geliyor biliyorum ama şöyle düşünün.
2:52
Riski devreden şirket C'den devrettiği o
2:55
risk payına sesyon diyoruz. kendi
2:57
üzerinde tuttuğu yani sakladığı paya da
2:59
konservasyon. Bu üçlüyü bu sırayla
3:02
aklınıza yazan çok işinize yarayacak.
3:04
Peki bu ekosistemde başka kimler var?
3:06
Dört ana oyuncumuz var. Bakın broker ve
3:09
agenta sürekli karıştırılır. Kural
3:11
basit. Broker sizi yani müşteriyi temsil
3:14
eder. Acenta ise sigorta şirketini.
3:17
Exper bir hasar olduğunda gelip tarafsız
3:19
bir şekilde tespiti yapar. Aktüelse eşin
3:22
beynidir. Bütün o risk hesaplarını,
3:25
primleri, her şeyi o yapar. Kimin hangi
3:27
takımda oynadığını bilirseniz soruları
3:29
çok daha rahat çözersiniz. Evet, geldik
3:32
şimdi sınavının kalbine. Hayat sigortası
3:35
ve emeklilik. Sınavdaki soruların önemli
3:38
bir kısmı işte bu alandan gelecek. O
3:40
yüzden şimdi kulakları dört açıp
3:42
buradaki temel ürünlere ve hesaplamalara
3:44
odaklanalım. Ve işte yine karıştırılmaya
3:47
çok müsait iki kavram. Mortalite ve
3:50
morbidite. Size çok basit bir ipucu
3:52
geleceğim. Bunu asla unutmazsınız.
3:54
İngilizcedeki mortal yani ölümlü
3:57
kelimesinden aklınıza gelsin. Mortalite
3:59
ölümle ilgili istatistiklerdir.
4:01
Morbidite ise geriye kalan yani hastalık
4:04
ve sakatlık durumlarıdır. Biri hayat
4:06
sigortası için diğeri sağlık sigortası
4:09
için kullanılır. Bu kadar basit. Peki
4:12
bir policeye ödediğimiz prim nereye
4:14
gidiyor? Aslında paranın büyük bir kısmı
4:17
iki ana parçaya ayrılıyor. Birincisi
4:19
risk primi. Bu adından da anlaşılacağı
4:22
gibi risk gerçekleşirse size ödenecek
4:25
paranın toplandığı havuz. İkincisi ise
4:27
gider payı. Bu da sigorta şirketinin
4:30
operasyonel masrafları yani kirası,
4:32
çalışan maaşları gibi. Yani ödediğiniz
4:35
paranın bir kısmı riske, bir kısmı da
4:37
şirketin masraflarına gidiyor. Şimdi
4:39
geldik matematik karşılık konusuna. İsmi
4:42
biraz korkutucu farkındayım. Ama mantığı
4:45
çok basit. Düşünün siz bugün bir
4:48
emeklilik planına giriyorsunuz ve şirket
4:50
size 30 yıl sonra maaş ödemeyi
4:52
vadediyor. İşte o paranın bugünden
4:55
itibaren bir kenara ayrılması,
4:57
biriktirilmesi gerekiyor. İşte bu
4:59
biriktirilen rezerve matematik karşılık
5:01
diyoruz. Yani şirketin gelecekteki
5:04
sözlerini tutabileceğinin garantisidir
5:06
bu. Her oyunun kuralları vardır değil
5:08
mi? İşte finans ve sigorta dünyası da
5:11
aynen böyle. Kuralsız, denetimsiz olmaz.
5:14
Bu bölümde oyunun kurallarını koyanları
5:17
yani sahanın hakemlerini tanıyacağız.
5:19
Sektörü kim düzenliyor, kim denetliyor?
5:22
Bir bakalım. Bu slayt adeta bir kim ne
5:25
iş yapar rehberi. Bakın sigorta
5:28
şirketlerine doğrudan Sigorta Denetleme
5:31
Kurulu denetliyor. Bir anlaşmazlık
5:33
yaşadığınızda gideceğiniz yer sigorta
5:35
tahkim komisyonu. Güvence hesabının
5:37
denetimi ise Hazine ve Maliye
5:39
Bakanlığı'a ama dikkat sınavda çeldirici
5:42
olarak gelebilir. Sosyal Güvenlik Kurumu
5:44
yani SGK bu kanunların dışında. Bu çok
5:48
önemli bir ayrıntı. Sınavlar bazen böyle
5:50
net rakamları sormayı sever. İşte size
5:53
potansiyel bir soru. Bir sigorta veya
5:56
reasurans şirketinin yönetim kurulunda
5:58
en az kaç üye olmak zorundadır? Cevap 5.
6:02
Unutmayın bu rakam asgari sayı.
6:04
Aklınızın bir köşesine yazın. Ve geldik
6:07
son durağımıza. Finansal matematik.
6:10
Matematik kelimesini duyunca hemen
6:11
gözünüz korkmasın. Karmaşık hesaplamalar
6:14
yapmayacağız. Amacımız temel formüllerin
6:16
arkasındaki mantığı kavramak. Zaten
6:19
sınavda da sizden bunu istiyorlar. Çok
6:21
temel bir soruyla başlayalım. Diyelim ki
6:23
100 liranız vardı. Yatırım yaptınız ve
6:26
bu para 96 liraya düştü. Getiriniz ne
6:29
oldu? Tabii ki %4'lük bir kayıp yani -4.
6:33
Peki bunu formülle nasıl gösteririz?
6:36
Formül gerçekten çok basit. Son değeri
6:38
yani 96'yı ilk değere yani 100'e
6:42
bölüyoruz. Çıkan sonuçtan da 1'i
6:44
çıkarıyoruz. İşte o kadar. Sonra da
6:46
sonucu 100le çarparak yüzde olarak ifade
6:49
ediyoruz. Hepsi bu. Hadi bir tane daha
6:51
yapalım. Bu sefer tersten gidelim. Bir
6:54
yatırım var. Beklenen getirisi %40 ama
6:57
bu getirinin %25'i risk primi. Yani risk
7:00
aldığınız için beklediğiniz ek getiri.
7:03
Soru şu: risksiz getiri oranı nedir?
7:06
Cevap aslında çok basit. %15. İşte bu da
7:10
formülü. Beklenen getiriden risk primini
7:12
çıkardığınızda elinizde risksiz getiri
7:14
oranı kalır. Bu aslında finansın en
7:17
temel mantıklarından biridir. Herhangi
7:20
bir yatırımın getirisi risksiz oranın
7:22
üzerine o işe girmenin riskini
7:24
karşılayacak bir ek prim konulmasıyla
7:26
oluşur. Bu kadar net. Evet, riskle
7:30
başladık. Oyuncuları tanıdık. Kuralları
7:32
ve matematiği gördük. Sınav için en
7:35
kritik konuların üzerinden hep birlikte
7:37
geçtik. Ama günün sonunda bütün bu
7:40
teknik bilgi bizi tek bir soruya
7:41
getiriyor. Belki de en önemli soruya.
7:44
Siz kendi emeklilik planlamanız için ne
7:46
kadar hazırsınız? Unutmayın bu
7:48
kavramları öğrenmek sadece sınavı geçmek
7:51
için değil aynı zamanda kendi
7:53
geleceğinizi daha sağlam temeller
7:55
üzerine kurmak için atılmış dev bir
7:57
adım. Hepinize çalışmalarınızda bol
