0:00
Her ay kenara bir şeyler atıyorsunuz
0:01
değil mi? Bireysel emeklilik için. Peki
0:04
o biriktirdiğiniz paranın arkasında
0:06
nasıl bir sistem var? O devasa yapıyı ne
0:09
kadar tanıyorsunuz? İşte şimdi bu
0:12
sistemin şifrelerini hep beraber
0:14
kıracağız. Hadi o zaman yol haritamıza
0:16
hızlıca bir göz atalım. Beş basit adımda
0:19
bu dünyanın iç yüzünü, oyuncularını ve
0:21
en önemlisi kurallarını A'dan Z'ye
0:23
anlayacağız. Şimdi ilk konumuz işin
0:26
temeli modeller. Aslında biliyor
0:29
musunuz? Dünyadaki bütün emeklilik
0:32
sistemleri bir iki tane temel model
0:34
üzerine kuruludur. Gelin bakalım bizimki
0:36
hangisiymiş? En baştan başlayalım. Ve
0:39
işte kilit soru aslında tam olarak bu.
0:43
Belirlenmiş katkı mı yoksa belirlenmiş
0:45
fayda mı? Bu iki kavram arasındaki o
0:47
ince fark var ya işte o sizin emeklilik
0:50
planınızın bütün kaderini belirliyor.
0:52
Yeri neymiş bu fark? Bir görelim. Bakın
0:55
aradaki fark gerçekten de dağlar kadar.
0:57
Şu belirlenmiş katkı modelinde kaptan
1:00
sizsiniz. Ne kadar para yatıracaksınız,
1:02
hangi fonlara yöneleceksiniz? Hepsi
1:04
sizin kararınız. Eee, haliyle yatırımın
1:06
riski de tamamen sizin omuzlarınızda.
1:09
Fonlar uçarsa ne hala ama düşerse o da
1:12
sizin birikiminizi etkiliyor. Diğer
1:14
tarafta belirlenmiş fayda modelinde ise
1:16
durum tam tersi. Orada size en baştan
1:19
diyorlar ki emekli olunca şu kadar maaş
1:21
alacaksın. Bitti. Riski kim alıyor?
1:24
Kurumun kendisi. Yani çok net bir ayrım
1:26
var. Peki gelelim bizim sisteme.
1:29
Türkiye'deki bireysel emeklilik sistemi
1:31
yani hepimizin bildiği adıyla BES işte o
1:34
tam olarak bir belirlenmiş katkı modeli.
1:36
Bu ne anlama geliyor? Emekliliğinizin
1:38
direksiyonu tamamen sizde. Sizin
1:41
kararlarınız, sizin fon seçimleriniz ve
1:43
tabii ki piyasanın gidişatı geleceğinizi
1:45
doğrudan şekillendiriyor. Tamam.
1:47
Sistemin temel mantığını anladık.
1:49
Harika. Şimdi biraz daha işin mutfağına
1:51
inelim. Finansal detaylara girelim. Bu
1:54
paralar nereye gidiyor? Nasıl
1:55
vergilendiriliyor? Bu yolculuğu
1:57
anladığımızda resim çok daha netleşecek.
2:00
Şimdi emeklilik fonlarınız bir kar
2:02
ettiğinde devletin buna verdiği resmi
2:05
bir isim var. Menkul sermaye iradı.
2:08
Kulağa biraz resmi gelse de aslında
2:10
sadece yatırım geliri demek. Bu terimi
2:13
aklımızda tutalım. Çünkü vergiyi
2:14
anlamanın ilk adımı işte buradan
2:16
geçiyor. Vergi süreci gözünüzü
2:19
korkutmasın. Aslında dört adımlık basit
2:21
bir formülü var. Bakın önce vergi
2:23
hesaplanıyor. Buna tarh diyorlar. Sonra
2:26
size bir kağıt geliyor yani tebliğ
2:28
ediliyor. 3üncü adım tahakkuk. Bu artık
2:31
o vergi borcu kesinleşti demek ve son
2:33
olarak vergi dairesi parayı alıyor yani
2:35
tahsiye ediyor. Tar, tebliğ, tahakkuk,
2:38
tahsil. Gördünüz mü? Aslında gayet
2:40
mantıklı bir akışı var. İyi de bütün bu
2:43
işleri kim yapıyor? Bu devasa sistemin
2:46
perde arkasında kimler var? Gelin şimdi
2:49
sahneye bu sektörün kilit oyuncularını
2:51
yani ana karakterlerini çağıralım. İlk
2:54
oyuncumuz Acente. Acente adından da
2:58
anlaşılacağı gibi bir sigorta şirketini
3:00
temsil eder. Onların çalışanı gibidir ve
3:03
size sadece temsil ettiği şirketin
3:05
ürünlerini sunar. Brokersa bambaşka bir
3:09
dünya. Broker sizin danışmanınızdır.
3:12
Sizin tarafınızdadır. Şöyle düşünün.
3:15
Acente bir markanın mağaza görevlisi ise
3:17
broker sizin için bütün piyasayı
3:20
araştıran kişisel danışmanınızdır. Amacı
3:23
tek. Piyasadaki en iyi teklifi sizin
3:25
için bulmak. Bu tablo her şeyi özetliyor
3:28
aslında değil mi? Acenta kime sadık?
3:31
Şirkete. Peki broker kime sadık? Size.
3:35
İşte bu yüzden bu farkı bilmek çok ama
3:37
çok önemli. Doğru kapıyı çalmak için bu
3:40
ayrımı anlamak şart. Peki diyelim ki bir
3:43
hasar oldu. İşte o zaman sahneye sigorta
3:46
eksper çıkar. Expert olayın
3:48
dedektifidir. Ne sigorta şirketinin ne
3:51
de sizin tarafınızdadır. Tamamen
3:53
bağımsız ve tarafsızdır. Tek görevi
3:56
burada ne olmuş, hasar ne kadar
3:58
sorularının cevabını bulmaktır. Gelelim
4:00
sistemin beyin takımına. Aktüeller. Bu
4:03
arkadaşlar işin matematiğini,
4:05
istatistiğini yapan kişilerdir. Onlara
4:08
sistemin finansal kahinleri diyebiliriz.
4:10
Gelecekte ne gibi riskler var? Primler
4:13
ne olmalı? Şirket ne kadar parayı kenara
4:15
ayırmalı? Bütün bu zorlu hesapları onlar
4:17
yapar. Oyuncuları tanıdık. Peki bu
4:21
oyunun kuralları ne? Her sistemin olduğu
4:23
gibi sigortacılığın da bir anayasası
4:26
yani altın kuralları var. Gelin şimdi
4:29
onlara bir bakalım. Ve işte en temel
4:31
kural sistemin üzerine kurulu olduğu
4:33
temel direk azami iyi niyet. Ne demek
4:36
bu? Çok basit dürüstlük ama tek taraflı
4:39
değil. Hem siz sigorta yaptırırken bütün
4:41
bilgileri doğru ve eksiksiz vereceksiniz
4:44
hem de sigorta şirketi size bütün
4:46
şartları açıkça anlatacak. Bu karşılıklı
4:49
bir güven anlaşmasıdır. Şimdi size çok
4:51
önemli bir rakam söyleyeceğim. Bunu bir
4:53
yere not edin. 2 yıl. Bir sigorta
4:56
sözleşmesi ile ilgili bir hak talebiniz
4:58
varsa bunu yapmak için sadece ve sadece
5:01
2 yılınız var. Bu süre geçtikten sonra
5:04
maalesef hak talep edemezsiniz. O yüzden
5:06
bu zaman aşımı süresi çok kritik. Şimdi
5:09
anlatacağım şeye çok dikkat edin. Çünkü
5:11
bu insanların en sık yaptığı ve en çok
5:14
canını yakan hatalardan biri. Eksik
5:16
sigorta. Ne demek bu? Gelin şu basit
5:19
örnekle bakalım. Hesap aslında çocuk
5:21
oyuncağı. Sigorta şirketi diyor ki sen
5:24
malının yüzde kaçını sigortalattın?
5:26
Bakalım. 10.000 liralık malı 8.000
5:29
liraya sigortalatmışsın. Yani %80'ini.
5:32
Tamam diyor şirket. O zaman ben de senin
5:34
hasarının %80'ini öderim. Hasar ne
5:37
kadar? 2.000 L. Onun %80'i ne yapar? 600
5:41
L. Gördünüz mü? 2.000 liralık hasarınız
5:44
için sadece lir alabiliyorsunuz. İşte bu
5:47
yüzden evinizi, arabanızı her zaman
5:49
gerçek değeri üzerinden sigortalatmak bu
5:52
kadar önemli. Peki ya şirket batarsa
5:55
paramız gider mi? İşte burada içinizi
5:57
rahatlatacak çok sağlam bir kural var.
6:00
Sigorta şirketlerinin ayırmak zorunda
6:01
olduğu teminatlar var ve bu paralar
6:04
kutsaldır. O paralara şirketin diğer
6:06
borçları için dokunulamaz. Öncelik her
6:09
zaman sizin gibi police sahiplerinindir.
6:11
Yani paranız güvence altında. Tamam.
6:14
Bütün bu teknik detayları, oyuncuları,
6:16
kuralları öğrendik. Güzel. Ama günün
6:19
sonunda aklımızdaki soru şu. Eee yani
6:23
bunları bilmek benim ne işime yarayacak?
6:25
İşte bu bilgi sizi daha güçlü kılıyor.
6:27
Çünkü artık biliyorsunuz ki ne kadar
6:29
erken başlarsanız o kadar rahat
6:31
edersiniz. Artık biliyorsunuz ki bu
6:34
sistem size devlet emekliliğinizin
6:36
yanında ikinci bir maaş imkanı sunuyor.
6:39
Yaptığınız tasarrufların sadece size
6:41
değil tüm ülke ekonomisine de faydası
6:43
olduğunu biliyorsunuz. Ve belki de en
6:45
önemlisi artık kuralları net şeffaf bir
6:48
oyunun içindesiniz. Bu da insana güven
6:50
veriyor. Evet. Artık oyunun kurallarını
6:54
biliyorsunuz. Sistemin şifrelerini
6:56
kırdık. Peki şimdi ne olacak? İşte şimdi
6:59
bu bilgilerle donanmış bir şekilde kendi
7:02
emeklilik planınıza dönüp bakma zamanı.
7:04
Kendinize sormanız gereken o ilk o en
7:07
kritik soru ne olacak? İşte bu sorunun
7:10
cevabı sizin finansal geleceğinizi
