0:00
Merhaba. Bilimsel bir keşfin o meşhur
0:02
buldum anının ardında nasıl bir süreç
0:04
yattığını hiç düşündünüz mü? İşte bugün
0:07
bu sürecin mutfağına gireceğiz ve temel
0:09
araştırma tekniklerine hızlı bir dalış
0:11
yapacağız. Bu merak eden herkes için bir
0:14
nevi başlangıç rehberi olacak.
0:15
Hazırsanız hadi başlayalım. Her şey
0:18
aslında bu tanımla başlıyor. Bakın
0:20
burada üç tane sihirli kelime var.
0:22
Planlı, sistemli ve güvenilir çözümler.
0:25
Bu bize neyi gösteriyor? Bilim dediğimiz
0:28
şey şans eseri bir şeyler bulmak değil.
0:30
Tam tersi bilinçli ve metodik bir
0:32
yolculuktur. Peki bugünkü yolculuğumuzda
0:35
bizi neler bekliyor? Önce bir yol
0:37
haritası çizeceğiz. Sonra o devasa bilgi
0:40
okyanusunda nasıl kaybolmayacağımıza
0:42
bakacağız. Ardından veri toplamanın
0:44
sırlarını, doğru kitleyi seçmenin
0:46
inceliklerini ve tabii ki bu yolda en
0:49
sık düşülen tuzakları konuşacağız. Haydi
0:51
o zaman hiç vakit kaybetmeden ilk
0:53
durağımıza geçelim. Araştırmanın yol
0:55
haritası. Burası projenin temelini
0:58
attığımız her şeyin başladığı o kritik
1:00
nokta. Bilimsel araştırmanın adımları
1:03
aslında bir domino taşı gibidir. Biri
1:05
diğerini devirir. Önce ben neyi merak
1:07
ediyorum diye sorup problemi
1:08
tanımlarsınız. Sonra bunu nasıl
1:10
araştıracağım diye bir plan yaparsınız.
1:13
Ardından verileri Bu verilerin
1:15
ne anlama geldiğini çözmeye çalışır ve
1:17
en sonunda da bulduklarınızı tüm
1:19
dünyayla paylaşırsınız. İşte bu bilimin
1:22
evrensel dilidir. Araştırma dünyasında
1:24
karşımıza genelde iki farklı patika
1:26
çıkar. Temel araştırma evrenin sırlarını
1:29
çözmek için neden böyle diye sorar. Saf
1:32
meraktan beslenir. Uygulamalı araştırma
1:34
isa günlük hayattaki bir soruna
1:36
odaklanır ve bunu nasıl çözeriz der. Ve
1:38
burada çok yaygın bir yanlış anlaşılmayı
1:40
hemen düzeltelim. Temel araştırma asla
1:43
işe yaramaz değildir. İnanın bana bugün
1:46
cebimizdeki akıllı telefonlardan
1:47
kullandığımız ilaçlara kadar pek çok şey
1:50
yıllar önce sadece acaba bu nasıl
1:52
çalışıyor diye merak eden bilim
1:54
insanlarının temel araştırmaları
1:55
sayesinde var. Tamam rotamızı çizdik.
1:58
Şimdi ikinci durağımıza yani Bilgi
2:00
Okyanusunda yön bulmaya geliyoruz. E ne
2:02
de olsa bir denizi açılmadan önce
2:03
haritayı iyice bir kontrol etmek lazım
2:05
değil mi? Başkaları bizden önce neler
2:07
bulmuş bir bakmak gerek. Şimdi size çok
2:10
yaygın. Özellikle de akademik hayata
2:12
yeni başlayanların sıkça düştüğü bir
2:13
tuzaktan bahsedeceğim. Ekranda bir ifade
2:16
görüyorsunuz. Sizce bu doğru mu, yanlış
2:18
mı? İyi bir literatür taraması sadece
2:21
herkesin hem fikir olduğu şeyleri mi
2:23
listelemeli? Bir düşünün bakalım. Cevap:
2:25
Kesinlikle yanlış. Hatta tam tersi.
2:28
Harika bir literatür taraması o
2:30
tartışmalı, kimsenin net bir cevap
2:32
bulamadığı alanları adeta spot işiyle
2:34
aydınlatır. Çünkü asıl bilimsel
2:36
atılımlar, asıl keşfedilecek hazineler
2:39
işte o bilinmeyen çelişkili sularda
2:40
yatıyor. Cesur olup o tartışmalı
2:43
noktaları işaret etmek iyi bir
2:44
araştırmacının görevidir. Haritamızı
2:47
inceledik, bilinmeyenleri işaretledik.
2:49
Eee, şimdi ne yapacağız? Tabii ki kendi
2:51
keşif gezimize çıkıp veri toplayacağız.
2:54
Geldik 3ün bölümümüze. Veri toplamanın
2:56
sırları. Veri toplamanın diyelim ki iki
2:59
temel lezzeti var. Bir yanda kuantitatif
3:02
yani nicel veri var. Bu işin
3:04
matematiğidir. Kaç kişi, yüzde kaç gibi
3:07
net sorulara cevap arar. Diğer yandaysa
3:10
kalitatif yani nitel veri var. Bu da
3:12
işin hikaye kısmıdır. Neden böyle
3:15
düşünüyorlar? nasıl hissediyorlar gibi
3:18
derinlemesine soruların peşine düşer.
3:20
Şimdi geldik bilimsel araştırmanın altın
3:22
kurallarından birine. Eminim
3:24
duymuşsunuzdur. Korelasyon nedensellik
3:26
değildir. Yani iki şeyin aynı anda
3:28
olması birinin diğerine sebep olduğu
3:30
anlamına gelmez. Klasik örnek yazın
3:32
dondurma satışları patlar. Aynı zamanda
3:34
denizde boğulma vakaları da artar. Peki
3:37
dondurma yemek mi boğulmaya sebep
3:38
örüyor? Hayır tabii ki. İkisinin de
3:40
ortak bir nedeni var. Sıçak hava. İşte
3:42
bir bilim insanının X Y'ye neden olur
3:45
diyebilmesi için bu ekrandaki üç sağlam
3:47
koşulu da yerine getirmesi şarttır. Peki
3:50
bir araştırma yapmaya karar verdiniz.
3:52
Mesela Türkiye'deki tüm üniversite
3:54
öğrencilerinin görüşlerini merak
3:56
ediyorsunuz. Milyonlarca öğrenciye tek
3:58
anket yapmak mümkün mü? Elbette değil.
4:01
İşte bu noktada 4düncü adımımız devreye
4:03
giriyor. Doğru kitleyi seçmek. Yani o
4:07
büyük grubun küçük ama temsili bir
4:09
modelini oluşturmak. Hadi gelin bu
4:11
konuyu lafta bırakmayalım. Küçük bir
4:13
matematik problemi ile somutlaştıralım.
4:14
Merak etmeyin çok basit. Bu sayede kota
4:17
örneklemesi denen şeyin ne kadar
4:18
mantıklı olduğunu göreceksiniz. Hazır
4:20
mısınız? Başlıyoruz. İlk işimiz örneklem
4:24
oranımızı bulmak. Yani bizim seçeceğimiz
4:26
500 kişi toplam 5.000 kişinin ne kadarı?
4:30
Çok basit bir bölme işlemi. 500/5000.
4:33
Bu da bize 1/10 oranını veriyor. Bu oran
4:36
bizim sihirli anahtarımız. Aklımızda
4:39
tutalım. Şimdi bu 1/10'luk anahtarımızı
4:41
alıp ilgilendiğimiz ilk gruba yani 2.
4:44
sınıflara uyguluyoruz. Toplamda 1600 2.
4:47
sınıf öğrencisi vardı değil mi? O zaman
4:49
1600'ün biri ne yapar? 160. İşte bu
4:52
kadar. Örneklememize tam 160 tane 2.
4:55
sınıf öğrencisi almalıyız ki okuldaki
4:57
genel oranı doğru yansıtalım. Geldik
4:59
finale. Biliyoruz ki okuldaki 5.000
5:02
öğrencinin 2000'i yani 5şte kız öğrenci.
5:05
O zaman aynı oranı şimdi bulduğumuz 160
5:08
kişilik 2. sınıf grubumuza da
5:10
uygulamamız lazım. 160'ın 5te 2'si
5:13
hesaplayalım 64 ediyor. Gördünüz mü?
5:16
Artık örneklememiz tüm üniversitenin
5:18
küçük ama mükemmel bir modeli gibi oldu.
5:21
İşte kota örneklemesi bu kadar basit.
5:24
Yolculuğumuzun sonuna yaklaşıyoruz.
5:26
Şimdi de en önemli duraklardan
5:28
birindeyiz. Sık yapılan hatalar. Gelin
5:31
bu yolda en çok hangi tuzaklara
5:33
düşülüyor? Hızlıca bir göz atalım ki siz
5:36
düşmeyin. Hızlı bir soru. Diyelim ki
5:38
yepyeni bir konuyu araştırmaya
5:40
başladınız. Daha yolun başındasınız.
5:42
Etrafı tanımaya çalışıyorsunuz. Bu
5:44
aşamada yani keşif aşamasında net bir
5:46
hipotez test edebilir misiniz? Evet mi?
5:49
Hayır mı? Cevap: Kocaman bir hayır.
5:52
Neden mi? Çünkü keşfedici araştırma
5:55
karanlık bir odaya girip el feneriyle
5:57
etrafa bakmaya benzer. Amacınız odada ne
6:00
var ne yok onu anlamak yani bir hipotez
6:03
üretmektir. Hipotez testi ise odadaki
6:06
masanın üzerinde kırmızı bir vazom var
6:08
gibi net bir iddiayı kontrol etmektir.
6:11
Yani önce keşfeder sonra test edersiniz.
6:14
Bu sıralama çok ama çok önemli.
6:16
Özellikle akademik makaleler okuyorsanız
6:19
bu size çok lazım olacak bir bilgi.
6:21
Bazen deney tasarımlarında kocaman bir R
6:23
harfi görürsünüz. Sakın bunun research
6:26
yani araştırma kelimesinin kısaltması
6:27
olduğunu düşünmeyin. Bu R randomization
6:30
kelimesinden gelir. Yani katılımcıların
6:33
deney ve kontrol gruplarına tamamen
6:35
rastgele yazı tura atar gibi atanması
6:37
demektir. Bu deneyin sonuçlarının adil
6:40
ve güvenilir olması için hayati bir
6:42
adımdır. Ve son olarak belki de en
6:44
önemlisi etik konusu. Sakın ola ki etiği
6:48
araştırma bittikten sonra bir form
6:50
doldurup tik atılan bir bürokrasi olarak
6:53
projenin en başından en sonuna kadar
6:55
size yol gösteren bir pusuladır. Her
6:58
adımda yaptığım şey doğru mu?
7:00
Katılımcılara zarar veriyor muyum diye
7:01
sormanızı sağlayan bir iç sestir. Evet,
7:04
yolculuğumuzun sonuna geldik. Gördüğünüz
7:06
gibi bilimsel araştırma bir merakla
7:08
başlayan, sistemli adımlarla devam eden
7:10
ve sonunda bir bilgiye ulaşan harika bir
7:13
serüven. Artık bu yol haritası sizin de
7:15
elinizde. Peki şimdi siz etrafınızda bir
7:18
bakın. Cevaplanmayı bekleyen hangi soru
7:20
sizin bilimsel yolculuğunuzun başlangıcı
