Up next in 10
Auzef Beylikler Devri Mimarisi ve Sanatı 2023-2024 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com/2026/07/05/beylikler-devri-mimarisi-ve-sanati-2023-2024-butunleme-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba ve yepyeni incelememize
0:02
hoş geldiniz. Bugün tarih kitaplarının
0:05
sayfalarında genellikle o iki devir
0:08
arasında kalmış sessiz bir bekleme odası
0:11
gibi algılanan bir dönemi konuşacağız.
0:13
Ama açıkçası bu hiç de adil bir yaklaşım
0:16
değil. Anadolu beylikleri döneminden
0:19
bahsediyorum. Sizden ricam bu evreyi
0:21
durağan bir çağ olarak değil, tam aksine
0:25
inanılmaz canlı, sınırların sonuna kadar
0:27
zorlandığı devasa bir mimari laboratuvar
0:30
olarak düşünmeniz. Düşünsenize Anadolu
0:33
Selçuklu Devleti'nin o ihtişamlı, tek
0:36
merkezli günleri geride kalmış, klasik
0:38
Osmanlı dönemi ise henüz sahneye
0:40
çıkmamış. İşte tam bu iki dev
0:43
imparatorluk arasında müthiş bir köprü
0:46
kuran o büyüleyici evredeyiz. Bugün hep
0:49
birlikte mimarların, ustaların ve o
0:51
çılgın sanatkarların daha önce hiç
0:53
denenmemiş tasarımları nasıl cesurca
0:56
hayata geçirdiklerini keşfedeceğiz.
0:58
Hazırsanız bu laboratuvarın kapılarını
1:00
ardına kadar açalım. Pekala, hadi
1:03
konunun derinliklerine inelim. Bu
1:05
yolculuktaki yol haritamız şu şekilde.
1:07
Önce mimari bir geçiş dönemi diyeceğiz.
1:10
Ardından kültürel sentez ve beyliklere
1:12
bakacağız. Üçüncü durağımız planda yeni
1:14
arayışlar olacak. Oradan zirveye ulaşan
1:17
bezeme sanatına geçeceğiz ve nihayet
1:19
geleceğe bırakılan miras ile
1:21
bitireceğiz. Kısacası bir geçiş
1:23
evresinden nasıl devasa bir mirasa
1:25
dönüştüklerini adım adım göreceğiz.
1:27
Hemen birinci bölümümüzle yani mimari
1:30
bir geçiş dönemi ile başlıyoruz.
1:33
Az önce bahsettiğim o kökrü metaforunu
1:35
aklınızda tutun. Çünkü bu durum
1:37
yaşananları muazzam bir şekilde
1:39
özetliyor. Merkezi otorite yani
1:41
Selçuklu'nun o tek merkezden yönetilen
1:44
yapısı zayıflayıp çökünce mimari de
1:46
haliyle tek bir merkezin tekelinden
1:48
çıktı. Peki bu bir kaos muydu? Hayır.
1:51
Kesinlikle hayır. Bu durum aslında
1:53
devasa yerel bir mimari deneyi
1:55
patlamasını ateşledi. Selçuklu
1:57
mimarisinin o devasa bilgi birikimi bir
1:59
kenara atılmadı. Dondurulmadı da.
2:02
Beylikler bu geleneği sağlam bir temel
2:04
olarak kullandılar ve üzerine yepyeni
2:06
vizyonlar inşa ettiler. İşte tam da bu
2:08
yüzden burası bir test alanı. Klasik
2:10
Osmanlı'da göreceğimiz o göğe yükselen
2:12
devasa kubbeli yapıların ilk tohumları,
2:15
ilk eskizleri hep bu köprünün üzerinde
2:17
atıldı. Buradan hemen ikinci bölümümüze
2:20
geçiyoruz. Kültürel sentez ve beylikler.
2:23
Şimdi yeni bir özgürlük alanı doğduğunda
2:25
ne olur? Elbette inanılmaz bir kültürel
2:28
sentez. Burada asıl ilginç olan şey
2:30
farklı bölgelerin aynı mimari
2:32
problemlere tamamen zıt yaklaşımlar
2:34
sergilemesi. Bir anda gelenekçiler diğer
2:37
yanda yenilikçiler var. Mesela
2:39
Karamanoğulları. Onlar Selçuklu mirasına
2:42
sımsıkı sarıldılar. Ne de olsa Konya
2:44
gibi eski bir başkentteydiler ve o
2:46
geçmişin ağır başlı ihtişamını devam
2:48
ettirmek istediler. Ama güneye
2:50
Dulkaderoğlu ve Ramazanoğlu beyliklerine
2:52
indiğinizde işin rengi tamamen
2:54
değişiyor. Onlar sınır komşuları olan
2:56
Memlüklerin Suriye ve Mısır'daki o
2:59
farklı stillerini alıp kendi yapılarına
3:01
cesurca entegre ettiler. Gelenek ve
3:03
yenilik arasındaki bu çekişme mimariyi
3:05
gerçekten inanılmaz derecede
3:07
zenginleştirdi. Laboratuvarımızın
3:09
malzeme havuzu aslında sadece Selçuklu
3:11
ya da Memluktan da ibaret değildi. Evet,
3:14
Suriye ve Mısır etkileri çok bariz ama
3:16
işin içine zengin mimarisinin o
3:18
karakteristik unsurları da giriyor.
3:20
Hatta sıkı durun zaman batıdan süzülüp
3:23
gelen gotik yapısal dokunuşlara bile
3:25
rastlıyoruz. İnanılmaz değil mi? Tüm bu
3:27
farklı dış unsurların cesurca emilip
3:29
harmanlanması o dönemin Anadolu'sunu
3:32
dünyanın en vizyoner tasarım
3:33
merkezlerinden biri haline getirdi.
3:36
3.üncü bölümümüz planda yeni arayışlar.
3:39
Şimdi işin mühendislik kısmına
3:41
giriyoruz. İşte mimari heyecanın
3:44
gerçekten doruğa ulaştığı yer tam da
3:46
burası. O kültürel çarpışmalar sadece
3:49
kapıdaki süslemeyi değil binaların
3:51
omurgasını yani planlarını baştan aşağı
3:53
değiştirdi. Eski şemalar rafa kalktı.
3:56
Bakın buradaki terimler öyle kuru,
3:58
akademik jargonlar falan değil. Bunlar
4:00
kendi döneminin tam anlamıyla son
4:03
teknoloji harikaları. Merkezi planla
4:05
beraber mekanlar artık çok daha ferah.
4:07
Tahaneli yani zaviyeli camilerle bina
4:10
sadece namaz kılınan bir yer olmaktan
4:12
çıkıp misafir ağırlanan koca bir sosyal
4:15
komplekse dönüşüyor. Enine gelişen
4:17
mihrap önü kubbe-i planlar, açık ya da
4:20
kapalı avlolu modüler medreseler her
4:22
biri değişen ihtiyaçlara verilen
4:24
dahiyane mühendislik cevaplarıydı. Ve bu
4:27
inovasyonlar arasında bir tanesi var ki
4:30
gerçekten üstün bir kentsel zeka örneği.
4:33
Fevkani yapılar. Bunu teknik bir detay
4:35
gibi düşünmeyin. Şöyle hayal edin. Yoğun
4:38
bir şehir merkezindesiniz. Yeriniz çok
4:40
kısıtlı. Hem ticareti döndürmeniz lazım
4:42
hem de devasa bir ibadethane yapmanız
4:45
gerekiyor. Peki dönemin mimarları ne
4:47
yaptı? Cami kısmını saygıyla bir üst
4:49
kata taşıdılar. Alt katı ise dükkanlarla
4:52
doldurdular. Bu sadece estetik bir
4:54
tercih değildi. Şehrin ekonomik kalp
4:56
atışlarına mükemmel bir çözümdü. Tabii
4:59
soyut fikirler güzeldir ama asıl mesele
5:01
bunları taşa dökmekte. İşte Manisa Ulu
5:04
Camii veya Elbistan Ulu Camii tam da
5:06
bunu yaptı. O bahsettiğimiz çok kubbeli
5:09
veya merkezi plan konseptlerini yere
5:11
sağlam basan baştlara dönüştürdüler. Bu
5:14
yapılar sıradan ibadethaneler değildi.
5:16
Gelecekte Osmanlı mimarlarının bakıp
5:19
"Evet, devasa kubbeli merkezi yapıyı tam
5:22
da bu omurga üzerine oturtabiliriz."
5:23
diyecekleri ilk gerçek taslaklardı.
5:26
Geleceğin rotasını kelimenin tam
5:27
anlamıyla onlar çizdi. 4. bölümümüz:
5:31
Zirveye ulaşan bezeme sanatı. Mimarinin
5:33
cildine yakından bakma vakti. Cesur
5:36
mühendislik yeniliklerini konuştuk ama
5:38
beylikler dönemi demek aynı zamanda
5:40
estetiğin zirvesi demektir. O sağlam
5:43
iskelet nefes kesici bir sanatkarlıkla
5:45
taçlandırıldı. Hadi bu görsel şölenin
5:48
nasıl inşa edildiğine katman katman
5:50
birlikte bakalım. Kapıya
5:52
yaklaşıyorsunuz. Birinci adım sizi Taç
5:54
kapıdaki o incecik dantel gibi işlenmiş
5:57
taş oymacılığı ve ışıl ışıl sıralı
5:59
çiniler karşılıyor. Büyülenip içeri adım
6:02
atıyorsunuz. İkinci adımda ahşaba adeta
6:05
can verilen kündekari tekniğini
6:06
görüyorsunuz. Minberlerde, kapılarda tek
6:09
bir çivi bile kullanılmadan birbirine
6:11
geçirilen o ustalık. Ve sonra üçüncü
6:14
adım başınızı yukarı kaldırıyorsunuz.
6:17
Tavan, malakari dediğimiz zarif alçı
6:19
işçiliği ve yüzyıllarca soğumayan kök
6:21
boyalı kalem işleriyle adeta bir sanat
6:23
galerisine dönüşmüş durumda. Bezeme
6:25
sanatından bahsedip de Candaroğulları
6:28
dönemine ait Kasaba Köyü namı diğer
6:30
Mahmut Bey Cami atlamak olmaz. Dışarıdan
6:33
baktığınızda belki size mütevazı
6:35
gelebilir ama kapıdan içeri adım
6:37
attığınız an tamamen el işçiliğiyle
6:39
bezenmiş o muazzam ahşap tavanlar
6:41
karşısında kelimenin tam anlamıyla
6:43
nutkunuz tutulur. Bu yapı dönemin
6:45
ustalarının ahşaba ve çök boyaya ne
6:47
kadar hakim olduğunun o rafine zevkin
6:50
günümüze ulaşan en göz alıcı, en somut
6:52
kanıtıdır. Ve nihayet 5. bölümümüz, son
6:55
durağımız geleceğe bırakılan miras.
6:58
Taşın altından girip ahşab tavanından
7:01
çıktığımız bu laboratuvar gezimizin
7:03
sonuna geldik. En baştaki köprü
7:05
metaforumuzu hatırlıyorsunuz değil mi?
7:08
İşte o köprüden geçenler dünyayı
7:10
değiştirecek yepyeni bir mimari dil
7:12
yarattılar. Asıl can alıcı nokta şu:
7:15
Selçuklu'nun kökleri, Memluk ve
7:17
Zengilerin yenilikleri, Fevkaniye ve
7:19
merkezi Plan gibi dahiyane denemeler.
7:21
Tüm bunlar o hayran olduğumuz klasik
7:24
Osmanlı mimarisinin temel yapı taşları
7:26
oldu. Peki asıl soru şu: Bu cesur
7:29
denemeler, bu sınır tanımaz mimari
7:31
laboratuvar ortamı olmasaydı, klasik
7:34
dönem Osmanlı mimarisi bugün nasıl
7:36
görünürdü? Belki de hiçbir zaman o
7:38
devasa merkezi kubbelerin altına
7:40
cesaretle giremeyecektik. Tarihin bu
7:43
geçiş evresi aslında taşın, ahşabın ve
7:45
vizyonun sessiz ama muazzam bir
7:47
devrimiydi. İncelememize katıldığınız
7:49
için çok teşekkürler. Bir sonraki
7:51
analizimizde görüşmek üzere. Hoşça
7:53
kalın.
#Jobs & Education