Up next in 10
Ata Aöf Türk Yenileşme Tarihi 2023-2024 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/12/ata-aof-turk-yenilesme-tarihi-2023-2024-butunleme-sorulari/
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Osmanlı'dan cumhuriyet o devasa geçişi
0:03
koskoca bir imparatorluğun yıkılıp
0:05
yepyeni bir devletin doğuşunu adım adım
0:08
inceleyeceğimiz anlatımımıza hoş
0:09
geldiniz. Aslında sadece bir tarih dersi
0:12
değil bu. Bir devletin hayatta kalma
0:14
reflekslerinin kurumların kabuk
0:16
değiştirmesinin hikayesi. Eğer siz de
0:19
detaylarda kaybolmadan büyük resmi
0:21
görmeyi, kurumların o karmaşık gibi
0:23
görünen dönüşümünü kafanıza kazımayı
0:25
seviyorsanız kesinlikle doğru
0:27
yerdesiniz. Hadi hiç vakit kaybetmeden
0:29
doğrudan konuya dalalım.
0:31
>> Bugünün yol haritası oldukça net. Önce
0:34
krizleri ve ilk reformları, ardından
0:36
Osmanlı'daki o sancılı kurumsal dönüşümü
0:39
son olarak da Cumhuriyet döneminin o
0:41
radikal modernleşme adımlarını
0:43
konuşacağız. Birinci bölüm krizler ve
0:46
ilk reformlar. Diğer bir deyişle çöküşe
0:49
uyanış dönemi. Şimdi değişimin keyften
0:52
değil nasıl bir mecburiyetten doğduğunu
0:55
bir düşünün. Osmanlılar yüzyıllarca
0:57
kendilerini zirvede gördü, değil mi? Ama
0:59
Avrupa'nın askeri teknolojide
1:01
kendilerini geçmeye başladığını, o
1:03
1593-1606
1:05
yılları arasındaki uzun Avusturya
1:07
savaşları sonrasında hazırlanan
1:09
raporlarla ilk kez ama gerçekten ilk kez
1:12
acı bir şekilde kabul etmeye
1:14
başlıyorlar. Bu muazzam bir öz eleştiri
1:16
aslında. Sonra ne oluyor? 17. yüzyılda
1:19
meşhur tımar sistemi çöküyor. Celali
1:22
isyanları patlak veriyor. Bütün bu
1:24
krizler birikiyor ve nihayetinde 18.
1:27
yüzyılda Ahmet'in o ünlü lale devriyle
1:30
Avrupa tarzı batı eksenli ilk yenileşme
1:33
hareketlerinin tohumları atılıyor. Yani
1:35
sorun önce savaş meydanında can yakıyor,
1:37
sonra mecburen reform masasına
1:39
geliniyor. Temda bu dönemde karşımıza
1:42
çok çarpıcı bir terim çıkıyor. Büyük
1:44
kaçkun. İnsanlar evini barkını neden
1:47
bırakıp dağlara kaçar ki? Düşünsenize
1:50
Celali isyanları yüzünden Anadolu'da
1:52
asayiş o kadar bozuluyor, sistem o kadar
1:55
çöküyor ki köylünün can güvenliği falan
1:57
kalmıyor. Güvende olmak için
1:59
topraklarını bırakıp dağlara ya da
2:01
şehirlere akın ediyorlar. Bu muazzam bir
2:04
demografik felaket aslında ve o dönemin
2:07
kaosunu anlamamız için gerçekten kilit
2:09
bir nokta. Hal böyleyken tarım ve idare
2:12
çökmüşken birinin çıkıp duruma bir
2:14
teşhis koyması gerekiyor. İşte o doktor
2:17
Ani Ali Efendi tımar sistemindeki
2:19
bozulmanın nedenlerini işin kök
2:22
sebeplerini incelediği bir risale
2:24
yazıyor. Kavani Ale Osman Der Mezamini
2:27
defteri Divan. İsmi biraz uzun evet ama
2:30
devletin damarlarındaki tıkanıklığı
2:32
açmak için yazılmış çok kritik bir
2:34
reçete bu. Burada araya küçük ama
2:36
sınavlarda hayat kurtaracak spesifik bir
2:39
terim sıkıştıralım. Pentonomik nedir? Bu
2:42
modern ordu yapılanmasında kullanılan
2:44
taktiksel olarak beşli kuruluş anlamına
2:47
gelen bir askeri terminoloji. Sınavlarda
2:50
o kadar spesifik, o kadar nokta atışı
2:52
bir terim ki bunu hafızarızın bir
2:54
köşesine mutlaka kazıyın. Geldik ikinci
2:57
bölüme. Osmanlı'da kurumsal dönüşüm.
3:00
İmparatorluğu kurumsallaştırma çabaları.
3:03
Sistem krizde dedik. Peki ne yapacaklar?
3:06
Eski kurumları bir gecede çöpe atamazlar
3:08
tabii. Aslında atamıyorlar da onları
3:10
modern ihtiyaçlara göre dönüştürüyorlar.
3:12
Mesela klasik merkez bürokrasisinin bel
3:14
kemiği olan Saadat Ketüdağlı yok
3:17
olmuyor. Kabuk değiştiriyor ve bugünkü
3:19
İçişleri Bakanlığımızın temeli olan
3:21
dahiliye nezaretine evriliyor. O devasa
3:24
bürokrasi modern bir devlet dişlisine
3:26
dönüşmeye başlıyor. Gelin şu kurumsal
3:29
ilklerin üzerinden hızlıca bir geçelim.
3:31
Taşra'da muhtarlık teşkilatı ilk defa
3:34
nerede kuruldu dersiniz? Kastamonu'da.
3:36
Dini bürokraside ı Mahmut döneminde
3:39
şeyhül İslam'a tahsis edilen o resmi
3:41
daireye ne isim verildi? Fetvahane. Yani
3:44
Babu Meşat. Kültür sanat diyelim.
3:46
İstanbul halkı modern anlamda tiyatroyla
3:49
nerede tanıştı? Beyoğlu'ndaki meşhur
3:51
Naum tiyatrosunda ve tabii altyapı o
3:54
meşhur İstanbul Bağdat Demiryolu
3:56
projesinin imtiyazı yapım hakkı kime
3:59
verildi? Almanya'ya. Görüyorsunuz değil
4:01
mi? Sivil idare, din, kültür ve altyapı
4:04
hepsi aynı anda devasa bir modernizasyon
4:07
fırtınasının içinde. Parayı da takip
4:09
edelim. Şimdi mukata diye bir kavramımız
4:11
var. Ekonomi bağlamında olmazsa
4:13
olmazımız. Mukatta devlete doğrudan
4:16
gelir getiren her türden işletmeye veya
4:18
vergi kaynağına verilen isim. Yani
4:20
hazinenin doğrudan can damarı, o koca
4:23
imparatorluğun nakit akışının en önemli
4:25
kalemi diyebiliriz. Hukuk tarafında çok
4:27
ilginç hatta biraz ironik bir denge var.
4:30
1876 yılı devasa bir dönüm noktası. Türk
4:34
tarihinin ilk anayasası olan kanunu
4:36
esasi ilan ediliyor. Haklar genişliyor.
4:39
Meşrutiyet geliyorsunuz diyorsunuz değil
4:40
mi? Ama 1908 yılına geldiğimizde işçi
4:44
hareketleri grevler başlıyor ve devlet
4:46
tatili eşgal kanununu çıkarıyor. Amacı
4:49
çok net. İşçilerin iş bırakma haklarını
4:51
kısıtlamak, grevleri engellemek. Bir
4:54
yandan anayasal haklar verilirken diğer
4:56
yandan ekonomik düzeni sarsacak
4:58
hareketlere keskin sınırlar çiziliyor.
5:01
Eğitime geldiğimizde ise karşımızda
5:03
inanılmaz poetik tam Osmanlı'ya yakışır
5:06
bir isim duruyor. Tuğba Ağacı
5:08
Nazariyesi. Dönemin meşhur eğitim bakanı
5:11
yani Maarif Nazırı Emrullah Efendi'nin
5:13
felsefesi bu. Cennetteki Tuğba ağacının
5:16
köklerinin yukarıda, dallarının aşağıda
5:18
olduğuna inanılır. O da diyor ki
5:21
eğitimde de reforma aşağıdan yani
5:23
ilköğretimden değil yukarıdan yani
5:26
üniversiteden başlamalıyız. Çatıyı
5:28
kurmadan aşağıya eğitemezsiniz mantığı.
5:31
Katılırsınız katılmazsınız ama gerçekten
5:33
çok vizyoner ve büyüleyici bir bakış
5:35
açısı. Peki imparatorluk böyle
5:38
çırpınırken yıkıntıların arasından
5:40
tamamen küllerinden doğan yepyeni bir
5:43
cumhuriyetin o devasa eğitim ve altyapı
5:45
sistemini sıfırdan üstelik parasızken
5:48
nasıl finanse edip inşa edersiniz? İşte
5:51
bu soru bizi doğrudan o radikal değişime
5:54
son bölümümüze taşıyor. 3ünc bölüm
5:57
Cumhuriyet dönemi modernleşme adımları.
6:00
Yepyeni bir devletin kapsamlı inşası. Şu
6:03
gördüğünüz %5 rakamı var ya o aslında
6:07
inanılmaz bir sistem mühendisliğinin
6:09
özeti. 1923 İzmir İktisat Kongresi'nde
6:14
ekonomi Bakanı Mahmut Esat Bozkurt'un
6:16
attığı vizyon tohumları 10 yıl sonra
6:19
1933'te meyvesini veriyor. Şöyle
6:22
düşünün. Vilayet, belediye ve köylerin
6:24
yani yerel yönetimlerin vergi
6:26
gelirlerinin tam %5'i kesiliyor ve İller
6:30
Bankası namı diğer İlbank kuruluyor.
6:32
Amaç Anadolu'nun o devasa bitmek
6:35
bilmeyen altyapı projelerini tek bir
6:37
merkezden finanse etmek. Gerçekten
6:40
zekice. Sadece yollar, binalar değil
6:43
zihinler de inşa ediliyor dedik. 1933
6:46
üniversite reformu yapılırken Baril
6:47
Parker, John Dewi, Albert Malche ve Omer
6:50
B gibi dünyaca ünlü eğitim
6:51
felsefecilerinden raporlar alınıyor. Ama
6:54
burada küçük bir uyarım var. Ernst
6:56
Eggley. Egley bir mimar ve şehir
6:58
plancısıdır. Bu eğitim reformunun
7:00
felsefi uzmanlarından biri kesinlikle
7:02
değildir. Sınavlarda hangisi eğitim
7:04
uzmanlarından biri değildir diye sorup
7:06
şıklara Erst Egle'yi koymaya bayılırlar.
7:08
Aman bu tuzağa düşmeyin. Sanatta bu
7:11
yeniden inşadan nasibini alıyor tabii.
7:13
Osmanlı'da Osman Hamdi Bey'in kurduğu o
7:15
meşhur sanayi nefise mektebi çöpe mi
7:18
atılıyor? Hayır. Cumhuriyetle birlikte o
7:20
da harika bir geçiş yaşıyor ve Güzel
7:22
Sanatlar Akademisi yani hepimizin
7:25
bildiği bugünkü Mimar Sinan Güzel
7:27
Sanatlar Üniversitesi'ne dönüşüyor.
7:29
Köklerini reddetmeden onu
7:31
modernleştirerek geleceğe taşıyan bir
7:33
vizyon. Müzik deyince karşımızda bir
7:35
efsane duruyor. Türk beşleri. Modern
7:38
Türk müziğinin kurucu babaları Adnan
7:40
Saygun, Cemal Reşit Rey, Ferit Anlar ve
7:43
Ulvi Cemal Erkin. Dört ismi saydık.
7:46
Evet, bir kişi daha var. Ama bilmeniz
7:48
gereken en önemli detay şu: Günümüzün
7:51
ünlü piyanisti Fazıl Say bu tarihi
7:54
kurucu grubun bir üyesi değildir. Tıpkı
7:57
az önceki Egli tuzağı gibi sınavlarda
7:59
şaşırtmacı olarak fazıl sayı şıklara
8:02
iliştiriverirler. Aman dikkatli olun.
8:04
Son olarak modern bir cumhuriyetin
8:07
devlet hiyerarşine bakalım. Anayasa
8:09
gereği ordu kime bağlıdır? Türk Silahlı
8:11
Kuvvetlerinin başındaki Genelkurmay
8:13
Başkanı başkomutanlık görevini en zorlu
8:16
savaş zamanında dahi Türkiye Büyük
8:18
Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı adına
8:20
yürütür. Yani askeri güç sivil iradenin
8:23
doğrudan doğruya milletin iradesinin
8:25
altındadır. Bu cumhuriyet kültürünün en
8:28
temel direğidir. Kurumların isim
8:30
değiştirmesi, krizlerle yüzleşmesi ve
8:33
çağın ruhuna ayak uydurması bütün bu
8:36
tarihsel akış gerçekten büyüleyici değil
8:38
mi? Eğer siz de bu bilgileri şöyle bir
8:40
pekiştirmek isterseniz öğrenme yönetim
8:43
sistemimiz Lolonolo platformu ve
8:45
lolonolo.com üzerinden tüm içeriklere
8:48
ulaşabilirsiniz. Hatta bu anlatımda
8:50
incelediğimiz ATA ÖEF Türk yenileşme
8:53
tarihi 2023-2024leme
8:56
dersinin çıkmış sorularını deneme sınavı
8:58
tadında çözmek isterseniz açıklamadaki
9:00
linke hemen tıklayabilirsiniz.
9:02
Bitirmeden önce sormadan edemiyor insan.
9:05
Acaba bugün kullandığımız, sıradan
9:07
gördüğümüz hangi kurumlar yüzyıllar
9:09
sonra tarih kitaplarında o devasa
9:11
dönüşümün simgesi olarak okutulacak? Bir
9:14
sonraki incelememizde görüşmek üzere.
9:16
Merakla kalın.
#Jobs & Education