0:00
Merhaba. Hiç uçağın penceresinden dışarı
0:02
bakıp tüm bu sistemin nasıl bu kadar
0:05
kusursuz işlediğini düşündünüz mü? İşte
0:07
bugün sivil havacılığın o görünmez
0:09
devasa dünyasına dalıyoruz. Her şey
0:12
aslında basit bir soruyla başlıyor.
0:14
Aldığınız o uçak bileti tam olarak neyi
0:17
finanse ediyor? Cevap sandığınızdan çok
0:19
daha geniş bir yere doğrudan küresel
0:21
ekonomiye bağlanıyor. Ekonomide buna
0:24
uyarılmış etki deniyor. Şöyle hayal
0:26
edin. Bir kabin görevlisi maaşıyla gidip
0:29
kendine yeni bir mobilya alıyor. O para
0:31
sadece mobilyacıya gitmiyor. Mobilyayı
0:34
üreten fabrikaya, o fabrikanın ahşap
0:36
aldığı ormancıya hatta ormancının öğle
0:39
yemeği yediği lokantaya kadar ulaşıyor.
0:41
İşte bu tek bir maaşın yarattığı o
0:44
muazzam dalga etkisi. Tabii ki tüm bu
0:47
endüstriyi büyüten asıl şey sürekli
0:49
artan yolcu ve kargo talebi. Peki bu
0:52
devasa ekonomik motorun bir kaosa
0:54
dönmeden tıkır tıkır işlemesini sağlayan
0:57
ne? Cevap Basit. Herkesin uymak zorunda
1:00
olduğu Evrensel Bir kurallar kitabı. Ve
1:03
bu kitabın temelleri tarihin en
1:05
çalkantılı zamanlarından birinde tam da
1:08
bu yılda atıldı. 1944. Düşünün I. Dünya
1:12
Savaşı bitmek üzereyken dünya liderleri
1:14
bir araya gelip gökyüzünün geleceğini
1:16
planlıyorlar. İşte o toplantının sonucu
1:19
Chicago sözleşmesi. Bu sözleşme modern
1:23
uluslararası hava hukukunun adeta
1:25
anayasası. Yani bir Türk uçağının
1:28
Almanya semalarında, bir Amerikan
1:30
uçağının Japonya semalarında güvenle
1:32
uçabilmesini sağlayan yasal çerçeve tam
1:35
olarak bu. Tabii bu sözleşme ile
1:37
birlikte bir de denetleyici kurum
1:39
kuruluyor. IKAO yani Uluslararası Sivil
1:42
Havacılık Örgütü. Birleşmiş Milletlere
1:44
bağlı bu kurum tüm dünyada güvenlik
1:46
standartlarının aynı olmasını sağlıyor.
1:48
Kısacası herkesin aynı dili konuşmasını
1:51
sağlayan küresel otorite. Peki ya ulusal
1:54
düzeyde orada da ülkelerin kendi
1:56
otoriteleri devreye giriyor. Bizim için
1:58
bu kurum Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
2:01
yani kısaca SHGM Türkiye'nin hava
2:04
sahasını düzenleyen ve denetleyen en
2:06
yetkili merci. Peki SHGM'nin bu gücü, bu
2:09
yetkisi nereden geliyor? İşte cevap bu
2:12
sayıda gizli. Türkiye'deki tüm sivil
2:14
havacılık faaliyetlerinin dayandığı o
2:16
kilit yasanın numarası bu. Yani 2920
2:20
sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu. Bu
2:23
kanun Türkiye'deki havacılığın adeta
2:25
belkemiği. Tamam. Ekonomiyi anladı.
2:28
Kuralları da öğrendik. Şimdi artık biraz
2:30
gökyüzüne çıkalım değil mi? Hadi
2:32
kokpitin içine girelim. Biliyor musunuz
2:34
aslında her şey kuşları izlemekle
2:36
başladı. İnsanoğlunun binlerce yıllık
2:38
uçma hayali bu basit gözlemle filizlendi
2:41
ve bizi sıcak hava balonu gibi ilk
2:43
icatlara götürdü. Ama modern bir pilotun
2:46
işi çok daha zor. Düşünsenize zifiri
2:50
karanlık bir gecede ya da sapsarı
2:52
bulutların içinde uçuyorsunuz. Yeryüzünü
2:54
hiç göremiyorsunuz. Nasıl yön
2:56
bulacaksınız? İşte pilotların bu gibi
2:58
durumlarda dünyayı görmek için
3:00
kullandığı iki temel yöntem var.
3:03
Birincisi VFR yani görerek uçuş
3:06
kuralları. Hava açıksa, her şey
3:08
yolundaysa tıpkı araba kullanır gibi
3:10
nehirleri, dağları, otoyolları takip
3:13
ederek uçarsınız. İkincisi ve daha
3:15
kritik olanı ise IFR yani aletli uçuş
3:18
kuralları. Görüş sıfır olduğunda pilotun
3:21
gözü artık dışarısı değil, tamamen
3:23
kokpitteki göstergelerdir. Peki bu kadar
3:26
kritik bir iletişimde en ufak bir yanlış
3:28
anlaşılmaya yer var mı? Asla. İşte bu
3:31
yüzden pilotlar telsizde konuşurken özel
3:35
bir fonetik alfabe kullanırlar. Her
3:37
harfin tıpkı buradaki gibi kendine özgü
3:40
bir kod kelimesi vardır. A) her zaman
3:43
alfadır. B de bravo. Karışıklığa yer
3:46
yok. Ve tabii onlara yerden rehberlik
3:49
edenler var. Kontrol kulesi. Kuledeki
3:52
kontrolörler yani meydan kontrol
3:54
havalimanının adeta gözleridir. Yakın
3:57
çevredeki tüm uçakları an ve an
4:00
Peki o pilot koltuğuna oturup yüzlerce
4:03
tonluk bir demir yığınını gökyüzünde
4:05
süzülmesini sağlamak için ne gerekiyor?
4:07
Yolculuk çok yoğun bir teorik eğitimle
4:10
başlıyor. Ardından çelik gibi sağlam
4:12
olduğunuzu kanıtlayan bir sağlık
4:13
raporuyla devam ediyor ve tabii ki
4:15
yüzlerce hatta binlerce saatlik uçuş
4:18
tecrübesiyle zirveye ulaşıyor. Ama tüm
4:21
bu zorlu süreçte size ilginç bir şey
4:23
söyleyeyim mi? Pilot olmak için kendi
4:25
uçağınızın olması gerekmiyor. Evet. Bu
4:28
meslekle ilgili en yaygın efsanelerden
4:31
biri. Madem efsanelerden gidiyoruz, bir
4:34
tanesini daha yıkalım. Havaalanlarının
4:36
illaki dikdörtgen pistleri olmak zorunda
4:38
değil. Aslında bir havaalanı karada ya
4:41
da suda yeterli donanıma sahip olduğu
4:43
sürece herhangi bir şekilde olabilir. Bu
4:46
kadar karmaşık bir sistemi bir arada
4:48
tutan ve her şeyin yolunda gitmesini
4:50
sağlayan şey aslında kalite
4:52
standartları. Genel kurallar olan ISO
4:55
9001'in yanı sıra havacılık için çok
4:57
daha katı olan AS9100 standardı var. Bu
5:00
standart bir uçağın en küçük vidasının
5:02
bile nasıl üretileceğini, nasıl test
5:04
edileceğini garanti altına alır. Hiçbir
5:07
şey şansa bırakılmaz. Bu kadar hassas
5:09
bir sistemde kusursuz iletişim şart. Ama
5:12
bakın iletişim deyip geçmeyelim.
5:14
Uçaktaki güvenlik anonsu gibi tek yönlü
5:16
bilgi akışına enformasyon diyoruz. Ama
5:19
asıl kritik olan pilot ve kule
5:21
arasındaki sürekli teyitlere dayalı çift
5:24
yönlü diyalog. İşte onun adı
5:26
komünikasyon. Son olarak sivil havacılık
5:29
dış dünyayla sürekli etkileşim halinde
5:31
olan açık bir sistemdir. Fakat sınırları
5:34
da çok nettir. Örneğin savaş uçaklarının
5:37
üretimi bu sistemin bir parçası
5:39
değildir. O tamamen askeri havacılığın
5:41
alanına girer. Öyleyse bir dahaki sefere
5:44
uçağa bindiğinizde acaba sadece bir
5:47
yolculuk mu göreceksiniz? Yoksa o
5:49
yolculuğu mümkün kılan bütün bu görünmez
5:52
sistemi mi düşüneceksiniz? Unutmayın,
5:54
ekonomiden hukuka, dilden teknolojiye
5:58
tek bir uçuş aslında insanlığın en
6:00
karmaşık ve en koordine başarılarından
