Up next in 10
Ata Aöf İletişime Giriş 2025-2026 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bugün günlük o sıradan
0:02
sohbetlerimizden tutun da devasa küresel
0:04
yapay zeka ağlarına kadar birbirimizle
0:07
kurduğumuz bağlantıları şekillendiren o
0:09
gizli güçlerin şifrelerini çözeceğimiz
0:11
yepyeni bir inceleme ile karşınızdayım.
0:13
İletişim biliyorsunuz sadece konuşmak ya
0:15
da mesajlaşmaktan ibaret değil değil mi?
0:17
Dünyamızı, algılarımızı hatta biz
0:20
dediğimiz o kimlikleri inşa eden temel
0:22
bir mimari aslında. Bugün işte tam da bu
0:25
görünmez ağın derinliklerine dalacağız.
0:27
Hazırsanız hiç vakit kaybetmeden
0:28
başlayalım. Şimdi iletişimin ne kadar
0:31
inanılmaz ve dürüst olmak gerekirse
0:33
biraz da korkutucu olabileceğini görmek
0:35
için 1938'e
0:37
o meşhur Dünyalar Savaşı yayınına
0:40
gidelim. Düşünsenize Orson Wells radyoda
0:43
tamamen kurgusal bir uzaylı istilası
0:45
hikayesi anlatıyor ve milyonlarca insan
0:47
bunun gerçek olduğuna inanıyor. Ülke
0:50
çapında inanılmaz bir panik. İnsanlar
0:52
sokaklara dökülüyor. Polis hatları
0:53
kilitleniyor. Sadece bir ses. Radyo
0:55
dalgalarıyla yayılan bir kurgu. koca bir
0:58
ulusun gerçekliğini saniyeler içinde
1:00
altüst edebiliyor. İşte bu kelimelerin
1:03
ve medyanın zihinlerimize tabiri caizse
1:05
sihirli bir mermi gibi nasıl doğrudan
1:07
saplanabileceğinin en çarpıcı, en
1:10
unutulmaz kanıtı. Peki bu iş nasıl
1:13
oluyor? Bugünkü yol haritamız şöyle.
1:15
Birinci bölümde iletişimin anatomisine
1:18
bakacağız. Sonra kitle iletişim araçları
1:21
ve etki diyeceğiz. Çüncü durağımız
1:24
toplumsal cinsiyet, kimlik ve medya
1:26
olacak. Ve son olarak yeni medya ve
1:29
dijital etik ile kapanışı yapacağız.
1:32
Hadi o zaman ilk adımla başlayalım. 1.
1:34
bölüm iletişimin anatomisi. Alt
1:37
başlığımız bağlantının atomları. Şimdi
1:40
size o çok temel ama hepimizin gözden
1:42
kaçırdığı soruyu sormak istiyorum.
1:44
Basitçe birine merhaba dediğimizde yani
1:46
konuştuğumuzda yüzeyin hemen altında
1:48
mekanik olarak aslında neler olup
1:50
bitiyor? Aslında her şey çok tanıdık bir
1:52
sistemle işliyor. Olay bir kaynak ile
1:54
başlıyor. Yani kafasında bir fikir, bir
1:57
düşünce olan siz. Hemen ardından kodlama
1:59
aşaması geliyor. Kafanızdaki o soyut,
2:02
uçuşan düşünceleri alıp karşı tarafın
2:04
anlayabileceği ortak sembollere yani
2:06
kelimelere döküyorsunuz. Sonra bu
2:08
semboller bir kanal üzerinden mesaj
2:11
olarak yola çıkıyor. Karşı tarafa
2:13
ulaştığında ise alıcı bu kelimeleri alıp
2:15
kendi zihninde bir anlam süzgecinden
2:17
geçiriyor ve işte buna da kod açımı
2:19
diyoruz. Yani kısacası o basit gündelik
2:22
sohbetlerimizin arkasında tıkır tıkır
2:24
işleyen muazzam bir mühendislik var. Ama
2:27
asıl can alıcı nokta neresi biliyor
2:29
musunuz? Geri bildirim. Geri bildirim
2:31
olmasaydı iletişim kelimenin tam
2:33
anlamıyla koca bir boşluğa bağırmak gibi
2:35
olurdu. Alıcının mesaja verdiği o yanıt,
2:38
o tepki sayesinde iletişim tek yönlü
2:41
sıkıcı bir bilgi aktarımından çıkıp
2:43
dinamik, iki yönlü canlı bir caddeye
2:45
dönüşüyor. Zaten o ortak anlam dediğimiz
2:48
şey de tam olarak bu etkileşim anında
2:51
ortaya çıkıyor. Tabii her şey her zaman
2:54
bu kadar pürüzsüz gitmiyor. Bir de
2:56
gürültü faktörümüz var. Ve bakın gürültü
2:59
derken sadece dışarıdaki o sinir bozucu
3:01
matkap sesinden veya trafikten
3:03
bahsetmiyorum. İletişimi bozan, sekteyi
3:05
uğratan her şey aslında bir gürültüdür.
3:07
Karşınızdakiyle aynı dili konuşamamanız
3:10
anlamsal bir gürültü mesela. Veya birine
3:12
karşı inanılmaz önyargılısınız ve bu
3:15
sizin onu gerçekten duymanızı
3:16
engelliyor. İşte bu da tamamen
3:18
psikolojik bir gürültü. Kısacası mesajın
3:21
karşı tarafa eksiksiz ulaşmasını
3:23
engelleyen her türlü bariyer iletişim
3:25
literatüründe gürültü olarak
3:26
adlandırılıyor. Bir de işin içine kültür
3:29
gelince olay iyice renkleniyor. Edward
3:31
Hall'un bu yüksek ve düşük bağlamlı
3:33
kültür ayrımı gerçekten çok ilginç.
3:36
Yüksek bağlamlı kültürleri düşünün. Her
3:38
şeyi kelimelerle ifade etmenize gerek
3:40
yoktur. Anlam genellikle satır
3:42
aralarında küçük bir jestte, ses
3:44
tonunuzda hatta bazen sadece
3:46
sessizliktedir. Mesela yaramazlık yapan
3:48
bir çocuğa hiçbir şey söylemeden sadece
3:51
kafanızı hayır anlamında iki yana
3:52
sallamanız işte bu kasıtlı ve çok güçlü
3:55
bir sözsüz iletişimdir. Ama düşük
3:57
bağlamlı kültürlere baktığınızda işler
3:59
tam tersidir. İletişim son derece açık,
4:02
doğrudan ve kelimelere dayalı olmak
4:04
zorundadır. Yani kim olduğunuz ve nerede
4:06
yaşadığınız o mesajı nasıl
4:08
kodlayacağınızı doğrudan belirliyor.
4:10
Gelelim ikinci bölüme. Kitle iletişim
4:12
araçları ve etki. Alt başlığımız ağı
4:15
büyütmek. Marshall McLuha'nın o efsanevi
4:17
sözünü hatırlarsınız. Araç mesajdır. Bu
4:20
gerçekten de harika bir tespit. Bize
4:22
şunu söylüyor. Tükettiğimiz içerikten
4:24
ziyade o içeriği bize ulaştıran
4:26
teknolojinin kendisi yani televizyon
4:28
olur, internet olur hiç fark etmez.
4:31
toplumun algısını asıl şekillendiren
4:33
şeydir. Yani teknolojinin kendisi
4:35
içindeki programlardan çok daha derin
4:37
bir şekilde toplumu dönüştürüyor. Bizim
4:39
düşünme altyapımızı formatlıyor. Neyin
4:41
söylendiği kadar onun bize nasıl
4:43
ulaştığı da bütün oyunu değiştiriyor.
4:45
Kesinlikle medyanın bu etki gücünün
4:47
zaman içindeki evrimine bakmak da
4:49
gerçekten ufuk açıcı. Az önce
4:51
konuştuğumuz 1938'deki o uzaylı yayınını
4:54
hatırlayın. O dönemde medyanın tıpkı bir
4:56
sihirli mermi gibi kitleleri doğrudan
4:58
vurduğuna ve anında evrensel bir paniğe
5:01
yol açtığına inanılıyordu. Ama zamanla
5:03
özellikle MCS ve Show'un gündem
5:05
belirleme kuramıyla işin renginin çok
5:07
daha sofistike olduğunu fark ettik.
5:09
Artık anlıyoruz ki medya bize her zaman
5:11
doğrudan ne düşüneceğimizi söylemiyor
5:13
ama attığı manşetlerle, yaptığı
5:15
tekrarlarla hangi konuları önemsememiz
5:17
gerektiğini çok net bir şekilde dikte
5:19
ediyor. Yani medyanın gücü o eski kaba
5:22
kuvvetten çıkıp çok daha ince ve zekice
5:24
bir manipülasyona evrildi diyebiliriz.
5:27
3. bölüm toplumsal cinsiyet, kimlik ve
5:29
medya. Alt başlığımız gerçekliği inşa
5:32
etmek. Burada çok çarpıcı bir örnek var.
5:36
1969'daki o tarihi Stonewall
5:38
ayaklanmalarını ele alalım. Bu sadece
5:41
sokağa taşan bir sosyal olay olarak
5:43
kalmadı. Aynı zamanda koca bir akademik
5:45
devrimin de fitiline ateşledi. Bu
5:48
kırılma noktası Juditth Butler gibi çok
5:50
önemli düşünürlerin cinsiyet sadece
5:53
biyolojik bir kader değildir. Aynı
5:55
zamanda sosyal olarak sergilenen
5:57
performatif bir yapıdır." dediği quir
5:59
kuramın doğmasına zemin hazırladı. Yani
6:02
aslında bu kuramlar bize kimliklerimizin
6:04
öyle taşa kazınmadığını, toplum ve
6:06
özellikle de medya tarafından sürekli
6:09
her gün yeniden tanımlandığını söylüyor.
6:11
İşte tam da bu noktada çağdaş feminist
6:13
medya kuramcılarının getirdiği
6:15
eleştiriler inanılmaz derecede kilit bir
6:17
role sahip. Onlara göre medya topluma
6:20
tutulan masum bir ayna falan değil.
6:22
Aksine eşitsiz sosyal ilişkileri, o
6:25
basma alıp cinsiyetçi stereotipleri her
6:27
gün aktif bir şekilde inşa eden koca bir
6:29
şantiye. Bir filmdeki karakter
6:31
temsilinden tutun da akşam
6:33
bültenlerindeki dil kullanımına kadar
6:35
medya kadınları belirli toplumsal
6:37
rollere hapsedebiliyor ve çok daha
6:39
tehlikelisi bu eşitsizliği gözümüzde
6:41
tamamen normalleştirebiliyor.
6:43
Ve geldik 4. bölüme. Yeni medya ve
6:46
dijital etik. Alt başlığımız mesaj
6:49
sizsiniz. Leo Manovi'in dediği gibi
6:52
dijital dünyada her şeyin özü
6:54
değişkenliktir. Yani artık tek bir
6:57
kopyadan değil hepimiz için sonsuz
6:59
sayıda kişiselleştirilmiş versiyondan
7:01
bahsediyoruz. Bu yeni çağın en tüyler
7:03
ürpertici ama bir o kadar da isabetli
7:06
tanımlarından biri Şoşan-ı Zubof'un
7:08
ortaya attığı gözetim kapitalizmi.
7:11
Başlarda konuştuğumuz o masum iletişim
7:13
döngüsündeki geri bildirim mekanizmasını
7:15
hatırlıyorsunuz değil mi? İşte o iş
7:17
biraz değişti. Bugün tıkladığınız her
7:19
link, izlediğiniz o birkaç saniyelik
7:21
videolar, bunların hepsi dev teknoloji
7:24
şirketleri tarafından sömürülen,
7:25
metalaştırılan ve sizin gelecekte ne
7:27
yapacağınızı tahmin etmek için satılan
7:30
devasa bir ticari hammaddeye dönüştü.
7:32
Biz orada sadece sohbet edip iletişim
7:34
kurduğumuzu sanıyoruz ama aslında 7/24
7:37
gözlemleniyor ve kelimenin tam anlamıyla
7:39
veriye dönüştürülüyoruz. Dijital olarak
7:41
birbirimize bu kadar göbekten bağlı
7:43
olduğumuz bu platformlar açıkçası devasa
7:45
riskleri de cebine getiriyor. Bu veri
7:47
odaklı vahşi stratejiler yüzünden
7:49
dezenformasyon orman yangını gibi
7:50
yayılıyor. Farkında olmadan sadece kendi
7:53
fikirlerimizin yankılandığı o filtre
7:55
balonlarına, yankı fanuslarına
7:56
hapsoluyoruz. Doğal olarak da o sağlıklı
7:59
kamusal tartışma alanlarımız günden güne
8:00
yok oluyor. Üstelik algoritmaların o
8:03
tarafsız olduğu masalı da çoktan bitti.
8:05
belirli grupları algoritmik olarak nasıl
8:06
dışladıklarını ve ne kadar devasa
8:08
mahremiyet ihlallerine yol açtıklarını
8:10
hepimiz biliyoruz. Peki bu karanlık
8:12
tabloya karşı ne yapacağız? İşte burada
8:15
etik bir can simidi olarak insan
8:17
merkezli yapay zeka kavramı devreye
8:19
giriyor. Bu yaklaşım son derece net bir
8:22
şey talep ediyor. Teknolojiyi ve
8:23
algoritmaları sadece şirketlerin
8:25
bilançoları veya teknik verimlilik için
8:27
değil insan haklarını, refahını ve etik
8:30
değerleri işin tam merkezine koyarak
8:32
tasarlamalıyız. Yani makineler günün
8:34
sonunda bizi ticari bir pakete
8:36
dönüştürmek için değil bizim yararımıza
8:38
çalışmalı. Çok net. Bugünkü incelememizi
8:41
felsefedeki o meşhur faydacı etik
8:43
üzerinden aklınızda biraz yer etmesini
8:45
umduğum kışkırtıcı bir soruyla bitirmek
8:47
istiyorum. Hayatımızın neredeyse her
8:49
anını geçirdiğimiz bu dijital
8:50
platformlar topluma gerçekten en büyük
8:52
faydayı ve en büyük mutluluğu mu sunuyor
8:54
yoksa sadece arkadaki şirketler için en
8:57
büyük veri getirisini mi maksimize
8:58
ediyor? Bu soruyu düşünürken dijital
9:00
yaşantınızın o görünmeyen gerçek
9:02
bedelini bir kez daha sorgulayacağınızı
9:04
umuyorum. Umarım bu şifre çözücü
9:05
yolculuğumuz meselelere bakışınızda yeni
9:07
bir pencere açmıştır. Bir sonraki
9:09
incelememizde görüşmek üzere. Merakla
9:11
kalın.
Jobs & Education