Up next in 10
Ata Aöf Genel Sanat Tarihi 2024-2025 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/20/ata-aof-genel-sanat-tarihi-2024-2025-butunleme-sorulari/
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
LoloNolo platformuna hoş geldiniz. Bu
0:02
dersimizde Ataf Genel Sanat Tarihi
0:04
2024-2025 bütünleme konularının ve
0:07
sorularını inceliyoruz. Sınav öncesi son
0:09
düzlükteyiz ve bugün sanat tarihinin o
0:12
binlerce yıllık serüvenini kelimenin tam
0:14
anlamıyla bir master class temposunda en
0:16
kritik ve en çok sorulan başlıklarıyla
0:18
tarayacağız. Tamamen odaklanmanızı
0:20
istiyorum. Çünkü bu incelemede lafı hiç
0:22
dolandırmadan doğrudan hedefe vuracağız.
0:25
Pekala hadi hemen başlayalım. Bugünkü
0:27
rotamız dört ana bölümden oluşuyor.
0:30
Antik çağ ve Roma, Batı Sanatındaki
0:32
büyük akımlar, erken İslam ve Türk
0:34
mimarisi ve tabii ki Osmanlı sanatıyla
0:37
Mimar Sinan. Sınav için cebimize
0:39
koymamız gereken her şey bu dört
0:41
başlıkta gizli. 1inci bölüm, Antik Çağ
0:44
ve Roma. Yani medeniyetlerin beşiği ve o
0:48
muazzam erken dönem mimari başarılar.
0:51
Şimdi bakın sınavlarda hep kafa
0:53
karıştıran o meşhur klasik ayrım var
0:55
karşımızda. Hititler, Lidyalılar,
0:57
Frigler. Bunlar doğrudan Anadolu'nun
1:00
yerli öz medeniyetleri. Bunda sorun yok.
1:02
Ancak Asurlular işte onlar bir
1:05
Mezopotamya uygarlığı. Peki Anadolu ile
1:07
ne ilgileri var derseniz MEÖ 2000'lerde
1:10
Kayseri, Kültepe gibi devasa ticaret
1:13
kolonileri kuruyorlar ve Anadolu'ya
1:15
sadece o karmaşık ticaret ağlarını
1:17
değil, asıl bombayı yani yazıyı
1:19
getiriyorlar. Bu ayrımı kesinlikle
1:21
cebinize koyun. Asurlular, Anadolu
1:23
kökenli değil, Kuzey Mezopotamya
1:25
merkezli tüccarlardır. Peki ekrandaki şu
1:28
22 rakamı sanat tarihi ve insanlık için
1:31
neden bu kadar hayati? Çünkü bu o usta
1:34
Akdeniz denizcileri yani fenikelilerin
1:37
bize tüm insanlığa en büyük armağanıdır.
1:40
22 harften oluşan ilk ses temelli
1:43
alfabe. Düşünsenize adamlar deniz
1:46
ticaretiyle, fil dişi oymacılığıyla ve
1:48
mor boya üretimiyle zenginleşirken
1:51
sadece kendi işlerini kolaylaştırmak
1:53
için geliştirdikleri bu 22 harflik
1:55
fenike alfabesiyle bugün kullandığımız
1:58
Yunan ve Latin alfabelerinin temelini
2:00
atıyorlar. Kesinlikle çıkma potansiyeli
2:02
çok yüksek. Nokta atışı bir bilgi. Gelin
2:05
şimdi bunun nasıl inşa edildiğine,
2:07
mekanın adım adım nasıl şekillendiğine
2:09
bir bakalım. Karnak ya da Luxor gibi
2:12
eski mısır kül tapınaklarını gözünüzde
2:13
canlandırın. İçeri doğru yürüdükçe plan
2:16
giderek daralır ve ürkütücü bir şekilde
2:18
karanlıklaşır. Hiyerarşi kelimenin tam
2:20
anlamıyla mimariye dökülmüştür. Önce o
2:22
iki masif kuleli devasa pilon kapıdan
2:25
girersiniz. Sonra geniş ferah bir açık
2:27
avlı sizi karşılar. Ardından o yüzlerce
2:30
dev sütunun göğe yükseldiği loş hipostil
2:32
salona geçersiniz ve en sona sadece baş
2:36
rahibin adım atabildiği o küçük gizemli
2:38
karanlık naos yani kutsal heykel odası
2:41
karşınıza çıkar. Antik dünyayı
2:43
kapatmadan hemen İtalya'ya uzanıyoruz.
2:45
MS79 yılı Vezü yanardağı patlıyor ve
2:49
Pompei kentini metrelerce volkanik külün
2:51
altına gömerek o anı adeta donduruyor.
2:55
Pompei Roma villalarını, o inanılmaz
2:57
duvar fresklerini ve günlük hayatı bize
2:59
saniye saniye sunan dünyanın en büyük
3:02
zaman kapsülü. Tam bir açık hava müzesi.
3:05
Aynı dönemde Roma İmparatorluğu'nun
3:07
sokaklarına baktığımızda ise o devasa
3:09
zafer taklarını görüyoruz. Bunlar sadece
3:11
mimari şah eserler falan değil ha.
3:13
Üzerlerindeki görkemli savaş
3:15
sahneleriyle Muzaffer komutanlar için
3:17
dikilmiş saf birer imparatorluk
3:19
propaganda aracı. Geçiyoruz ikinci
3:22
bölüme. Batı sanatındaki büyük akımlar.
3:25
Bakalım mimari ve sanatsal fikirler
3:27
yüzyıllar boyunca birbirine nasıl tepki
3:29
vererek evrimleşmiş. Bizans mimarisine
3:32
baktığınızda karşınıza dört ana şablon
3:34
yani plan tipi çıkar. Uzunlamasına
3:37
bazilika, kubbeli bazilika, Yunan haçı
3:40
ve merkezi plan. Bakın sınavda karşınıza
3:43
çıkarsa hemen çizin üstünü. Ti plan tipi
3:45
diye bir şey Bizans'ta yoktur. O tamamen
3:48
erken Osmanlı'ya özgüdür. Bizans'ın su
3:50
mühendisliğinde ulaştığı zirveyi merak
3:52
ediyorsanız 1. Yustinanus'un 532 yılında
3:55
İstanbul'da inşa ettirdiği o büyüleyici
3:58
yere batan sarnıcına bakmanız yeterli.
4:00
Sütunların altında ters çevrilmiş o
4:02
gizemli medusa başları ve devşirme
4:04
Korint başlıkları eminim hepinizin
4:06
aklında canlanmıştır. Avrupa sanat
4:09
tarihi aslında dev bir etki tepki
4:11
zinciridir. Her akım bir öncekine isyan
4:13
eder. 12. yüzyılda Fransa'da doğan
4:16
Gotik, "Kendinden önceki o karanlık
4:18
romanik üsluba bir baş kaldırıdır. Sivri
4:20
kemerlerle göğe yükselir ve o muazzam
4:23
vitraylarla içeriye tanrısal ışığı yani
4:25
lüks no'yı alır." 15. yüzyıla
4:28
zıpladığımızda Yüksek Rönesans ustası
4:30
Rafael'in fırçasında o kusursuz hümanist
4:32
denge ve geometriyi görürüz. 18.
4:35
yüzyıldaysa Rokoko akımı barokun o aşırı
4:38
ağır karanlık havasına dayanamayıp
4:40
saraylara uçuk pastel tonları ve o
4:43
neşeli kıvrımlı C ve S formlarını
4:45
getirir. 19. yüzyılda ne mi olur?
4:48
Neoklasisizm ortaya çıkar ve Canova'nın
4:50
pürüzsüz mermer heykellerinde tüm o
4:53
abartılı süslemeleri reddederek antik
4:55
çağın saf dingin sadeliğine geri döner.
4:59
3.üncü bölüm. Erken İslam ve Türk
5:01
mimarisi. Farklı malzemelerin ve
5:04
planların nasıl yepyeni bölgesel
5:06
üsluplara dönüştüğünü göreceğiz. Lüster
5:09
Çini yani ışıl ışıl metalik parıltılı o
5:12
sırlı çiniler. Arkadaşlar burada çok
5:14
belirgin bir ilk var ve bu tarz ilkler
5:17
sınavlarda altın değerindedir. İslam
5:19
süsleme sanatında bu lüser çinilerin
5:22
mimari bir yüzey kaplaması olarak
5:24
dünyada kullanıldığı en erken tarihli
5:26
yapı 9. yüzyıl Tunusundaki Kayravan
5:29
Seydi Ukba Camiidir. Mihravındaki o
5:32
parıltılı Çinliler Çini sanatının İslam
5:34
mimarisine giriş yaptığı o eşsiz ve
5:36
tarihi anı temsil eder. Bunu mutlaka ama
5:39
mutlaka not alın. Şimdi de o meşhur
5:42
Selçuklu mimarisinin aslında nerede
5:44
hangi yapılarda mayalandığına bakalım.
5:47
İki ana yapı var karşımızda. İlki
5:49
Karahanlıların Tuğla işçiliğinde
5:51
geliştirdiği erken kubbe kurgusunun en
5:53
net örnek olan Talhatan Baba Camii,
5:55
diğeri ise Gaznelilere ait Leşgeri Pazar
5:58
Sarayı. Dört eyvanlı planı ve
6:01
duvarlarındaki o meşhur Türk
6:02
muhafızalayı freskeleriyle bu saray daha
6:04
sonra göreceğimiz o devasa Selçuklu
6:06
tasarımlarının en önemli habercisi adeta
6:09
ortak bir fragmanıdır. Ve bu da bize
6:12
Selçuklu'nun o meşhur eğitim
6:14
merkezlerini, medreselerini harika bir
6:16
şekilde gösteriyor. Temelinde çok net
6:18
iki mimari tip var. Binanın ortasındaki
6:21
avluya baktığınızda tepenizde gökyüzünü
6:23
görüyorsanız bu Erzurum çifte minareli
6:26
veya Sivas gök medrese gibi açık avlulu
6:29
bir medresedir. Ama o avlunun üzeri koca
6:32
bir kubbeyle kapatılmışsa o zaman Konya,
6:35
Karatay veya Kırşehir, Cacabey gibi
6:38
kapalı yani kubbeli medreselerden
6:40
bahsediyoruz demektir. Formül bu kadar
6:42
basit. Anadolu, Mezopotamya ve Endülüs
6:45
birbirinden binlerce kilometre uzakta
6:48
tamamen özgün üç şah eser. Erzurum'daki
6:51
Emir Saltuk kümbeti üzerinde ejderha,
6:54
kartal gibi kabartmalar barındıran
6:56
şamanist hayvan üslubunun taş mimarideki
6:58
en sıra dışı, en eşsiz örneğidir. Hasan
7:02
Keyf'teki Zeynel Bey türbesi ise
7:03
silindrik gövdesi ve çinileriyle Orta
7:06
Asya'nın o Timur dönemi esintisini
7:08
Anadolu'ya getiren Akkoyunlu mifer
7:10
kubbeli bir anıttır. Ve tabii ki
7:12
İspanya, Granada'daki Elhamra Sarayı o
7:15
meşhur kırmızı tuğlaları ve aklınızı
7:17
başınızdan alacak mukarnas işçiliği ile
7:19
Endülüs estetiğinin kesinlikle rakipsiz
7:21
zirvesidir. 4ünc ve son bölümümüz
7:25
Osmanlı sanatı ve Mimar Sinan.
7:28
Estetiğin, devlet bürokrasisinin ve
7:30
tabii ki yapı mühendisliğinin mutlak
7:32
zirvesi. Mimariye geçmeden geleneksel
7:35
Türk el sanatlarının bel kemiği olan
7:37
dokuma tezgahına hızlıca bir göz atalım.
7:40
Hani hep karıştırılır ya hangisi yatay,
7:42
hangisi dikey diye. Çok basit bir ızgara
7:45
sistemi düşünün. Tezgaha boydan boya
7:48
yani dikey gerilen ve halının ana
7:50
iskeletini oluşturan o gergin iplere
7:52
çözgü, diğer adıyla arış diyoruz. Bu
7:55
dikey iplerin arasından enlemesine yani
7:58
yatay olarak geçirdiğimiz dokuma
8:00
iplerine ise atkı yani argaç diyoruz.
8:03
Çözgü dikey iskelettir. Atkı isa yatay
8:05
geçiştir. İşin tüm matematiği budur.
8:08
Şimdi bu kısımla ilgili gerçekten ilginç
8:11
olan şey şu. Hüsnühat sanatı terimleri
8:14
kulağa yabancı geldiği için ezberlemesi
8:16
hep zor gelir. Ama aslında çok mantıklı
8:19
bir sırası var. Bakın, kağıt mürekkebi
8:22
dağıtmasın, emmesin diye yumurta akıyla
8:24
yapılan özel koruyucu terbiyeye ahar
8:27
diyoruz. O kağıdı cam gibi pürüzsüz
8:29
yapıp parlatmak için sürttüğümüz taş
8:31
aletin adı mühre. İçine ipek lifleri
8:35
yani lika koyduğumuz mürekkep kabımız
8:37
hokka. Tüm bu sistemi, kalemleri ve
8:40
hokkayı içine koyup taşıdığımız o şık
8:43
metalik kılıfa ise divit diyoruz. Bu
8:45
tabloyu bu sırayla aklınızda tutarsanız
8:47
sınavda soru kaçırmazsınız.
8:50
Hat sanatından açılmışken şu detayı da
8:52
verelim. 19. yüzyılda Osmanlı
8:55
bürokrasisi devasa bir boyuta ulaşıyor.
8:58
Fermanlar, kayıtlar, yazışmalar. Tabii
9:01
bu hıza klasik hat türleriyle yetişmek
9:03
imkansız. İşte bu yüzden Mümtaz Efendi
9:06
çıkıp tamamen devlete özel, çok daha
9:09
hızlı ve akıcı yazılabilen yeni bir yazı
9:11
türü kurallaştırıyor. Bab-ı Ali Rikası.
9:15
Yani burada amaç estetik bir şah eser
9:17
yaratmak falan değil. Tamamen bürokratik
9:20
hız ve devlet yazışmalarındaki
9:22
verimliliktir. Gelelim Osmanlı Cami
9:25
Mimarisi'nin DNA'sına. Az önce
9:27
bahsetmiştik. Ters T planlı camiler
9:30
Bizans'ta yoktur. Bunlar erken Osmanlı
9:32
döneminde dervişlerin ve zaviyelerin
9:35
kullanımı için geliştirilmiş çok özgün
9:37
bir formdur. Klasik döneme yani Sinan'ın
9:39
altın çağına geldiğimizde ise o meşhur
9:42
altıgen destek sistemini görürüz. Sinan
9:44
koca kubbeyi alta ayağa paylaştırarak iç
9:47
mekanı inanılmaz derecede
9:48
ferahlatmıştır. Kıble duvarındaki o
9:50
yüksek merdivenli minbere gelince, "O
9:53
sadece dini bir unsur değildir. Hatib'in
9:55
hutbe okuduğu devletin siyasi ve dini
9:58
gücünün mekandaki en net sembolüdür."
10:01
Mimar Sinan demişken ustanın o meşhur
10:04
inanılmaz derecede katı öz eleştirisini
10:06
hatırlayalım. Çıraklık eserim.
10:08
Düşünebiliyor musunuz? Kanuni'nin genç
10:10
yaşta ölen oğlu için yaptığı o muazzam
10:13
Şehzade Camiine çıraklık eseri diyor.
10:16
Çünkü Sinan burada o büyük merkezi
10:19
kubbeyi dört yönden yarım kubbelerle
10:21
destekleyerek tam bir simetri yakalamış
10:24
ve klasik Osmanlı camilerinde aranan o
10:26
kusursuz mekan birliğini nihayet
10:28
kurgulamıştır. Bu plan ondan sonraki tüm
10:32
devasa camilerin referans noktası
10:34
olmuştur.
10:35
Ancak Sinan'ı sadece kubbeler ve
10:37
camilerle sınırlamak büyük haksızlık
10:39
olur. Peki buradaki 28 sayısı ne anlama
10:42
geliyor? Sıkı durun. Bu sayı Sinan'ın
10:45
benim en sağlam eserimdir. Dediği
10:47
Büyükçekmece Köprüsünün göz sayısı yani
10:50
kemer sayısıdır. 636 metre uzunluğunda
10:53
denizin ve gölün birleştiği o korkunç
10:55
bataklık zeminde ayakta kalan 28 kemer.
10:58
Bu Sinan'ın sadece dahi bir mimar değil
11:01
aynı zamanda dünya çapında bir su
11:03
mühendisi olduğunun en büyük kanıtıdır.
11:05
Ve geldik işin özeti olan o can alıcı
11:08
soruya. Antik Mısır'ın o karanlık
11:10
hiyerarşik tapınaklarından gotik
11:13
katedrallerin ışığına ve oradan da Mimar
11:15
Sinan'ın o kusursuz mühendislik zekasına
11:18
uzanan bu devasa sanat serüvenini
11:20
önünüzdeki o sınavı fethetmek için nasıl
11:22
sentezleyeceksiniz? Bütün hikaye işte
11:25
bugün konuştuğumuz bu kritik
11:27
bağlantılarda yatıyor. Videoda
11:29
incelediğimiz bu dersin ve yıla ait
11:31
çıkmış soruları kendiniz deneme sınavı
11:33
formatında çözmek ve kendinizi test
11:35
etmek için lolonolo.com adresini ziyaret
11:38
edebilir, videonun altındaki açıklama
11:40
kısmında yer alan bağlantıya
11:42
tıklayabilirsiniz.
11:46
Ş.
Jobs & Education