Up next in 10
Ata Aöf Bilgisayar Donanımı 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/04/29/ata-aof-bilgisayar-donanimi-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Selam. Bugün elimizdeki kaynak materyali
0:02
masaya yatırıyoruz ve dijital
0:03
hayatımızın merkezindeki o muazzam
0:05
donanımların içine tam anlamıyla
0:07
anatomik bir yolculuğa çıkıyoruz.
0:09
Bilgisayar dediğimizde hepimiz o
0:11
dışarıdan görünen ekrana klavyeyi
0:13
aşinayız, değil mi? Ama asıl sihir o
0:15
kasanın derinliklerinde dönüyor ve
0:17
inanın bana içerideki yapı sandığınızdan
0:20
çok daha büyüleyici. Tamam. Hadi
0:22
doğrudan konuya dalalım. Size çok basit
0:25
bir soru. Masanızın altında duran o koca
0:27
metal kutu var ya o gerçekten
0:29
bilgisayarın beyni yani CPU mu? Çoğumuz
0:32
o koca cihaza yanlışlıkla işlemci deyip
0:35
geçiyoruz ama acaba öyle mi? Sizce
0:38
fiziksel bir muhafaza gerçekten bir
0:40
bilgisayarın beyni olabilir mi? Cevap:
0:43
Kesinlikle hayır. O koca kutu sadece bir
0:45
kasa. Yani ihtiyacınıza göre devasa bir
0:48
full tower, midi mini veya SFF boyutta
0:51
olabilir. Evet. Ama günün sonunda sadece
0:54
parçaları bir arada tutan bir muhafaza.
0:57
Asıl CPU yani merkezi işlem birimi o
1:00
kasanın ta derinliklerinde anakartı
1:02
gizlenmiş o küçücük çipin ta kendisi.
1:05
Peki bu anatomik yolculukta bizi neler
1:07
bekliyor? Ünlü John Neyman mimarisini
1:10
rehber alarak haritamızı çıkaralım. Önce
1:13
girdilerle sisteme adım atacağız. Oradan
1:15
makinenin beynine yani işlemci ve
1:17
belleğe ineceğiz. Sonra depolama ve güce
1:20
geçip çıktı birimleriyle bilgisayarın
1:22
görme ve duyma yeteneklerine bakacağız.
1:25
Son durağımızda da ağlar üzerinden tüm
1:27
dünyaya açılacağız. 1inci bölüm girdi
1:30
yani sisteme giriş. Her şey insanla
1:32
makinenin o ilk teması ile başlıyor.
1:35
Peki biz kendi dünyamızdaki verileri bu
1:37
dijital makinenin diline tam olarak
1:39
nasıl çeviriyoruz? İşin donanım tarihi
1:42
kısmı gerçekten de şaşırtıcı. Mesela şu
1:44
an önünüzde duran modern dijital
1:46
klavyeleri bir düşünün. Özellikle o
1:48
meşhur QWT dizilimi biliyor muydunuz?
1:52
Bunun atası ta 19. yüzyıldaki mekanik
1:54
daktilolardır. O zamanlar daktilo
1:56
kolları hızlı yazarken birbirine sıkışıp
1:59
kalmasın diye özellikle böyle karmaşık
2:01
bir tuş dizilimi yapmışlar. Ve bu pratik
2:03
tasarım inanabiliyor musunuz? Bugünün en
2:05
son teknoloji cihazlarına kadar resmen
2:07
miras kalmış. Şimdi burada asıl ilginç
2:10
olan kısma geliyoruz. Biyometrik veriler
2:13
mesela parmak izi okuyucuları hakkında
2:15
çok yaygın bir efsane var. Evet, elbette
2:18
parmağınızın temiz ve kuru olması şart.
2:20
Sistem sürücülerinizin güncel olması ve
2:23
cihazın doğru yapılandırılması da lazım.
2:25
Ama bu cihazların soruns çalışması için
2:28
illa kabloyla bilgisayara bağlanması
2:30
gerektiği fikri koca bir yanılgıdır.
2:32
Kesinlikle böyle bir zorunluluk yok.
2:33
Bluetooth ya da WiFi üzerinden de tıkır
2:36
tıkır tamamen kablosuz çalışabiliyorlar.
2:38
Görsel girdilere bakarsak iki farklı
2:40
dünya var. Evde ya da ofiste hepimizin
2:43
masasında duran o düz yataklı flatbet
2:45
tarayıcılar var ya hani şu sabit cam
2:47
yatağı ve üzerinde gidip gelen hareketli
2:49
kafası olanlar. Onlar günlük A4 boyutlu
2:52
standart işler için harika. Ama devasa
2:55
dergiler veya gazeteler basacaksanız
2:57
işin rengi değişir. O düz yataklı
2:59
cihazlar bu iş için asla yeterli olmaz.
3:02
Sizin o sıfır hata payıyla çalışan aşırı
3:04
hassas ve dev boyutlu tamburlu
3:06
tarayıcılara ihtiyacınız var. Elbette
3:09
işin bir de dijital kamera boyutu var.
3:11
Görseli kaydederken seçeceğiniz format
3:13
tamamen sizin ihtiyacınıza kalmış.
3:16
Alanınız dar mı? O zaman veriyi
3:18
sıkıştırıp küçülten JPEG hayat kurtarır.
3:20
Ama hayır hiçbir detayı kaybetmeyeyim
3:22
diyorsanız tifi seçersiniz veya bütün
3:25
ışıkla renkle baştan ben oynayacağım
3:27
derseniz o zaman kameranın sensöründen
3:29
gelen o işlenmemiş en saf ve ham veriyi
3:32
yani RAW formatını kullanmanız gerekir.
3:35
İkinci bölüm makinenin beyni. CPU ve
3:38
bellek. Burası işlemlerin yoğun
3:41
matematiğin ve mantığın merkezi. Fakat
3:44
unutmayın beyin sadece işler ve hesaplar
3:47
yapar. Hiçbir zaman kendi içinde kalıcı
3:49
bir depolama yapmaz. İşlem gücü demişken
3:52
şu bilgiyle bir perspektif katalım. I.
3:55
Dünya Saşı dönemindeki o devasa birinci
3:58
nesil elektronik bilgisayarlar da mesela
4:00
meşhur Enia'ta bugünkü gibi minicik
4:03
mikro işlemci çipleri falan yoktu.
4:05
Elektrik akımını yönlendirmek için koca
4:07
koca vakum tüpleri kullanılıyordu.
4:10
Haliyle tam da tahmin edeceğiniz üzere
4:12
çalışırken inanılmaz büyük miktarda
4:14
elektrik tüketiyorlardı. Bugüne dönersek
4:17
o küçücük modern beynin içinde adeta bir
4:19
hız piramidi var. İşin en ilginç tarafı
4:22
ne biliyor musunuz? Bu hafıza
4:23
hiyerarşinin en tepesinde öyle
4:26
gigabayt'larca kapasitesi olan RAM veya
4:28
ön bellek yok. En tepede kaydediciler
4:31
yani registers dediğimiz birimler var.
4:33
Bunlar işlemcinin tam kalbine gömülü
4:36
kısa süreli hafızası gibi. Kapasiteleri
4:38
sadece birkaç byt ama hızları inanın
4:41
saniyenin milyarda biri kadar. Peki tüm
4:44
bu donanımları en alttan kim yönetiyor?
4:47
İşte buradaki kritik nokta şu. BIOS. Bu
4:50
anakartın en temel yazılımıdır. Bununla
4:53
saati ayarlar, şifre koyar, voltajla
4:56
veya ön yükleme ayarlarıyla
4:57
oynayabilirsiniz. Ama bakın çok önemli
5:00
bir detay var. Bir şeyi asla
5:02
yapamazsınız. fiziksel gerçekliği
5:04
değiştiremezsiniz. Mesela
5:06
anakartınızdaki bellek tipi fiziksel
5:08
olarak DDR3 ise bunu BIOS üzerinden
5:11
yazılımla hop sistem artık DDR 4 olsun
5:14
diyemezsiniz. Bu kelimenin tam anlamıyla
5:17
imkansız. Üçüncü durak depolama ve
5:20
güvenli güç. Hatırlayın az önce işlemci
5:23
hiçbir şeyi kalıcı tutmaz demiştik. O
5:25
zaman anılarımızı, verilerimizi ve
5:28
işletim sistemimizi kalıcı olarak
5:30
nerede, nasıl güvende tutacağız? Mesela
5:33
o eski tip manyetik sabit diskleri yani
5:36
HDD'leri bir ele alalım. İçlerinde çok
5:38
hızlı dönen dairesel metal plakalar
5:40
vardır. Bunu tıpkı eski bir plakçalar
5:43
gibi düşünün. Plak fiziksel olarak
5:45
çizilirse o şarkı bir daha nasıl
5:47
çalmazsa bu manyetik plakalarda da bir
5:49
çizik veya fiziksel bir hasar olursa o
5:52
bölge kalıcı olarak ölür. ne yazılır ne
5:55
de okunur. İşte biz bilgisayar dilinde
5:57
bu kalıcı fiziksel hasara ölü sektör
6:00
veya bet sektör diyoruz. Peki bu
6:02
verileri sadece hasarlardan değil ani
6:05
elektrik kesintilerinden nasıl
6:06
koruyacağız? Line Interactive UPS
6:09
cihazlarıyla. Bunlar resmen bilgisayar
6:11
hızın hava yastığı gibidir. Elektrikte
6:13
dalgalanma mı oldu? Anında düzenler.
6:15
Elektrik pat diye gitti mi?
6:17
Milisaniyeler içinde devreye girip
6:19
PC'nizi veya modeminizi kontrollü,
6:21
güvenli bir şekilde kapatmanıza zaman
6:23
tanır. Bütün emeklerinizin karanlık bir
6:25
anda yok olup gitmesini tam anlamıyla
6:27
engeller. 4. bölüm çıktı. Yani görme ve
6:32
duyma.
6:33
işlenen, hesaplanan, depolanan tüm o
6:36
dijital 1'lerin ve sıfırların bizim
6:39
anlayacağımız renklere, hareketlere ve
6:41
sese dönüşme vakti geldi. Ve bu süreç
6:44
gerçekten dijital evrenle bizim analog
6:46
dünyamız arasındaki o muhteşem köprüyü
6:48
gözler önüne seriyor. Düşünsenize
6:50
dinlediğiniz o harika müzik aslında
6:52
sadece birler ve sıfırlar. Peki nasıl
6:54
duyuyoruz? Önce ses kartındaki Dcky
6:56
Yongası o dijital veriyi alıyor ve
6:59
analog elektrik dalgalarına çeviriyor.
7:01
Sonra hoparlörler devreye girip
7:03
içlerindeki manyetik bobinleri
7:04
titreştirerek bu elektriği
7:06
kulaklarımızın duyabileceği hava
7:07
titreşimlerine dönüştürüyor. Tam
7:09
anlamıyla büyülü bir süreç. Görüntü
7:11
tarafında teknoloji hiç yerinde
7:13
durmuyor. Mesela OLED ekranlar
7:16
harikadır. Siyahları inanılmaz derindir.
7:19
Ama adı üstünde organik yapıda oldukları
7:21
için zamanla ekran yanması yani burning
7:24
dediğimiz riski taşırlar. Bir süre sonra
7:26
parlaklıklarını kaybedebilirler. İşte
7:29
tam da bu yüzden yeni nesil mikro LED
7:31
teknolojisi çok büyük bir olay. Neden
7:33
mi? Çünkü inorganik. Yapısı inorganik
7:36
olduğu için çok daha parlak bir görüntü
7:38
veriyor ve yıllan geçse bile o ilk günkü
7:41
performansından hiçbir şey kaybetmiyor.
7:43
Ekrana dair minik ama çok kritik bir
7:45
detay daha vereyim. Monitörün tepki
7:47
süresi. Bu aslında o minicik piksellerin
7:49
renk değiştirme hızıdır. Tepki süreniz
7:51
ne kadar kısaysa o kadar iyidir. Neden
7:53
derseniz hani şu hareketli aksiyon
7:55
sahnelerinde veya hızlı oyunlarda bazen
7:57
nesnelerin arkasında sinir bozucu
7:59
bulanık bir is kalır. Ya biz buna
8:00
hayalet görüntü veya ghosting diyoruz.
8:02
İşte kısa tepki süresi bunu anında
8:04
çözer. Görüntüler jilet gibi akar. Tabii
8:07
dijital dünya sadece ekranla sınırlı
8:09
değil fiziksel boyuta da geçiyor. 3D
8:11
yazıcılara özellikle FTM yani
8:14
birleştirmeli yığma modeline bakalım.
8:16
Sistem çok net. Termoplastik malzemeyi
8:18
eritiyor. X ve Y eksenlerinde katman
8:21
katman döküyor. Ama asıl kritik nokta
8:23
ona o gerçek hacmi ve derinliği
8:25
kazandırmak için Z ekseninde de yukarı
8:27
doğru hareket etmesinde yatıyor. Bu
8:30
arada küçük bir not. Piyasada bazen
8:31
kulağınıza gelen 7D yazıcı muhabbetleri
8:34
tamamen efsanedir. Teknoloji dünyasında
8:36
öyle bir yazıcı donanımı maalesef yok.
8:38
5ci ve son durağımız A yani dünyaya
8:42
ulaşım. Artık kasımızın içinde olan
8:44
biteni biliyoruz. Kendi kutumuzdan çıkıp
8:46
o devasa küresel ağ nasıl bağlandığımıza
8:49
bakma zamanı. Burada fiziksel olanla
8:51
sanal mimariyi birbirinden ayırmamız çok
8:53
önemli. Ethernet kartınızda taktığınız
8:55
standart bir bakır kabloysa RJ45'i, ışık
8:58
hızında bir fiber optik kabloysa LC veya
9:00
SFB arayüzlerini kullanırsınız. Bunlar
9:03
elinizle tutup taktığınız,
9:04
dokunabildiğiniz fiziksel portlardır.
9:06
Ama A anahtarlarında kurulan van yani
9:09
sanal yerel ağ adı üstünde tamamen
9:11
sanaldır. Fiziksel bir kablo ya da giriş
9:13
falan değildir. %100 yazılım tabanlı bir
9:15
protokoldür. Peki hiç merak ettiniz mi
9:18
telefonda WiFi şifresini yazar yazmaz
9:20
cihazımız anında internete nasıl
9:22
bağlanıyor? İşte orada arka planda
9:24
çalışan o görünmez trafik polisi devreye
9:26
giriyor. DHCP servisi. Modeminizin
9:29
içindeki bu servis siz ail olduğunuz
9:32
saniye cihazınıza yerel bir IP4 adresi
9:35
atar. O olmasaydı inanın her cihaz için
9:37
tek ayarlara girip elle IP yazmak
9:39
zorunda kalırdık. Tam bir kurtarıcı.
9:42
İnanılmaz bir yolculuktu. Öyle değil mi?
9:44
Şöyle bir toparlarsak kaynağımıza göre
9:46
19. yüzyılın o sıkışan mekanik
9:48
daktilolarından başladık. saniyenin
9:50
milyarda biri hızındaki o gizli
9:52
kaydedicilere, inorganik mikro LED
9:54
piksellere, sanal ağlara kadar geldik.
9:57
Her şey ne kadar büyük bir hızla evrim
9:59
geçiriyor. Peki bütün bu harika donanım
10:02
tarihini düşünürsek acaba masamızın
10:04
altındaki ya da artık doğrudan
10:06
cebimizdeki bu makinelerin bir sonraki
10:08
evrimi tam olarak neye benzeyecek? Bunu
10:10
mutlaka bir düşünün. Bu incelememizde
10:12
bize katıldığınız için çok teşekkürler.
10:14
Merakla ve bilgiyle kalın.