Up next in 10
Auzef ARK102U Arkeolojik Alan Yönetimi 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/08/ark102u-arkeolojik-alan-yonetimi-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Tamam hadi hiç vakit
0:01
kaybetmeden doğrudan konuya dalalım.
0:03
Bugün öyle sadece oturduğumuz yerden
0:04
tarih kitapları okumayacağız. Hayır.
0:06
Kelimenin tam anlamıyla tarihi nasıl
0:08
kurtaracağımızı konuşacağız. Gözümüzün
0:10
önünde duran her gün yanından geçip
0:11
gittiğimiz o inanılmaz antik tarihi
0:14
modern çağın hani şu durmak bilmeyen
0:15
devasa tehditlerine karşı nasıl
0:17
koruyabiliriz? İşte bu incelememizde
0:20
adeta yüksek bahisli zamana karşı
0:22
yarıştığımız bir kurtarma operasyonunun
0:23
haritasını çıkaracağız. Biliyorsunuz
0:25
üzerinde yaşadığımız bu topraklar
0:26
kelimenin tam anlamıyla insanlık
0:28
tarihinin en büyük açık hava müzesi. Ama
0:30
durun bir saniye. Bu miras öylece kendi
0:32
kendine ayakta kalamıyor. Onu korumak
0:33
için cidden sağlam bir stratejiye,
0:35
yasalara ve en önemlisi acilen eyleme
0:37
geçmeye ihtiyacımız var. Peki asıl büyük
0:40
soru şu: Tarihi bir şehri o sürekli
0:43
büyüyen, genişleyen modern bir şehre
0:46
karşı tam olarak nasıl korursunuz?
0:48
Cidden bir düşünün. Ortada inanılmaz bir
0:50
dramatik gerilim var aslında. Bir köşede
0:53
binlerce yıllık zarafetiyle, o ince
0:55
işçiliğiyle geçmişimiz sessizce duruyor.
0:58
Diğer köşede ise betonlaşan, durmadan
1:01
yeni alanlar, yeni binalar talep eden o
1:03
devasa modern kentleşme var. Antik
1:05
kalıntıların hayatta kalma mücabelesiyle
1:08
modern şehirlerin bu büyüme hırs
1:09
arasındaki çarpışma var ya inanın bana
1:12
günümüz arkeolojisinin en çetin, en
1:14
zorlu savaş alanıdır. O yüzden bu
1:16
karmaşık işin altından nasıl
1:18
kalkacağımıza bir bakalım. Yol haritamız
1:20
çok net. Önce kültürel mirası koruma
1:23
yasalarına bakacağız. Sonra Anadolu'nun
1:26
o eşsiz antik yapılarına uzanacağız.
1:28
Ardından alan yönetimi ve planlama nasıl
1:30
yapılıyor onu inceleyeceğiz. Ve son
1:32
olarak da koruma kavramlarıyla işin
1:35
kalbindeki yerel halka değineceğiz. Hadi
1:37
başlayalım. Birinci bölümümüz kültürel
1:40
mirası koruma yasaları. Yani dürüst
1:42
olmak gerekirse şunu en baştan kabul
1:44
etmeliyiz. Eğer kusursuz işleyen
1:47
gerçekten katı yasal çerçevelerimiz
1:49
yoksa o paha biçilemez miras basitçe yok
1:52
olur gider. Bu kadar basit. O kanunlar
1:54
aslında bir antik kentin üzerine
1:56
dökülecek çimentonun önündeki tek
1:58
gerçek, tek somut kalkanımızdır. Şimdi
2:01
sahadaki o günlük kıyasıya savaşa bir
2:03
bakalım. Türkiye'de bir kültür
2:05
varlığının devlet tarafından hukuki
2:08
kurma altına alınabilmesi için ilk hatta
2:11
en hayati adım kurulların yaptığı tespit
2:14
ve tescil işlemidir. Yani asli sorumlu
2:16
kurum olan Kültür ve Turizm Bakanlığı bu
2:19
tescili yapmazsa o varlık kanunen
2:21
korunamaz. Ama işte işin rengi burada
2:24
değişiyor. Bu zorunlu devlet süreci
2:26
maalesef çok acımasız bir gerçeklikle
2:29
kafa kafaya çarpışıyor. Yerel yönetimler
2:31
ve o bitmek bilmeyen rant baskısı. Bazen
2:34
belediyeler artan nüfus ve ekonomik
2:36
baskılar yüzünden bu koruma
2:38
zorunluluğunu es geçip sürekli yeni imar
2:41
planları oluşturma yoluna gidiyorlar.
2:43
Düşünsenize geçmişin o sessiz
2:45
değerleriyle günümüzün gürültülü
2:47
ekonomik baskıları arasında hiç bitmeyen
2:50
bir halat çekme yarışı bu. İnanılmaz
2:52
değil mi? Tabii bu bahsettiğimiz savunma
2:54
yasaları öyle bir gecede ortaya çıkmadı.
2:57
Tarihe şöyle bir uzanalım ve bu sürecin
2:58
nasıl adım adım inşa edildiğine bakalım.
3:01
Avrupa'da kültürel anıtların korunmasına
3:03
yönelik o ilk eski eserler yasasını
3:05
hayata geçiren ülke İngiltere'ydi. Sonra
3:08
1970'lere geliyoruz. Avustralya Aycomos
3:11
çıkıp küresel bir rehber niteliğinde
3:13
olan bura tüzüğünü hazırlıyor. Bir
3:15
sonraki aşamadaya Floransa'da toplanan
3:18
Avrupa Konseyi masaya yumruğunu vurup şu
3:20
kuralı getiriyor. Arkeolojik miras
3:22
kentsel mekan planlamasıyla kesinlikle
3:24
birleştirilmelidir
3:26
ve en nihayetinde dünyadaki bu rüzgarı
3:29
arkasına alan Türkiye'de 1993 yılında
3:31
çok kritik bir adım atılıyor. 338 sayılı
3:34
o meşhur kararla birlikte şehirlerin
3:37
tarihi dokusunu ve yeraltı kalıntılarını
3:39
bir bütün olarak ele alan kentsel
3:41
arkeolojik sit kavramı mevzuatımıza
3:43
giriyor. İkinci bölüm Anadolu'nun eşsiz
3:46
antik yapıları. Sonuçta günün sonunda
3:48
tüm bu evrak işlerinin, koca koca
3:50
bürokratik engellerin ve hukuk
3:52
savaşlarının bir nedeni var, değil mi?
3:54
İşte şimdi tam olarak neyi kurtarmak
3:56
için böyle dişe diş bir savaş
3:58
verdiğimizi tüm ihtişamıyla görme vakti.
4:01
Biliyorsunuz üzerinde durduğumuz bu
4:03
topraklar sıradan bir toprak parçası
4:05
değil. Şu inanılmaz anıtsal yapılara bir
4:07
bakalım. Sivas Divri'ne gidiyoruz. Taş
4:10
işçiliğiyle kelimenin tam anlamıyla
4:12
akıllara durgunluk veren Ulu Cami ve
4:14
Şifahane var. Mengücekooğullarından
4:17
Ahmet Şah ve Turan Meleek'in vizyonuyla
4:19
inşa edilmiş muazzam bir şah eser.
4:21
Güneye doğru inelim. Roma mimarisinin o
4:24
eşsiz incisi Mimar Zeno'un dehasını
4:27
yansıtan Aspendos Antik Tiyatrosu bizi
4:29
karşılıyor. Ya doğuya o Nemrut Dağın'ın
4:32
zirvesine ne demeli? Kvageni Kralı
4:34
Antiokos için yapılan o devasa kutsal
4:37
mezar yani hiyerotezyon ve Ege'ye İzmir
4:40
Selçuk'a geçtiğimizde mermerin adeta
4:43
şiirsel bir forma büründüğü antik çağın
4:45
yi harikasından biri olan görkemli
4:47
Artemis tapınağı yatıyor. Yani dostlar
4:50
bu isimler sadece haritada işaretlenmiş
4:53
tarihi kalıntılar değil. Onlar antik
4:55
dönemin o süper yıldız mimarlarının,
4:57
kudretli krallarının bu topraklara
4:59
attığı asla silinemeyecek imzalardır.
5:02
Tabii mesele sadece binalar veya devasa
5:05
anıtlar da değil. Bu bölgeler insanlık
5:07
tarihini kökünden ama gerçekten kökünden
5:10
değiştiren medeniyetlere de ev sahipliği
5:11
yaptı. Bitanileri ele alalım mesela.
5:13
Kuzey Mezopotamya'dan kopup gelerek
5:15
Anadolu'yu derinden sarsan bu uygarlık
5:17
öyle sıradan bir topluluk değildi. Bir
5:19
kere adamlar usta at yetiştiricileriydi.
5:22
Çok daha önemlisi at arabasını ve süvari
5:25
konseptini alıp dünya savaş kültürüne
5:27
ilk kez onlar kazandırdı. Gerçekten de
5:29
dönemin askeri devrimcilerinden
5:30
bahsediyoruz. Düşünsenize bugün bir kaza
5:33
alanında bulduğunuz sıradan gibi görünen
5:35
küçücük bir ateş hizatı parçası aslında
5:37
dünya askeri tarihinin tam da kırılma
5:39
noktasına temsil ediyor olabilir. Tüyler
5:41
ürpertici değil mi? 3. bölümümüz alan
5:44
yönetimi ve planlama. Peki elimizdeki bu
5:47
inanılmaz mirasın ne kadar değerli
5:49
olduğunu anladığımıza göre onu tam
5:51
olarak nasıl yöneteceğiz? Şimdi bu
5:53
kısımla ilgili gerçekten ilginç olan şey
5:55
şu. Biz arkeolojik alanlara ve antik
5:57
harabelere tıpkı bir doktorun ağır bir
5:59
hastaya yaklaştığı gibi tamamen klinik
6:02
ve taktiksel bir teşhis süreciyle
6:03
yaklaşıyoruz. Bir arkeolojik alanı
6:06
tabiri caizse kurtarmak için öyle
6:08
rastgele hareket edemezsiniz. Titiz bir
6:10
plan yapmanız şart. İlk adımımız etüt
6:12
aşaması. Bunu adeta bir keşif birliğinin
6:14
operasyonu gibi düşünün. Önce alanın
6:16
sınırlarını çiziyoruz. Elimizde ne var
6:18
ne yok her şeyin envanterini
6:20
çıkarıyoruz. Masa başında ve sağda tüm
6:22
ön verileri topluyoruz. Ancak takdir
6:24
edersiniz ki bilgi tek başına bir işe
6:26
yaramaz. O yüzden hemen ardından o
6:28
kritik o hayati ikinci aşamaya yani
6:31
analiz ve değerlendirme evresine
6:32
geçiyoruz. Sağdan toplanan onca veri
6:35
uzmanlar tarafından tek tek ilmek ilmek
6:37
inceleniyor. Bu ne anlama geliyor? neyi
6:39
kurtarabiliriz diye teşhis ediliyor ve
6:41
gerçek bir eylem planı için
6:43
kıymetlendiriliyor. Ve işte tam da bu
6:45
değerlendirme aşamasında aslında
6:47
çoğumuzun çok iyi bildiği tanıdık bir
6:49
aracı kullanıyoruz. Hani şu kurumsal
6:51
şirketlerin sıkıcı iş toplantılarında
6:53
sürekli duyduğumuz meşru SW SWOT analizi
6:54
var ya Türkiye'de daha çok GZFT olarak
6:57
biliyoruz. İşte bu yöntem burada bir
6:59
antik kentin adeta hayatta kalma
7:01
reçetesini yazmak için kullanılıyor.
7:03
Alanın güçlü ve zayıf yönlerini,
7:05
önündeki fırsatları ve en önemlisi
7:07
tehditleri haritalandıran bu temel
7:08
analitik teknik inanın bana antik bir
7:11
mirasın bu acımasız modern dünyada
7:13
hayatta kalabilmesi için izlemesi
7:14
gereken stratejiyi ortaya koyan en
7:16
hayati sağlık kontrolüdür. 4.üncü ve son
7:19
bölüm koruma kavramları ve yerel halk.
7:21
Tamam. Kapalı kapılar ardında masalarda
7:24
planlar yapmak harika. Peki ya sahada
7:26
işler gerçekten nasıl yürüyor? Bu
7:28
bölümde işin spesifik koruma
7:30
taktiklerine ve aslında tüm bu çarkın
7:33
sürdürülebilir bir şekilde dönmesini
7:35
sağlayan o en kritik unsura yani
7:37
doğrudan insana odaklanacağız. Korumada
7:40
başvurduğumuz çok ama çok temel fiziksel
7:42
konseptlerden biri Latince kökenli bir
7:44
terim olan insitu kavramıdır. Yani
7:46
kısaca yerinde koruma. Bakın buradaki
7:49
asıl hayati nokta şu. Bir eseri alıp
7:52
köklerinden bulunduğu bağlamdan koparıp
7:55
yapay bir müze ortamına taşımak yerine
7:57
onu tam olarak bulunduğu o gerçek
7:59
konumda yüzyıllardır yattığı doğal
8:02
çevresinde sergileyerek korumak. Neden
8:04
mi? Çünkü bir eser ancak ve ancak
8:07
çevresiyle, üzerinde bulunduğu o
8:09
toprakla tam bir anlam kazanır.
8:11
Hikayenin bütününü eksiksiz bir şekilde
8:13
sadece o zaman okuyabiliriz. Fakat
8:16
dürüst olalım. Ne yazık ki her zaman her
8:18
şeyi fiziksel olarak yerinde tutamayız.
8:21
Zamanın o yıkıcı, yıpratıcı etkisini her
8:23
zaman geri alamıyoruz. İşte fiziksel bir
8:26
yapı tamamen zamana yenik düştüğünde
8:28
mimarların o kağıt ve dijital ortamlar
8:30
aracılığıyla kullandığı adeta bir zaman
8:33
makinesi devreye giriyor. Restitisyon.
8:36
Eksilmiş, yıkılmış, paramparça olmuş bir
8:38
yapıyı alın. Eski fotoğraflara, sararmış
8:40
çizimlere ve yerdeki o ufak tefek izlere
8:43
bakarak yapının o ilk inşa edildiği
8:45
görkemli, özgün görünümünü kuramsal
8:48
olarak yeniden kağıda ya da ekrana
8:49
dökmek. Bir nevi gözümüzün önünde çoktan
8:52
kaybolup gideni zihnimizde ve dijital
8:54
dünyada yeniden diriltmektir. Bu
8:56
kesinlikle büyüleyici. Peki bu kadar
8:59
yasa, bu kadar kazı, o devasa
9:01
restorasyon projeleri ve analizler,
9:04
sizce tüm bunların başarısı günün
9:06
sonunda kime bağlı? Kuramcılar Thomas ve
9:08
Middleton tam da bu noktada gerçekten
9:10
çok güçlü tokat gibi bir gerçeğin altını
9:13
çiziyorlar. Diyorlar ki kültürel mirasın
9:15
nihai koruyucuları öyle kalın kanun
9:18
kitapları veya sadece kazı yapan
9:19
arkeologlar falan değildir.
9:21
Sürdürülebilir bir alan yönetimi
9:23
istiyorsanız o bölgede nefes alan, o
9:25
mirası asıl içselleştirmesi gereken
9:27
yerel halkı bu sürece mutlaka aktif bir
9:30
paydaş olarak dahil etmek zorundasınız.
9:32
Düşünsenize yerel halk o antik
9:34
kalıntıları bir engel veya inşaat
9:36
yapılacak boş bir arsa gibi değil de
9:38
kendi kimliklerinin, kendi
9:40
özgeçmişlerinin bir parçası olarak
9:41
görmeye başladığında ne olur? İşte ancak
9:44
o zaman o yıkılamaz. gerçek koruma
9:46
kalkanı oluşur. Tüm bu büyüleyici
9:48
kurtarma operasyonunu toparlarken
9:50
zihninizi kurcalayacak son bir soru
9:52
bırakmak istiyorum size. Her sabah
9:55
üzerinde yürüdüğünüz, her gün aceleyle
9:57
işe gidip geldiğiniz o çok sevdiğiniz
9:59
modern mahallenizin, o her gün
10:01
bastığınız asfaltın ve betonun tam
10:03
altında şu an keşfedilmeyi ya da
10:06
kurtarılmayı bekleyen hangi tarihi
10:07
hazinelerin yattığını biliyor musunuz?
10:10
Kim bilir? Belki de şu an farkında bile
10:12
olmadan binlerce yıllık antik bir
10:14
tiyatronun kalıntıları üzerinde veya
10:16
devasa bir Roma Krallığın'ın
10:18
sınırlarında dolaşıyorsunuz. Tarih
10:21
inanın bana sadece kalın kitapların
10:23
sayfalarında değil, tam olarak
10:24
ayaklarımızın altında atıyor. Bu
10:26
incelememize katıldığınız için
10:28
teşekkürler. Lütfen merak etmeye,
10:30
etrafınıza daha dikkatli bakmaya ve
10:32
geçmişin o gizemli izini sürmeye devam
10:35
edin.
Jobs & Education