Ankuzef Türk Dili I Ünite 1 Deneme Sınavı
https://lolonolo.com/2026/10/05/ankuzef-turk-dili-1-unite-1-deneme-sinavi/
Ankuzef Türk Dili I Ünite 1 Deneme Sınavı , Dilin Tanımı , Dil ve Kültür , Dillerin Doğuşu , Dillerin Sınıflandırılması , Türkçenin Tarihî Dönemleri , Harf ve Dil Devrimi
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Lolono platformuna hoş geldiniz. Bu
0:02
dersimizde Türk dili 1 konularını,
0:04
çıkmış sorularını ve detaylı
0:05
açıklamalarını derinlemesini
0:06
inceliyoruz. Sınava girmeden önce
0:08
bilmeniz gereken her şeyi şöyle güzelce
0:10
bir toparlayacağız. Hazırsanız lafı hiç
0:12
uzatmadan başlayalım. Peki en temelde
0:15
dil nedir? Sadece iletişim kurduğumuz
0:17
bir araç mı? Aslında çok daha fazlası.
0:19
Dil tıpkı bizim gibi canlı, nefes alan,
0:22
doğal bir ses ve işaretler sistemi.
0:24
Hayvanların da kendi aralarında iletişim
0:26
kurduğunu biliyoruz tabii ama insan
0:27
dilini onlardan ayıran muazzam bir fark
0:30
var. Sınırsız sayıda yepyeni cümle
0:32
üretebilmemiz. Bu sadece insana özgü bir
0:34
yetenek. Şunu da hiç unutmayın. Konuşma
0:36
dili yazıdan çok ama çok önce vardı.
0:39
Yani yazılı metinler yokken de dil o
0:41
toplumun kültürünü, değerlerini sırtında
0:43
taşıyan devasa bir köprüydü. Hızlıca yol
0:46
haritamıza bir bakalım. 1. Dilin doğası
0:49
ve kökeni. 2. Dillerin sınıflandırılması
0:52
3. Türkçenin tarihsel gelişimi. 4. Harf
0:55
ve dil devrimi 5. Anlam bilimi ve
0:58
kullanım. Ve son olarak hayat kurtaran
1:00
6. Sınav için altın kurallar. Kısacası
1:03
en makro konulardan en mikro detaylara
1:05
doğru bir huni gibi ilerleyeceğiz ve
1:07
sınavda ihtiyacınız olan tüm yüksek
1:09
getirili konuları halletmiş olacağız.
1:11
Bölüm 1. Dilin doğası ve kökeni. Tamam.
1:14
Hadi konuya dalalım. İnsanoğlu en başta
1:17
o ilk kelimeleri nasıl söylemeye
1:19
başladı? Bu devasa gizemi çözmek için
1:22
ortaya atılmış dört temel kuramımız var.
1:24
Birincisi yansıma kuramı. Yani suyun
1:27
şırıltısı, rüzgarın uğultusu gibi doğa
1:29
seslerinin taklit edilmesi. İkincisi
1:31
ünlem kuramı. İlk insanların acı,
1:34
şaşkınlık, sevinç gibi duygularla
1:36
çıkardığı ah, vah, of gibi seslerden
1:38
dilin doğduğunu savunur. Üçüncüsü iş
1:41
kuramı. İnsanların beraber fiziksel ve
1:43
ritmik bir iş yaparken çıkardıkları
1:45
bedensel sesleri temel alır. Ve
1:47
dördüncüsü bizim için çok kritik olan
1:49
Güneş Dil Teorisi. Lütfen burayı not
1:51
alın. 1936 yılında 3. Türk dil
1:54
kurultayında ortaya atılan bu teori
1:56
yeryüzündeki tüm dillerin kökeninin
1:58
Türkçe olduğunu savunur. İkinci bölüm,
2:00
dillerin sınıflandırılması. Dilin
2:03
kökeninden biraz daha günümüze, dillerin
2:05
yapısal gruplandırmasına geçiyoruz.
2:08
Dilleri yapılarına göre üçe ayırıyoruz.
2:10
En üstte Çince gibi tekeeceli diller
2:11
var. En altta kelime köklerinin çekim
2:14
sırasında tamamen değişime uğradığı
2:16
bükümlü diller yer alıyor. Arapça,
2:18
İngilizce ve Almanca gibi. Ama ortadaki
2:20
gruba dikkat. İşte asıl olayımız burası.
2:23
Türkçe tıpkı Moğolca, Macarca ve Fince
2:25
gibi eklemeli bir dildir. Yani Türkçe
2:27
sondan eklemelidir. Kökümüz sapa sağlam
2:29
yerinde durur. Biz ona vagon ekler gibi
2:31
sürekli sonunda yeni ekler getiririz.
2:34
Şimdi yapısal sınıflandırmayla köken
2:36
sınıflandırmasını sakın birbirine
2:37
karıştırmayın. Köken dediğimiz şey
2:39
aslında dillerin büyük soyağacı. Hint,
2:42
Avrupa veya Hami, Sami gibi kocaman
2:44
aileler var dünyada. Peki Türkçe nerede
2:46
duruyor? Türkçe Ural Altay dil ailesinin
2:49
Altay kolunda gururla yerini alıyor.
2:51
Yani sınavda yapı derse sondan eklemeli.
2:54
Köken derse Ural Altay ailesi Altay kolu
2:56
diyoruz. Bu ayrım cepte. 3ün bölüm.
2:59
Türkçenin tarihsel gelişimi. Orta
3:02
Asya'da taşa kazanan ilk metinlerden
3:04
bugünkü modern dilimize uzanan yolculuğa
3:06
başlıyoruz. Şimdi ilerleyelim ve bunun
3:09
nasıl inşa edildiğine bakalım. Dilimizin
3:11
o yüzyıllar süren devasa evrimi 7. ve
3:14
10. yüzyıllar arası eski Türkçe
3:15
dönemidir. Göktürk ve Uygur metinleri
3:18
buradadır. Bilinen ilk büyük yazılı
3:19
belgelerimiz olan Orhun yazıtları işte
3:21
bu dönemde 8. yüzyılda karşımıza çıkar.
3:24
Sonra 11 ve 15. yüzyıllar arasında Orta
3:27
Türkçe dönemine giriyoruz. İslamiyetin
3:29
kabulüyle Karahanlı, Harezm ve Çağtay
3:31
dönemleri başlıyor ve en sonunda
3:33
Cumhuriyet dönemi ile beraber bugün
3:35
konuştuğumuz Türkiye Türkçesi dönemine
3:37
geliyoruz. Peki size bir soru sorayım.
3:40
Tüm bu upuzun tarih boyunca kendimizi
3:43
yazılı olarak ifade etmek için hangi
3:45
alfabeleri kullandık? Şöyle bir düşünün
3:47
bakalım kaçını sayabileceksiniz.
3:49
Eğer Göktürk, Uygur, Arap, Kiril ve
3:52
Latin alfabeleri dediyseniz tam isabet.
3:54
Bilinen en eski alfabemiz Göktürk
3:56
alfabesidir. Sonrasında İslamiyetin de
3:59
etkisiyle çok uzun bir süre Arap
4:00
alfabesini kullandık. Ama şöyle bir
4:02
zorluk vardı. Türkçe ünlü harfler
4:04
açısından çok zengin bir dildir. Arap
4:07
alfabesi ise bu ünlüleri tam olarak
4:08
karşılamakta yetersiz kalıyordu. İşte bu
4:11
uyumsuzluk ta Tanzimat döneminde
4:13
başlayan ve o yoğun alfabe
4:15
tartışmalarını doğuran temel sebepti. 4.
4:18
bölüm. harf ve dil devrimi. Şimdi bu
4:21
kısımla ilgili asıl ilginç olan şey şu.
4:23
Cumhuriyet dönemi ile birlikte dilimizde
4:25
yapılan o inanılmaz radikal dönüşümler.
4:28
Bu tarihler sınav için gerçekten kritik.
4:30
1 Kasım 1928 Harf Devrimin'in yapıldığı
4:33
ve Latin alfabesine geçtiğimiz o meşhur
4:35
tarih. Alfabeşini çözdükten sonra odak
4:38
tamamen dilin kendisine kaydı. 12 Temmuz
4:41
1932'de bugünkü adıyla Türk Dil Kurumu
4:43
kuruldu ve hemen ardından 26 Eylül
4:46
1932'de 1. Türk Dil Kurultayı toplandı.
4:49
Buradaki nihai amaç neydi biliyor
4:51
musunuz? Türkçeyi o yoğun yabancı
4:53
etkilerden arındırmak ve halkın dilinde
4:55
yaşayan ama yazıda unutulup gitmiş o
4:57
öztürkçe kelimeleri yeniden
4:58
canlandırmaktı. Tabii bu devrimler bir
5:01
gecede durup dururken olmadı. Biraz
5:03
geriye 1911 yılına gitmemiz gerekiyor.
5:06
Selanik'te Ömer Seyfettin, Ali Cani ve
5:08
Ziya Gökalp öncülüğünde Genç Kalemler
5:11
dergisi etrafında bir yeni lisan
5:12
hareketi başladı. İşte bugün benim
5:14
sizinle böyle rahatça sade bir Türkçeyle
5:16
konuşabiliyor olmamın ve milli
5:18
edebiyatımızın temelleri aslında o
5:20
günlerde bu hareketle atıldı. 5. bölüm:
5:23
Anlam bilimi ve kullanım. Makro tarihi
5:26
bırakıp işin biraz daha mekanik mikro
5:28
kısmına iniyoruz. Kelimeler o farklı
5:30
anlamları nasıl kazanıyor? Sözcüklerin
5:33
anlamları zamanla çok ilginç şekillerde
5:35
evrilir. Temelinde üç katman var.
5:37
Birincisi gerçek anlam. Yani bir
5:39
kelimeyi duyduğumuzda hepimizin aklına
5:40
gelen o ilk şey. İkincisi yan anlamdır.
5:43
Bu genelde bir benzetme yoluyla ortaya
5:45
çıkar. Mesela masanın gözü dendiğinde
5:48
çekmeceyi kastetmemiz gibi. Harika bir
5:50
akılda tutma yöntemidir bu. Üçüncüsü ise
5:52
mecaz anlam. Kelime artık o gerçek
5:55
anlamından tamamen bütünüyle kopmuş,
5:57
soyut bir hale gelmiştir. Bir de
5:59
kelimelerin tarihte yaşadığı anlamsal
6:01
iyileşmeler var. Yavuz kelimesi
6:03
yüzyıllar önce kötü anlamına gelirken
6:06
zamanla tamamen boyut değiştirip yiğit
6:08
veya cesur gibi harika bir anlama
6:09
bürünmüştür ve bu konuyu harika bir
6:12
şekilde aydınlatıyor. Yazı dili ile
6:14
konuşma dili arasındaki o inanılmaz
6:16
fark. Yazı dili standarttır, resmidir.
6:19
Basın ve eğitim için kurallarla
6:20
sınırlandırılmıştır. Ama konuşma dili
6:23
günlük, çok daha özgür, canlı ve sürekli
6:25
değişkendir. Bir de ağız dediğimiz bir
6:28
kavram var. Bunu da kısaca yöresel
6:30
söyleyiş farkları olarak düşünebiliriz.
6:32
Ege ağzı, Karadeniz ağzı gibi. Bu iki
6:35
kavrama lütfen çok dikkat edin.
6:36
Sınavlarda sık sık kafa karıştırır. Argo
6:39
ve jargon. Argo tamamen gayriesmi.
6:42
Genelde sokağa veya belli bir alt
6:44
kültüre ait standart dışı kelimelerdir.
6:47
Jargonsa tam tersi. Jargon doktorların
6:50
veya mühendislerin kendi aralarında
6:51
konuşurken kullandıkları o çok spesifik
6:54
profesyonel meslek terminolojisidir. Bu
6:56
ikisini birbirine sakın karıştırmayın.
6:59
6. bölüm. Sınav için altın kurallar.
7:02
Evet. Şimdi herkesin dikkatini tam
7:04
olarak buraya vermesini istiyorum.
7:05
Gerekirse şu an ekran görüntüsü alın.
7:07
Çünkü burası SV'in kelimenin tam
7:09
anlamıyla altın değerinde. Yani buradaki
7:12
can alıcı nokta şu. Ortatürkçe dönemine
7:14
bilhassa Karahanlı devrine ait bu üç
7:16
eseri adınız gibi bilmek zorundasınız.
7:19
Yusuf'a sacip mi dendi? Hemen Kutatgu
7:21
Gubilik'le eşleştiriyorsunuz. Kaşkarlı
7:23
Mahmut sorulursa ilk sözlüğümüz olan
7:24
Divanı Lügatit Türk'ü işaretliyorsunuz.
7:27
Edip Ahmet Yükneki dendiğinde ise cevap
7:29
kesinlikle Atabetülaka. Bu
7:31
eşleştirmeleri hafızanıza kazıyın.
7:33
Sınavda hayat kurtaracak. Hadi hızlıca
7:36
en çok çıkan nokta atışı bilgileri bir
7:38
daha üzerinden geçip iyice
7:39
perçinleyelim. Orhun yazıtları hangi
7:41
yüzyıldaydı? 8. yüzyıl ve Göktürk
7:43
alfabesi kullanıldı. Harf devrimi ne
7:45
zamandı? Gözünüz kapalı 1 Kasım 1928
7:48
diyeceksiniz. Peki Türk Dil Kurumu ne
7:50
zaman kuruldu? Tabii ki 12 Temmuz
7:53
1932'de bu üç madde çoktan seçmeli
7:55
sorularda kesinlikle karşınıza çıkacak
7:57
olan banko bilgiler. Videoda
8:00
incelediğimiz bu dersin ve yıla ait
8:02
çıkmış soruları kendiniz deneme sınavı
8:04
formatında çözmek, eksiklerinizi
8:06
kapatmak ve kendinizi detaylıca test
8:08
etmek için valanolo.com adresini ziyaret
8:10
edebilir, videonun altındaki açıklama
8:12
kısmında yer alan bağlantıya
8:13
tıklayabilirsiniz.
Jobs & Education

