Up next in 10
Auzef Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/17/anadolunun-tarihi-cografyasi-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bu incelememizde her
0:02
gün üzerinde yürüdüğümüz modern
0:04
Anadolu'nun hemen altında yatan o gizli
0:05
kalmış katman katman tarihi ortaya
0:07
çıkarmak için kronolojik bir dedektiflik
0:09
serüvenine çıkıyoruz. Düşünsenize ayak
0:12
bastığımız toprakların altında binlerce
0:14
yıllık imparatorlukların, unutulmuş
0:15
dillerin ve devasa göçlerin izleri var.
0:18
Bugün antik çağların o karmaşık
0:20
coğrafyasını alıp bugünün haritalarıyla
0:21
birleştireceğiz ve aradaki o sis
0:23
perdesini tamamen kaldıracağız.
0:25
Gündemimiz oldukça yoğun. Anadolu
0:27
coğrafyasının şafağından başlayacağız.
0:30
Antik kentleri günümüz haritalarına
0:32
oturtacağız. O kudretli Hitit dünyasına
0:34
ve geç Hititlere uzanıp Demir çağının
0:37
Frigya ve Kapadokya'sına son olarak da
0:39
Urartular ve Ege dünyasına bakacağız.
0:42
Hızla başlayalım. 1ci bölüm Anadolu
0:45
Coğrafyasının şahı. Plistosen'den
0:47
Holosen'e geçiş. Düşünün on binlerce yıl
0:51
süren o dondurucu pleistosen yani buzul
0:54
çağı nihayet sona eriyor ve holosen
0:56
döneminin radikal sınırları zorlayan
0:59
iklim değişiklikleri başlıyor. İşte tam
1:01
da bu ısınma ve çevresel değişim
1:03
mezolitik çağı yani orta taş çağını
1:06
doğrudan tetikliyor. İnsanlar artık
1:09
sadece soğuktan korunmaya çalışmıyor.
1:11
Avcılık ve alet yapım teknolojilerini
1:13
tamamen baştan icat ediyor. Yani iklim
1:16
değişiyor, insanlık dönüşüyor. Yabancı
1:18
coğrafya literatürünü okurken sık sık
1:21
havza kelimesiyle karşılaşırsınız.
1:23
Kulağı biraz akademik gelebilir ama
1:24
aslında çok basit bir mantığı var.
1:26
Etrafı dağlarla çevrili kapalı çıkıntı
1:29
alanları. Bunu kendi coğrafyamıza
1:31
uyarladığımızda aslında tam olarak
1:32
bildiğimiz ovadan bahsediyoruz. Yani
1:35
yabancıların havza dediği şey bizim o
1:37
meşhur ovalarımız. Coğrafyayı kendi
1:39
dilimizde anlamlandırmak gerçekten her
1:41
şeyi çok daha net kılıyor. İkinci bölüme
1:44
geçelim. Antik kentleri bugünle
1:45
eşleştirmek. Gelin bu antik ve modern
1:47
dünyayı birbiriyle kaynaştıralım. Bazen
1:50
geçmiş o kadar da uzak değildir. Mesela
1:53
Atallos hanedanlığının o devasa anıtsal
1:55
başkenti Pergamon'u arıyorsanız aslında
1:58
bugün bildiğiniz Bergama sokaklarında
2:00
yürüyorsunuz demektir. O meşhur şifalı
2:02
termal sularıyla bilinen Hiyerapolis var
2:05
ya. Evet. Orası bugün bütün dünyanın
2:07
akın ettiği Pamukkale'nin ta kendisi.
2:10
Nisa dediğimiz yer Sultan Isar, Knidos
2:12
ise Daça'da karşımıza çıkıyor. İsimler
2:15
zamanla değişiyor belki ama o muazzam
2:17
mekanların ruhu hafızasını asla
2:19
kaydetmiyor. Yalnız tam burada çok
2:22
yaygın olan bazı coğrafi yanılgıları
2:24
düzeltmemiz şart. Mesela Tralles Antik
2:27
Kenti. Bazen yanlışlıkla Çanakkale ile
2:29
anılır ama kesinlikle hayır. Tralles
2:32
doğrudan Aydın ilk sınırları içindedir.
2:34
Aynı şekilde neolitik dönemin o
2:36
inanılmaz buluntularını barındıran
2:38
Kuruçay Höyü Eskişehir'de falan değil
2:40
göller yöresindeki Burdur'da yer alıyor.
2:43
Tarihi doğru anlamak istiyorsak önce
2:45
haritayı doğru okumalıyız değil mi?
2:47
3üncü bölümümüz Kudretli Hitit Dünyası.
2:50
Çorum'un kalbi ve ötesine uzanıyoruz.
2:52
Hititlerin o inanılmaz gücünü hissetmek
2:55
için Çorum bölgesine bakmamız yeterli.
2:58
Alaca Höğükteki o anıtsal Sfensli kapıyı
3:00
ve o dev taş bloklara yani ortostatlara
3:03
işlenmiş dini bayram sahnelerini bir
3:05
düşünün. Tam bir görsel şölen. Yine
3:08
Çorum'daki eski yapar höyüğü kraliyet
3:10
ailesinin sık sık uğradığı o kutsal
3:12
Tahvurpa kentidir. Kızılırmak
3:14
kıyısındaki o devasa kült ve ticaret
3:17
merkezi Şamuha ise bugün Sivas'taki
3:19
Kayalıpar Höyünden başka bir yer değil.
3:21
Ve size Hititlerle ilgili gerçekten
3:23
muazzam bir detay vereyim. Hitit inanç
3:26
sisteminin en tepesinde kim var?
3:28
Arina'nın güneş tanrıçası. Peki bu güçlü
3:31
tanrıça Hint Avrupa kökenli Hititlerin
3:33
kendi öz kültüründen mi geliyor?
3:35
Kesinlikle hayır. Aslında bu figürü
3:37
Anadolu'nun çok daha eski kadim ve yerli
3:40
halk olan Hatti kültüründen doğrudan bir
3:42
salmışlar. Gelenler yerel olanın gücünü
3:45
mümel bir şekilde benimsemiş. İnanılmaz
3:47
bir kültürel asimilasyon hikayesi. 4.
3:50
bölüm. Geç Hititlerin hayatta kalışı.
3:52
Bakalım deniz kavimlerinden sonra hayat
3:54
nasıl şekillenmiş. Her şey yolunda
3:57
giderken milattan önce 1200'lerde o ünlü
4:00
ve yıkıcı deniz kavimleri göçü bir anda
4:03
patlak veriyor. Merkezi Hit Hitit
4:05
İmparatorluğu sarsılıyor ve koca bir
4:07
yapı tamamen çöküyor. Ama kültür
4:09
ölmüyor. Merkezi otorite yıkılınca
4:12
Anadolu'nun güneyine, güneydoğusuna ve
4:14
Kuzey Suriye şeridine çekilen daha küçük
4:17
prenslikler Geç Hititler adıyla tarih
4:19
sahnesine çıkıyor. Ve işin ilginci Louy
4:22
dilini ve o meşhur hiyeroglif yazısını
4:25
inatla yaşatmaya devam ediyorlar. Hatta
4:28
bu tabletlerin akademik detaylarına
4:30
dalmak, batı literatüründeki izlerini
4:31
sürmek isteyenler için ufak bir dipnot
4:33
düşeyim. Bu dönemi deşifre eden çok
4:35
ikonik bir makale vardır. Almanca
4:37
orijinal ismi Green Inden Boğazköy Texen
4:40
yani Boğazköy metinlerindeki Yunanlılar.
4:43
Bilim insanlarının o dönemi nasıl
4:44
aydınlattığını görmek için harika bir
4:46
başu kaynağı. 5. Bölüm Demir Çağı,
4:50
Frigya ve Kapadokya. Merkez ve batının
4:53
yeni güçleri. Bu iki bölge karakter
4:56
olarak birbirinden gece ve gündüz kadar
4:58
farklı. Bir yanda Ankara, Eskişehir,
5:01
Isparta ve Afyon Karahisar hattını içine
5:03
alan dağlık coğrafyasıyla demir çağına
5:06
damga vuran Frijya'yı görüyoruz. Diğer
5:08
yanda ise volkanik tüflerin
5:10
şekillendirdiği o bildiğimiz büyüleyici
5:12
manzaralarıyla Nevşehir, Aksaray, Niğde
5:15
ve Kırşehir'i kapsayan Kapadokya var.
5:17
İkisi de aynı dönemde var oluyorlar ama
5:19
ortaya koydukları coğrafi karakter
5:21
tamamen bambaşka. Burada da bir iki
5:23
efsaneyi çürütmeden geçmeyelim. Bazen
5:26
haritalar zihnimizde birbirine
5:27
karışabiliyor. Açıkça belirtmek
5:29
gerekirse Akdeniz sahil şeridindeki
5:31
antik Kilikya yani bugünkü Çukurova
5:34
kesinlikle Frigya sınırlarına dahil
5:36
değildir veya Ege'nin incisi İzmir
5:39
volkanik Kapadokya'nın yakınından bile
5:41
geçmez. Bu bölgeler kültürel olarak da
5:44
coğrafi olarak da birbirlerinden tamamen
5:46
izole bambaşka hikayelere sahip. 6. ve
5:50
son bölümümüz Urartular ve Ege. Doğunun
5:54
taş ustaları ve batının karanlık
5:56
çağları. Şimdi Doğu Anadolu'da Vanölü
5:59
havzasında o muazzam surları, aşılmaz
6:02
kaleleri ve pitostlu depoları inşa eden
6:05
Urartulullardan bahsediyoruz. Adamlar
6:07
taş işçiliğinde kelimenin tam anlamıyla
6:10
zirvedeler. Ama ortada çok komik ve
6:12
yaygın bir yanlış anlaşılma var. Bazı
6:14
yerlerde Urartuluların medrese inşa
6:16
ettiği söylenir arkadaşlar. Medreseler
6:18
tamamen İslami bir eğitim kurumudur.
6:21
Urartularla uzaktan yakından alakası
6:23
olamaz. Başka bir ilginç gerçek de şu.
6:25
Bu koca Urartu bürokrasisi yazıyla ilk
6:28
tanıştığında kendi dillerini değil
6:30
doğrudan Mezopotamya'dan kopyaladıkları
6:33
Assurcay'yı yani Akatça'yı kullanmış.
6:35
Çok şaşırtıcı değil mi? Tabii doğuda
6:37
Urartular böyle görkemli kaleler inşa
6:39
ederken Ege dünyasında işler hiç de iyi
6:41
gitmiyor. Tunt çağının o inanılmaz
6:44
görkemli zengin miken saray uygarlığı
6:46
kuzeyden inen savaşçı Dor kavimlerinin
6:49
aniden bastırmasıyla tam anlamıyla yerle
6:51
bir oluyor. O ihtişamlı medeniyet
6:53
çöküyor ve tüm Yunanistan'ı yüzlerce yıl
6:56
sürecek o meşhur karanlık çağa
6:58
sürüklüyor. Yani medeniyet dediğimiz
7:00
şeyin bazen pamuk ipliğine bağlı
7:01
olduğunu çok net görüyoruz. Bütün bu
7:04
coğrafi ve tarihi incelememizi
7:05
tamamlarken sizi şu düşünceyle baş başa
7:08
bırakmak istiyorum. Bugün Pamukkale'de
7:10
yürürken, Sivas'ta şöyle bir durup
7:12
çayınızı yudumlarken veya Bergama'ın o
7:14
dar sokaklarında gezerken sizce hemen
7:17
ayaklarınızın altında unutulmuş kaç
7:19
imparatorluk yatıyor? Coğrafya sadece
7:21
dağlardan, taşlardan ve nehirlerden
7:23
ibaret değildir. Coğrafya insanlığın ta
7:26
kendisidir, hafızasıdır. Umarım bundan
7:29
sonra çevrenize bakarken o görünmez
7:31
tarihi katmanları çok daha derinden
7:33
hissedersiniz. Merak etmeye ve
7:36
keşfetmeye hep devam edin. Görüşmek
7:38
üzere.
Jobs & Education