Up next in 10
Auzef Ahlaki Gelişim ve Değerler Eğitimi Ünite 6
https://lolonolo.com/2022/03/22/ahlaki-gelisim-ve-degerler-egitimi-unite-6/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bugün hepimizin aklını
0:02
kurcalayan o temel sorulardan birine
0:04
dalıyoruz. Ya biz doğruyu yanlıştan
0:06
ayırmayı nasıl öğreniyoruz? Gerçekten de
0:08
bu yetenek nasıl gelişiyor? Gelin bu
0:10
acayip ilginç yolculuğa birlikte
0:12
çıkalım. Gerçekten de bu hepimizin
0:14
hayatında karşılaştığı bir durum değil
0:16
mi? Yani çocukken annemizin, babamızın
0:18
koyduğu basit kurallardan tutun da
0:20
yetişkin olduğumuzda yüzleştiğimiz o
0:22
karmaşık ahlaki ikilemlere kadar hepimiz
0:25
bu yoldan geçiyoruz. Peki ama nasıl bu
0:28
içimizdeki pusula? Tam olarak nasıl
0:30
şekilleniyor? Aslında bu hepimizin
0:33
kişisel büyüme hikayesi. Ahlak
0:35
anlayışımız biliyorsunuz zamanla
0:36
değişiyor. Bir nevi evrim geçiriyor.
0:39
İşte biz de bu sunumda tam olarak bu
0:41
evrimin haritasını çıkaracağız ve yol
0:43
üzerindeki her bir durağı anlamaya
0:45
çalışacağız. Tamam o zaman hadi konuya
0:48
direkt dalalım. İlk olarak şu ahlaki
0:50
gelişim dediğimiz şey tam olarak ne
0:52
anlama geliyor? Bir ona bakalım. Bir de
0:54
tabii bu yolculuğun haritasını ilk
0:55
çıkaran o öncü isme yani her şeyin
0:58
başladığı yere gidelim. Evet, her şey
1:00
Jin Piaje ile başlıyor. Düşünsenize
1:02
Piaje oturup sadece çocukların oyun
1:05
oynamasını izliyor ve bu gözlemleri
1:07
sırasında inanılmaz bir şey fark ediyor.
1:09
Çocukların adalet, kurallar hatta yalan
1:12
hakkındaki fikirleri yaşları ilerledikçe
1:15
kökten değişiyor. İşte bu basit gözlem
1:18
bu alanda adeta bir devrim yaratıyor ve
1:21
her şeyin temelini atıyor. Peki Piajet
1:23
ne yapıyor? Bu gelişimi aslında oldukça
1:26
basit ama bir o kadar da temel olan üç
1:28
aşamalı bir modelle açıklıyor ve bu
1:30
model daha sonra gelecek bütün teoriler
1:32
için üzerine koskoca bir bina inşa
1:34
edilecek sağlam bir zemin haline
1:36
geliyor. Şöyle ki ilk dönem ahlak
1:39
öncesi. Adından da belli. Burada
1:41
çocukların henüz net bir ahlak anlayışı
1:43
yok. Sonra ikinci aşamaya yani dışa
1:46
bağlı döneme geçiliyor. İşte burada
1:48
ahlak dediğimiz şey tamamen otorite ile
1:50
ilgili. Yani anne babanın koyduğu
1:52
kurallara uymak. cezadan kaçınmak demek.
1:55
O klasik kardeşine vurma yoksa ceza
1:57
alırsın mantığı var ya işte tam olarak
1:59
bu. En sonundaysa özerk döneme
2:02
geliyoruz. Artık anlıyoruz ki he bu
2:04
kurallar insanlar tarafından yapılmış
2:06
yani değiştirilebilir şeyler ve daha da
2:09
önemlisi bir davranışın arkasındaki
2:11
niyetin ne kadar önemli olduğunu
2:12
kavruyoruz. Kendi iç adalet duygumuz
2:15
filizlenmeye başlıyor. Piejet'in attığı
2:17
bu temel o kadar sağlamdı ki Lawrence
2:20
Colberg adında başka bir araştırmacı
2:22
için adeta bir sıçrama tahtası oldu.
2:25
Kolberg geldi ve dedi ki, "Tamam burası
2:27
harika ama peki ya sonrası? Ahlaki
2:30
gelişim yetişkinlikte duruyor mu yoksa
2:32
devam mı ediyor?" İşte bu basit soruyla
2:35
yola çıkarak konuyu bambaşka bir
2:36
seviyeye taşıdı. Colberg'ün temel tezi
2:39
şuydu: "Ahlaki gelişim çocuklukta
2:41
bitmez." Hatta tam tersi tüm hayatımız
2:44
boyunca devam eden çok daha detaylı
2:47
katmanlı bir süreçtir bu ve bu süreci
2:49
daha iyi anlamak için de üç ana seviyeye
2:51
ayırıyor. Şöyle bir genel resme bakalım.
2:54
Hayatımızın ilk 10 yılı genellikle
2:56
gelenek öncesi seviyede geçiyor. Yani
2:58
burada ahlak tamamen dışsal. Ödül var
3:00
mı? Ceza var mı? Bütün mesele bu. Sonra
3:03
ergenlik ve genç yetişkinlik dönemlerini
3:05
kapsayan geleneksel seviye geliyor.
3:08
Artık toplumun kurallarını,
3:09
beklentilerini benimsemeye,
3:11
içselleştirmeye başlıyoruz. 20 yaşından
3:13
sonra ise bakın herkes değil ama bir
3:15
kısımız gelenek sonrası dediğimiz bir
3:17
seviyeye ulaşma potansiyeline sahip.
3:19
İşte burada da artık devreye evrensel
3:21
ilkeler giriyor. Şimdi hazırsanız bu üç
3:24
seviyenin biraz daha derinine inelim.
3:27
Colberg ne yapıyor? her seviyeyi kendi
3:29
içinde ikişer aşamaya bölüyor. Yani
3:31
toplamda 6ı basamaklı bir ahlaki gelişim
3:34
haritası çıkıyor önümüze. Ve evet
3:36
sunumumuzun en can alıcı noktası tam
3:38
olarak burası. İlk seviye olan gelenek
3:41
öncesindeki ilk iki aşama tamamen ben
3:44
merkezci. Şöyle düşünün. Birinci aşamada
3:46
tek bir dert var. Cezadan kaçmak. Yani
3:50
eğer yakalanmayacaksam o zaman sorun yok
3:52
demektir mantığı. İkinci aşamada ise
3:54
denklem biraz daha karmaşıklaşıyor. Olay
3:57
tamamen sen dana bunu yap, ben de sana
3:59
bunu yapayım şeklinde bir çıkar
4:01
ilişkisine dönüyor. Yani her şeyin
4:03
teminde bir ödül beklentisi, bir
4:05
karşılık alma amacı var. İşte aradaki
4:08
fark tam olarak bu. Birinci aşamada olay
4:11
tamamen acıdan kaçınmak, ikinci
4:13
aşamadaysa tamamen bir kazanç elde etme
4:16
peşindeyiz. Ama ikisinde de çok önemli
4:19
bir ortak nokta var. Ahlakın kaynağı
4:21
hala dışarıda. Yani kişinin kendi
4:24
içinden gelen bir şey değil. Geleneksel
4:26
seviyeye geldiğimizde işte o zaman
4:28
oyunun kuralları gerçekten değişiyor.
4:31
Üçüncü aşamada olay tamamen sosyal onay
4:34
kazanmakla ilgili. Hani o iyi çocuk, iyi
4:37
kız olma çabası var ya ailemizin,
4:39
arkadaşlarımızın gözüne girmek, onların
4:41
onayını almak en büyük motivasyonumuz
4:43
oluyor. 4düncü aşamadaysa bakış açımız
4:46
bir anda inanılmaz genişliyor. Mesela
4:49
artık sadece yakın çevremiz değil bütün
4:51
bir toplum. Mesela bu aşamadaki birine
4:53
göre vergi kaçırmak neden yanlış? Sadece
4:55
yasa dışı olduğu için değil, herkesin
4:57
bir parçası olduğu toplumsal düzeni
4:59
bozduğu, o sisteme zarar verdiği için
5:02
yanlış. İşte bu gerçekten çok ama çok
5:05
önemli bir zihinsel sıçrama. Odak
5:07
noktası artık benden çıkıp bize kayıyor.
5:10
Toplumun düzeni, görev bilinci gibi
5:12
kavramlar kişisel çıkarların çok daha
5:14
önüne geçmeye başlıyor. Ve geldik en
5:17
tepeye. Nüfusun sadece küçük bir
5:19
kısmının ulaşabildiği söylenen gelenek
5:21
sonrası seviye. 5. aşamadaki bir insan
5:24
artık yasalara şöyle bakar. Bunlar
5:26
toplumun daha iyi işlemesi için aramızda
5:28
yaptığımız esnek anlaşmalar. Mesela
5:31
kırmızı ışıkta durmak böyle bir anlaşma.
5:33
Hepimiz durursak güvende oluruz. Ama bir
5:36
ambulansın geçmesi gerekiyorsa o kural
5:38
daha büyük bir iyi yani bir hayatı
5:40
kurtarmak için pekala esnetilebilir. Ve
5:43
6ıncı yani son aşama burası artık
5:46
ahlakın zirve noktası. Kişi burada
5:48
kanunların bile üzerinde gördüğü adalet,
5:51
insan onuru gibi evrensel ilkelere
5:53
dayalı tamamen kendine ait bir ahlaki
5:55
pusula geliştirir. Mesela Martin Luther
5:58
King'in adaletsiz bulduğu yasalara karşı
6:00
sivil itaatsizlik eylemleri yapması işte
6:03
tam olarak bu aşamanın mükemmel bir
6:04
örneğidir. Peki tamam bütün bu
6:07
teorileri, aşamaları konuştuk ama
6:09
bunların bizim gündelik hayatımızdaki
6:10
karşılığı ne? Yani bu aşamaları bilmek
6:13
ne işimize yarar? Gelin konuyu şöyle bir
6:15
toparlayalım. Aslında bu yolculuğu
6:17
anlamak bize çok şey katıyor. Birincisi
6:19
kendi içimizdeki o ahlaki pusulanın
6:21
nasıl geliştiğini, nereden geldiğini
6:23
fark etmemizi sağlıyor. İkincisi ve
6:25
bence bu çok önemli. Başkalarının,
6:28
özellikle de çocukların ya da gençlerin
6:30
neden belli şekillerde davrandığını,
6:32
onların akıl yürütme biçimini daha iyi
6:34
anlamamıza yardımcı oluyor. Aynı zamanda
6:36
anlıyoruz ki ahlak dediğimiz şey böyle
6:39
sabit değişmez bir şey değil. Hayat boyu
6:41
gelişen, evrilen bir süreç. Ve belki de
6:44
en önemlisi o en başta konuştuğumuz
6:46
dışsal kurallardan zamanla nasıl tamamen
6:49
içsel bir etik anlayışına doğru yol
6:51
aldığımızı net bir şekilde görüyoruz. Ve
6:54
şimdi topu size atıyorum. Bütün bu
6:56
anlattıklarımdan sonra bir anlığına
6:58
durup kendinize sorun. Gerçekten zor bir
7:01
ahlaki kararla karşılaştığınızda sizi
7:03
harekete geçiren asıl şey ne oluyor?
7:06
Cezadan korkmak mı? Başkalarına ne
7:08
düşüneceği mi? Yoksa kanunlar ya da
7:10
toplum ne derse desin doğru olduğuna
7:12
inandığınız evrensel ilkeler mi? İşte bu
7:15
soru kendi içsel pusulanızı ayarlamak
7:17
için harika bir başlangıç olabilir.