Up next in 10
Auzef Ahlaki Gelişim ve Değerler Eğitimi Ünite 4
https://lolonolo.com/2022/03/22/ahlaki-gelisim-ve-degerler-egitimi-unite-4/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bugün hepimizi ama
0:02
gerçekten hepimizi ilgilendiren bir
0:04
konuya dalıyoruz. Ahlaki kararları nasıl
0:06
veriyoruz? Yani bizi doğruya ya da
0:09
yanlışa iten o içsel mekanizma var ya
0:11
işte o ahlaki pusulanın mimarisini gelin
0:14
birlikte adım adım çözelim. Aslında
0:17
bütün mesele bu soruda düğümleniyor
0:19
değil mi? Yani bir anda toplumun
0:21
çevrenin koyduğu kurallar var. Diğer
0:23
yand içimizden gelen o ses. O doğru bu
0:26
hissi. İşte bu ikisi arasındaki o bitmek
0:29
bilmeyen çekişme. Bugünkü konumuzun tam
0:32
da merkezinde bu var. O zaman haydi işin
0:35
en temelinden başlayalım. İlk olarak şu
0:37
dış çerçeveye bir bakalım. Yani etik
0:40
kavramına. Peki nedir bu etik? Şöyle bir
0:43
tanımına baktığımızda felsefenin ahlak
0:46
ve ahlaki değerlerle ilgilenen bir dalı
0:48
olduğunu görüyoruz. Yani işin özü
0:51
kişisel duygularımızdan ziyade toplumca
0:54
kabul görmüş doğruları ve yanlışları
0:56
masaya yatıran bir disiplin. Aynen öyle.
0:59
En basit haliyle düşünürsek etik
1:01
dediğimiz şey bir toplumun ortak kural
1:04
kitabıdır. Yani hepimizin uyması
1:07
beklenen, bazen yazılı, bazen sözlü ama
1:10
herkesin bildiği o ortak oyun kuralları.
1:13
Tamam. Dışarıdaki bu kural kitabını
1:15
anladık. Peki ya içeride ne var? Şimdi
1:17
de rotayı tamamen içimize çeviriyoruz ve
1:20
her birimizin içinde taşıdığı o kişisel
1:22
yargıçla yani vicdanla tanışıyoruz.
1:25
Bakın tanım ne kadar açık değil mi?
1:28
Doğuştan gelen, iyiyi kötüden ayırmamızı
1:30
sağlayan, kendi davranışlarımızı ve
1:32
tutumlarımızı değerlendiren o içsel güç.
1:35
Kısacası bizim kişisel değerlendirme
1:37
mekanizmamız. Her şeyi ölçüp biçen, bir
1:40
sonuca varan o iç ses. İşte harika bir
1:43
benzetme daha. Eğer etik herkes için
1:46
geçerli o kural kitabıysa vicdan da o
1:49
kitabı alıp okuyan, yorumlayan ve bizim
1:52
kendi hayatımıza uygulayan içsel
1:55
yargıçın ta kendisi. Bu benzetme aradaki
1:58
farkı mükemmel bir şekilde özetliyor.
1:59
Bence güzel. Elimizde bir kural kitabı,
2:03
bir de yargıç var. Ama durun bir dakika.
2:05
Kilit soru şu: Bu sistemi ne
2:07
çalıştırıyor? Yani bir mahkeme salonu
2:09
düşünün. Kitap var, yargıç var ama
2:12
ışıklar kapalıysa hiçbir şey olmaz,
2:14
değil mi? Peki o ışığı yakan şey ne?
2:17
Cevap: Şuur yani bildiğimiz adıyla
2:20
bilinç. Basitçe farkında olmak. Hem
2:23
kendimizin hem düşüncelerimizin hem de
2:25
çevremizde olup bitenlerin farkında
2:27
olmak. Eğer farkında değilseniz ahlaki
2:30
bir yargıya varmanız da mümkün değil.
2:32
Yani her şeyin başı bu. Ve işte
2:34
teknolojik bir benzetme ile durumu daha
2:36
da netleştirelim. Eğer vicdanımız bir
2:38
uygulama veya bir programsa şuur da o
2:41
programın üzerinde çalıştığı işletim
2:43
sistemidir. Windows gibi, MacOS gibi.
2:46
İşletim sistemi olmadan program
2:47
çalışmaz, değil mi? E farkındalık
2:49
olmadan da vicdan neyi yargılayacağını
2:51
bilemez. Bu kadar basit. Bakın bu
2:54
karşılaştırma aradaki farkı çok net
2:56
ortaya koyuyor. Şuur sadece farkında
2:58
olmaktır. Ben buradayım. Etrafımda
3:01
bunlar oluyor. Vicdan ise bir adım öteye
3:04
geçer ve der ki, "Bu olan şey iyi mi
3:06
kötü mü?" Yani biri sadece algılar,
3:09
diğeri ise yargılar. Biri görmek, diğeri
3:12
ise görülen şey hakkında bir karar
3:14
vermek gibi. Tamam, şimdiye kadar harika
3:16
gittik. Kavramları tek tek tanımladık
3:19
ama şimdi belki de en önemli kısma
3:22
geliyoruz. Peki bu bahsettiğimiz içsel
3:24
yargıç nasıl ortaya çıkıyor? Yani o
3:27
nasıl inşa ediliyor? Eminim hepimizin
3:30
aklına gelen soru bu. Bu içsel yargıçla
3:33
birlikte mi doğuyoruz? Yani bu fabrika
3:36
ayarlarımızda yüklü gelen bir özellik mi
3:38
yoksa zamanla öğrendiğimiz,
3:40
geliştirdiğimiz bir şey mi? İşte cevap
3:43
tam olarak değil. Yani evet bir
3:45
potansiyelle, bir yatkınlıkla doğuyoruz
3:47
ama o vicdan dediğimiz karmaşık yapı
3:50
özellikle hayatımızın ilk yıllarında
3:52
yaşadığımız deneyimlerle adeta tuğla
3:55
tuğla inşa ediliyor. Madem bir inşaat
3:58
süreci var o zaman gelin bu inşaatın
4:00
temellerinin atıldığı o en kritik, en
4:03
hayati döneme odaklanalım. Bakın bu
4:05
rakam gerçekten çok ama çok önemli. 0
4:08
ila 6 yaş arası. İşte bu dönem ahlaki
4:11
pusulamızın ince ayarlarının yapıldığı,
4:14
temel kodlarının yazıldığı o kritik
4:16
pencere bu yıllarda atılan temeller
4:19
inanın bütün bir hayatı şekillendiriyor.
4:22
Peki bu öğrenme süreci nasıl işliyor?
4:24
Aslında çok basit bir döngü. Önce en
4:27
yakınımızdakilerden yani anne babamızdan
4:30
kuralları öğreniyoruz. Sonra onların
4:33
onayını ve sevgisini kazanmak için ödül
4:35
getirecek davranışlar sergiliyoruz.
4:38
Yaptıklarımızın sonucuna göre ya bir
4:40
ödül ya da bir ceza alıyoruz. Ve bu
4:42
döngü okul hayatıyla, arkadaşlarla yani
4:45
sosyal çevremiz genişledikçe farklı
4:48
şekillerde devam edip duruyor. E madem
4:50
bu ilk yıllar bu kadar kritik o zaman
4:52
hikayenin başrol oyuncularına bakmamız
4:54
lazım değil mi? Yani ebeveynlere ve
4:56
onların bu süreçteki rollerine.
4:58
Araştırmalar vicdan gelişimini doğrudan
5:00
etkileyen farklı ebeveyn tutumları
5:03
olduğunu gösteriyor. Mesela demokratik,
5:05
ilgisiz, tutarsız, baskıcı ya da aşırı
5:08
hoşgörülü tutumlar. Bunların her biri o
5:11
çocuğun içindeki yargıcın karakterini
5:13
farklı bir şekilde şekillendiriyor. Kimi
5:16
güçlendiriyor, kimi ise maalesef
5:18
zayıflatıyor. Ve geldik tüm bu
5:20
anlattıklarımızın en can alıcı, en somut
5:23
sonucuna. Kaynakların altını çizdiği şey
5:26
şu: Sağlıklı bir vicdan için anahtar
5:29
kelime demokratik tutum. Yani ne aşırı
5:32
baskı ne de aşırı serbestlik. Kuralların
5:35
ve sevginin dengede olduğu, çocuğun da
5:37
fikirlerine değer verilen bir ortam.
5:40
İşte o sağlam vicdanın temelini atıyor.
5:43
Peki tüm bu anlattıklarımızdan sonra
5:46
şimdi top sizde bir anlığına durup
5:48
düşünün. Sizin içsel yargıcınıza
5:50
rehberlik eden kurallar nereden geliyor?
5:52
Dışarıdaki o kural kitabıyla içinizdeki
5:55
yargıç ne sıklıkla aynı şeyi söylüyor?
5:58
İşte bu sorular kendimizi ve ahlaki
6:01
pusulamızı anlamak için harika bir
6:03
başlangıç noktası.