Up next in 10
ADL104U İdari Yargı Ünite 4 ,İdari Yargının Kapsamı ve Sınırları,
Aof Anadolu Siyaset Bilimi Ve Kamu Yönetimi Lisans
https://lolonolo.com/2026/03/25/adl104u-idari-yargi-unite-4/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Devletle bir konuda anlaşmazlık
0:01
yaşadınız. Belki bir ceza, belki de
0:03
haksız bir karar ve hakkınızı aramak
0:05
istiyorsunuz ama nereden
0:07
başlayacaksınız, değil mi? İşte bu çoğu
0:09
zaman bir labirent gibi görünebilir ama
0:11
merak etmeyin bu yolculukta size bir
0:13
nevi harita sunacağız. Yani idareye
0:15
karşı haklarımızı ararken hangi kapıyı
0:17
çalmamız gerektiğini, hangi yollardan
0:19
gitmemiz gerektiğini gelin hep birlikte
0:22
tane tane anlayalım. Her şey aslında bu
0:24
çok basit görünen ama bir o kadar da
0:26
kritik soruyla başlıyor. Diyelim ki bir
0:29
imar kararı, bir atama işlemi ya da ne
0:31
bileyim hiç beklemediğiniz bir vergi
0:33
cezası. Sonuçta karşınızdaki muhatap
0:36
devletin ta kendisi. E peki hangi
0:39
mahkemeye gideceksiniz? İşte bu soruya
0:41
vereceğiniz cevap davanızın daha en
0:43
başında kaderini belirleyebilir. Bakın
0:46
Türk hukuk sistemi önümüze temelde iki
0:49
ana kapı koyuyor. Adli yargı ve idari
0:52
yargı. Şimdi adli yargı dediğimiz şey
0:54
daha çok sizinle komşunuz ya da iki
0:57
şirket arasındaki gibi yani bireyler
1:00
arası meselelerle ilgilenir. Ama idari
1:02
yargı işte o sizinle o devasa devlet
1:06
gücü arasındaki davalara bakar. Ve işin
1:08
en kritik noktası da bu. Yanlış kapıyı
1:10
çalarsanız davanızın içeriğine daha
1:13
bakılmadan görevsizlik kararıyla
1:15
reddedilir. Bu ne demek? Boşa giden
1:17
zaman, boşa giden para ve en acısı belki
1:20
de hakkınızı kaybetmeniz demek. Peki bu
1:22
labirentte doğru kapıyı nasıl bulacağız?
1:25
Neyse ki bu konuda bize yol gösteren
1:26
hukukçuların belirlediği çok net
1:28
ölçütler yani kriterler var. Hadi şimdi
1:31
bu rehberi bir göz atalım. Bakın bu işin
1:33
tarihsel bir gelişimi var. Önceleri
1:35
mesele şöyle basitti. Eğer devlet o
1:38
bildiğimiz üstün gücünü yani kamu gücünü
1:41
kullanarak bir işlem yapmışsa dava
1:43
direkt idari yargıya gidiyordu. Ama bu
1:46
devletin bazen normal bir şirket gibi
1:47
hareket ettiği durumları açıklamıyordu.
1:50
Sonra dediler ki kamu hizmetine bakalım.
1:52
Eğer yapılan iş bir kamu hizmeti ise
1:54
dava idaridir. Fakat bu da her derde
1:57
deva olmadı. İşte bugün bu iki fikri
1:59
birleştiren çok daha akla yatkın modern
2:01
bir karma yaklaşıma geldik. Yani bugün
2:05
geçerli olan kural ne? Aslında çok
2:07
basit. Kendinize şu iki soruyu sorun.
2:10
Ortada bir kamu hizmeti var mı? Ve idare
2:14
bu hizmeti yaparken herhangi bir
2:16
şirketin sahip olamayacağı o özel üstün
2:19
kamu gücünü kullanıyor mu? Eğer iki
2:22
sorunun da cevabı evetse gideceğiniz yer
2:25
kesinlikle idari yargıdır. İşte o modern
2:27
karma ölçüt dediğimiz şey tam olarak bu.
2:30
Tamam. Yol haritamızı anladık. Doğru
2:32
kapıyı bulduk. diyoruz ama işte şimdi
2:35
karşımıza labirentin kilitli kapıları
2:37
çıkıyor. Normalde bir hukuk devletinde
2:39
devletin her türlü eyleminin yargı
2:41
denetimine açık olması gerekir değil mi?
2:43
Ama işte anayasanın kendisi bazı çok
2:46
hassas konularda buraya yargı giremez
2:49
diyerek bu kapıları kilitliyor. İşte o
2:51
kilitli kapılar tam olarak bunlar.
2:53
Anayasa diyor ki yüksek askeri şuranın
2:56
yani yaşın terfi ya da kadrosuzluktan
2:58
emeklilik kararlarına karşı mahkeme yolu
3:00
kapalı. Bu kadar nokta. Aynı şekilde
3:03
hakim ve savcıların atamaları, terfileri
3:05
gibi kararları alan HSK'nın da meslekten
3:08
çıkarma haricindeki neredeyse tüm
3:10
kararları yargı denetimi dışında. E
3:12
tabii bu durum hem o kararlardan
3:14
etkilenenlerin hak arama özgürlüğü hem
3:16
de genel olarak hukuk devleti ilkesi
3:18
açısından çok büyük bir tartışma konusu.
3:20
Zaten incelediğimiz kaynaklarda da altı
3:22
çizilen temel eleştiri tam olarak bu.
3:25
Yani bu tür yargıya kapalı alanların var
3:27
olmasının anayasanın en temel
3:29
direklerinden olan hukuk devleti
3:31
ilkesiyle çeliştiği söyleniyor. Bu
3:33
sistemin içindeki en büyük gerilim
3:35
noktalarından biri diyebiliriz. Bu
3:37
kilitli kapılar gözümüzü korkutmasın
3:39
ama. Çünkü aynı labirentin bazen hiç
3:41
beklenmedik yerlerde gizli geçitleri,
3:43
yan yolları da olabiliyor. Şimdi gelin
3:46
vatandaşa bir nefes aldıran bu
3:47
istisnalardan en ilginç olanına bakalım.
3:50
İşte bu gizli geçidin adı fiili yol. Bu
3:53
adeta bir acil çıkış kapısı gibi bir
3:54
şey. Şöyle düşünün. İdarenin yaptığı bir
3:57
eylem o kadar bariz, o kadar ağır bir
3:59
şekilde hukuka aykırı ki artık ona
4:01
hukuki bir idari işlem demek bile mümkün
4:03
değil. İşte bu noktada o eylem idari
4:06
kimliğini kaybedip bildiğiniz bir haksız
4:08
fiile yani bir nevi saldırıya dönüşüyor.
4:11
Peki bunun bize pratik faydası ne? Şu
4:14
normalde idari yargıda çözülmesi gereken
4:16
bir mesele eğer fiili yol kapsamına
4:18
giriyorsa davanızı alıp adli yargıya
4:22
yani asliye hukuk mahkemesine
4:23
götürebiliyorsunuz. Bu da özellikle
4:26
mülkiyet hakkı gibi temel haklarınıza
4:27
yönelik çok ağır saldırılar olduğunda
4:29
vatandaşa bambaşka bir kapı açan, hayat
4:31
kurtaran bir güvence aslında. Harika.
4:34
Labirentte yolumuzu bulduk. Doğru
4:36
kapıdan içeri girdik ve şimdi mahkeme
4:38
salonundayız. Peki bundan sonra ne
4:40
olacak? Karşımızdaki hakimin gücün
4:42
nereye kadar? neler yapabilir ve belki
4:44
daha da önemlisi neleri yapamaz. İşte
4:47
şimdi oyunun kurallarına bakma zamanı.
4:50
İşte burada çok net ve temel bir ayrım
4:52
var. İdari yargı hakiminin işi idarenin
4:56
aldığı kararın hukuka yani kanunlara,
4:58
kurallara uygun olup olmadığını kontrol
5:00
etmektir. Yani sorduğu soru şudur. Bu
5:04
yasal mıydı? Ama hakim asla bir belediye
5:07
başkanının ya da bir valinin yerine
5:09
geçip yahu bu iyi bir fikir değilmiş.
5:11
Bence şöyle yapsanız daha iyi olurdu
5:13
diyemez. İşte buna yerindelik denetimi
5:16
yasağı diyoruz ve bu kuvvetler
5:18
ayrılığının en temel kurallarından biri.
5:21
Yalnız bu yasak idareye sınırsız bir
5:24
keyfilik hakkı da vermiyor. Tabii ki
5:26
eğer idare o takdir yetkisini
5:28
kullanırken artık akla mantığa
5:30
sığmayacak kadar açık bariz bir hata
5:33
yaparsa işte o zaman hakim devreye girip
5:36
bir dakika burada açık bir takdir hatası
5:38
var diyebilir. Bu da o keyfiliğin
5:40
önündeki en önemli sigorta aslında. Peki
5:43
mahkemeye çıktık. Elimizdeki kozlar yani
5:46
açabileceğimiz dava türleri neler?
5:48
Temelinde iki ana silahımız var.
5:50
Birincisi iptal davası. Burada amaç
5:52
basit. Huka aykırı o kararı ortadan
5:55
kaldırmak. Onu hiç var olmamış gibi
5:56
yapmak. İkincisi ise tam yargı davası.
6:00
Burada da amaç o haksız işlem yüzünden
6:02
uğradığınız maddi veya manevi zararın
6:05
devlet tarafından sizi ödenmesi yani
6:07
tazminat almak. Biri işlemi yok eder,
6:10
diğeri ise zararı karşılar. İşte tüm bu
6:12
haritayı, labirentin kilitli kapılarını,
6:15
gizli geçitlerini ve oyunun kurallarını
6:18
masaya yatırdığımızda en sonunda gelip
6:20
şu büyük soruya dayanıyoruz. Peki mevcut
6:22
sistem bütün bu sınırları ve
6:24
istisnalarıyla sıradan bir vatandaşı
6:27
devasa devlet gücü karşısında korumak
6:29
için gerçekten yeterli mi? İşte bu
6:31
üzerine hep birlikte düşünmemiz gereken
6:33
en önemli soru belki de.
Jobs & Education
Education
Government
Courts & Judiciary
Legal