Up next in 10
Auzef ABD Dış Politikası 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/19/abd-dis-politikasi-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Merhabalar. ABD siyaset makinesinin o
0:03
kalın perdesinin arkasını aralayacağımız
0:05
bu kapsamlı incelememize hoş geldiniz.
0:07
Küresel sahnede alınan o büyük kararlar
0:10
aslında öyle bir gecede ortaya çıkmıyor.
0:13
Her birinin arkasında köklü teoriler,
0:15
devasa kurumlar ve sarsıcı tarihi dönüm
0:18
noktaları var. Eğer Amerikan siyasi
0:20
motorunun içeride tam olarak nasıl tıkır
0:23
tıkır işlediğini gerçekten merak
0:24
ediyorsanız arkanıza yaslanın. Doğru
0:27
yerdesiniz.
0:28
Pekala. Hadi hemen konuya girelim. Önce
0:32
akademik teorilerle temel atacağız.
0:34
Ardından makinenin yapısal motor
0:36
dairesine inip gücün kimde olduğuna
0:38
bakacağız. Sonra tarihi değiştiren
0:41
olayları masaya yatıracak ve en sonunda
0:43
da Amerika'nın oyun kitabındaki o kritik
0:46
taktikleri tek tek deşifre edeceğiz.
0:48
Sistematik ve hızlı ilerliyoruz. 1.
0:51
Bölüm, dış politikayı şekillendiren
0:54
teoriler. Küresel hamleleri anlamak için
0:57
önce onlara hangi mercekten bakacağımızı
0:59
bilmemiz gerekiyor. Öncelikle Marksizm
1:03
ve realizm arasındaki o keskin ayrıma
1:04
bir bakalım. Biliyorsunuz Marksizm dış
1:07
politikayı tamamen emperyalizm, ucuz
1:09
hammadde ve kapitalist sınıfın çıkarları
1:12
üzerinden okur. Yani işin içinde tamamen
1:14
ekonomi ve imparatorluk inşası vardır.
1:17
Ama burada genellikle çok yanlış bilinen
1:19
bir şey var. Birçok kişi Marksizmin
1:21
uluslararası sistemi temel itici güç
1:23
olarak gördüğünü sanır. Hayır,
1:24
kesinlikle değil. Uluslararası sistemin
1:27
kendisini asıl belirleyici faktör olarak
1:29
kabul eden yaklaşım tamamen realist
1:31
teoriye aittir. Bu ayrım gerçekten çok
1:33
kritik. İşin bir de tetikleyici
1:36
faktörleri var tabii. Siyaset bilimci
1:38
James and Rosen dış politikayı neyin
1:41
yönlendirdiğini dört başlıkta topluyor.
1:43
Toplum, hükümetin yapısı, liderlerin
1:45
rolü ve tamamen kişisel faktörler. Ama
1:48
durun bir saniye. Bir gariplik yok mu?
1:50
Sürekli duyduğumuz o meşhur stratejik
1:52
kelimesi nerede? İlginçtir ki Rosen bu
1:55
resmi akademik sınıflandırmada stratejik
1:58
faktörleri bilerek ve isteyerek dışarıda
2:00
bırakıyor. Peki ipleri kim elinde
2:02
tutuyor? İşte karşımızda iki farklı
2:05
görüş. Eğer gücün sadece büyük ticari
2:08
çıkar gruplarının, düşünce
2:09
kuruluşlarının yani o müessese nizamın
2:12
elinde olduğuna inanıyorsanız ve halkın
2:14
aslında tamamen güçsüz bırakıldığını
2:16
düşünüyorsanız baktığınız şey elit
2:18
modeldir. Diğer yandaysa çoğulcu model
2:21
var. O da tam aksine siyasi sistemde
2:24
gücün öyle tek bir tekelde değil
2:26
toplumun geneline dengeli bir şekilde
2:28
dağıldığını savunur. Ve tabii demokratik
2:31
barış tezi liberal teorinin bu meşhur
2:33
tezi bize der ki liberal demokrasiler
2:36
birbiriyle savaşmaktan kaçınır. Neden
2:38
mi? Çünkü savaşa girmek için halkı ikna
2:41
etmek, o rüzayı almak zorundasınızdır.
2:44
Yani aslında kamuoyunun oyu askeri bir
2:46
maceraya atılmadan önce devreye giren
2:49
devasa doğal bir fren mekanizmasıdır.
2:52
Halk istemezse savaş olmaz. İkinci
2:55
bölüm. Kurumlar teorilerden çıkıp işin
2:58
biraz daha mekanik ve hukuki tarafına
3:01
gücün asıl merkezine iniyoruz. Bütün o
3:04
siyasi sistem dış veya iç politika fark
3:07
etmeksizin iki devasa sütunun üzerine
3:10
kuruludur. Katı bir kuvvetler ayrılığı
3:12
ve federalizm. Tüm mekanizma gücün tek
3:15
bir kişinin elinde toplanmasını
3:17
engellemek için yetkilerin adetafa bir
3:19
yapboz gibi bölünmesi üzerine
3:21
tasarlanmıştır.
3:22
Şimdi geldik işin en can alıcı
3:24
noktasına. Bize hep başkan tek karar
3:26
alıcıdır. En güçlü odur gibi gelir.
3:28
Değil mi? Evet. Başkan ülkeleri tanır.
3:30
Uluslararası anlaşmaları o masada
3:32
müzakere eder. Ama bir dakika. En hayati
3:34
güç yani o devleti ayakta tutan
3:36
bütçeleme yetkisi namı diğer cüzdan gücü
3:39
kimin elinde? Kongrenin. Yani işin özü
3:42
antlaşmayı başkan imzalayabilir ama o
3:44
antlaşmanın gerektirdiği paranın
3:45
musluğunu sadece kongre açabilir.
3:47
İnanılmaz bir denge mekanizması. 3ünc
3:50
bölüm. Tarihe yön veren alaylar. Şimdi
3:54
kurumsal yapıdan çıkıp bu makinenin
3:56
zaman içindeki sınavlarına bir bakalım.
3:59
Tarihin akışını değiştiren o muazzam
4:01
olaylar dizisi. İlk kıvılcım
4:03
İngiltere'de sanayi devrimi ile
4:05
atılıyor. Sonra Amerika'nın kendi
4:07
içindeki kanlı sınavını 1861'deki iç
4:10
savaşı görüyoruz. Takvimler 1929'u
4:12
gösterdiğinde ise New York borsası adeta
4:15
çöküyor ve tüm dünyayı o karanlık büyük
4:18
buhrana sürüklüyor. Ve tabii 1945
4:21
savaşın ve diplomasinin kurallarını
4:23
sonsuza dek değiştiren Hiroshima ve
4:25
Nagazaki'ye atılan o iki atom bombası.
4:28
İşin sadece askeri değil bir de masa
4:30
başı boyutu var. Roosevelt ve
4:32
Churchill'in imzaladığı savaş sonrası
4:34
dünyayı şekillendiren Atlantik şartı.
4:36
Sonra bugün bile küresel sistemi
4:38
kilitleme gücüne sahip olan Birleşmiş
4:40
Milletler, Veto hakkının doğduğu o Yalta
4:42
Konferansı. Ama burada özellikle Nayiye
4:45
Komitesi'ne dikkatinizi çekmek
4:46
istiyorum. Bu komite ne yaptı biliyor
4:48
musunuz? ABD'nin . Dünya Savaşı'na
4:50
girmesinin ardındaki gizli bankacılık ve
4:52
finans bağlarını araştırdı. Savaş
4:54
kararlarının ardında sadece vatansever
4:56
ideallerin değil bilançoların ve
4:58
bankaların da yaptığını ortaya koydu.
5:00
Hani az önce o elit modelden
5:01
bahsetmiştik ya karşımıza tam da burada
5:04
tarihin ortasında çıkıyor işte.
5:06
Ve nihayet 4. bölüm. Kritik dış politika
5:09
kavramları. Amerikan oyun kitabının o
5:12
değişmez taktiklerini hızlıca deşifre
5:14
edelim. Açık kapı politikası. İsim
5:17
kulağa ne kadar da dostane geliyor değil
5:19
mi? Ama hiç aldanmayın. Bu politika
5:22
tamamen küresel pazarlara sınırsız
5:24
erişim sağlamak ve ekonomik üstünlüğü
5:26
dünyada aktif bir şekilde ele geçirmek
5:28
için tasarlanmış son derece agresif bir
5:31
yönelimdir. Bir de işin dolar diplomasi
5:34
boyutu var. Oldukça tartışmalı bir
5:36
hamle. Kısaca şöyle çalışıyor. Bir
5:39
ülkeden bir şey mi istiyorsunuz? Özel
5:41
banka kredilerini veya devlet fonlarını
5:43
bir havuç, daha doğrusu bir kaldıraç
5:46
olarak kullanıyorsunuz. Yani ekonomik
5:48
güç masada diplomatik bir silaha
5:50
dönüşüyor. Savaş patlak verdiğinde ise
5:53
kurallar esner. Ödünç verme kiralama
5:56
yasası. Diğer adıyla Landle Act. ABD'nin
6:00
ben resmi olarak savaşa girmiyorum ama
6:02
müttefiklerime her türlü silahı ve
6:04
hammaddeyi veririm diyerek kendisini
6:06
yasal yollardan küresel bir silah
6:09
tedarikçisine dönüştürdüğü o kritik
6:11
hamledir. Tüm bu sert taktiklerin
6:13
yanında bir de selfdetermination var.
6:16
Yani bir halkın kendi siyasi kaderini
6:19
kendisinin belirleme hakkı. Harika ve
6:22
küresel çapta kabul gören bir ideolojik
6:24
prensip. Ama gerçek dünya siyasetinde
6:27
özellikle de imparatorluk hedefleriyle
6:29
yan yana geldiğinde bu ilkenin nasıl sık
6:32
sık duvara çarptığını tarihte defalarca
6:34
görüyoruz. Tüm bunları alt alta
6:37
koyduğumuzda ise siyaset bilimci Robert
6:39
J. Art'ın şu cümlesi her şeyi özetliyor
6:42
aslında. Nihai ve hayati ABD ulusal
6:45
çıkarı anavatanın savunulmasıdır.
6:47
Dünyanın öbür ucunda atılan bir adım,
6:50
verilen bir kredi veya yapılan bir
6:52
askeri müdahale ne kadar karmaşık
6:54
görünürse görünsün eninde sonunda hep bu
6:56
çekirdek motivasyona dönüyor. Evet,
6:59
teorilerden başladık, kurumlara girdik
7:01
ve tarihin içinden geçtik. Şimdi o can
7:04
alıcı soruyu sorma vakti. Tüm bu devasa
7:07
dış politika makinesi sizce gerçekten o
7:10
bahsettiğimiz çoğulcu sistemle halkın
7:12
iradesine hizmet edecek şekilde mi
7:14
işliyor? Yoksa en başından beri kapalı
7:16
kapılar ardındaki o dar elit kesimin
7:18
çıkarları tarafından mı yönlendiriliyor?
7:21
Verileri ve olayları masaya yatırdık. Bu
7:23
karmaşık ve büyüleyici resmi okumak
7:25
artık sizin elinizde. Bir sonraki
7:27
incelememizde görüşmek üzere.
7:29
Sorgulamaya devam edin.
#Jobs & Education