Up next in 10
AŞÇ108U Yemek Sosyolojisi 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/04/28/asc108u-yemek-sosyolojisi-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bu incelememize hoş
0:02
geldiniz. Hemen konunun derinliklerine
0:04
dalalım. Çoğumuz için yemek yemek sadece
0:07
açlığımızı yatıştırmak veya enerji almak
0:09
için yaptığımız biyolojik bir zorunluluk
0:11
gibi görünebilir. Ancak bugün o tabağın
0:13
üzerindekilerin aslında insanlık
0:15
tarihini, siyaseti, toplumsal cinsiyet
0:18
rollerini ve koca bir küresel ağı
0:20
barındıran inanılmaz karmaşık bir
0:21
sosyoloji olduğunu keşfedeceğiz. Yemeğin
0:24
sadece yemek olmadığı bu büyüleyici
0:26
dünyaya adım atmaya hazır mısınız? Bugün
0:28
tabağımızdan gezegene uzanan harika bir
0:30
yol haritamız var. Önce doğrudan kendi
0:32
öğünlerimize bakarak tabağımızdaki gizli
0:35
sosyolojik anlamları çözeceğiz. Sonra
0:37
mutfaklardaki toplumsal cinsiyet
0:39
rollerine odaklanacağız. Oradan
0:41
kültürlerin küresel lezzet yolculuğuna
0:43
çıkacak ve son olarak dünyamızı
0:45
şekillendiren gıda sistemleri ve
0:46
politikalarını inceleyeceğiz. Birinci
0:48
bölüm. Tabağımızdaki gizli sosyolojik
0:51
anlamlar. Şimdi hepimizin çok iyi
0:54
bildiği son derece gerçek bir soruyla
0:56
başlayalım. Neden o renkli paketli abur
0:58
cuburları yemeyi bir türlü
0:59
bırakamıyoruz? Hani birçoğumuz bunu
1:02
sadece kendi iradesizliğimize bağlayıp
1:04
suçluluk duyarız ya değil mi? Ama
1:06
aslında olay tamamen bireysel bir
1:08
zayıflık falan değil. Sosyoloji bize
1:10
gösteriyor ki o ucuz besin değeri sıfır
1:13
ve rengarenk paketli ürünler kasıtlı
1:15
olarak yarı bağımlılık yapsın diye
1:17
inanılmaz bir mühendislikle
1:19
tasarlanıyor. Yani mesele sizin iradeniz
1:22
değil. Tam karşımızdaki devasa gıda
1:24
endüstrisinin kurgusu. Peki modern
1:27
toplum lezzet dediğinde ne anlıyor?
1:29
Günümüzde lezzet sadece dilimizdeki
1:31
biyolojik bir tat değil, geleneksel,
1:34
kırsal, yerel ve yöresel kavramları
1:36
üzerine inşa edilen toplumsal bir
1:39
deneyim. Aslında insanlar artık o
1:41
endüstriyel gıdaların soğukluğundan
1:43
kaçıp lezzeti kırsal saflığında ve yerel
1:46
kimliklerde arıyor. Sizin de ne
1:48
yiyeceğiniz konusunda sürekli kafanız
1:50
karışıyor mu? İnanın hiç yalnız
1:51
değilsiniz. Fransız sosyolog Clude
1:53
Fischler tam da bu modern durumu
1:55
açıklamak için harika bir terim ortaya
1:57
atıyor. Gastroomi yani kural yokluğu.
2:01
Geleneksel kurallar zayıfladı. Diyet
2:03
tavsiyeleri sürekli değişiyor. Sonuç mu?
2:06
Ne yiyeceğini bilemeyen ve yemeğiyle
2:08
bağı kopmuş modern insan. Tabii toplum
2:10
bu endüstriyel gıda endişesine karşı
2:13
sessiz kalmıyor. Bir tarafta
2:15
McDonald's'a tepki olarak doğan slow
2:17
food veya aracıları çıkarıp gıdayı
2:19
doğrudan üreticiden almayı savunan
2:21
çiftlikten masaya gibi hareketler var.
2:24
Diğer yandaysa hayvanların sömürülmesine
2:27
tamamen karşı çıkan ve hiçbir hayvansal
2:29
ürünü tüketmeyen katı bir etik felsefe
2:32
yani veganlık var. İkisi de çok farklı
2:35
yaklaşımlar ama temelde modern gıda
2:37
sistemine verdiğimiz çok net birer
2:39
sosyolojik tepki. İkinci bölüm. Mutfakta
2:43
toplumsal cinsiyet rolleri. Buradaki
2:46
zıtlık gerçekten inanılmaz. Evde yemek
2:48
yapmak kadından beklenen yeniden üretim
2:51
faaliyeti olarak görülüyor. Yani
2:53
toplumun hayatta kalmasını sağlayan ama
2:55
tamamen görünmez ve ücretsiz olan bir
2:58
emek. Ama profesyonel mutfağa yani out
3:01
kuzine baktığınızda durum tamamen
3:02
değişiyor. Orası tarihsel olarak elit,
3:05
alkışlanan, yüksek ücretli ve genelde
3:08
erkek şeflerin egemenliğinde. Sizce de
3:11
evdeki yemek kadının göreviyken
3:13
prestijli yemeğin erkeğin sanatı
3:15
sayılması çok çarpıcı değil mi? İşte
3:17
mutfaktaki bu devasa ayrım sosyolojideki
3:21
can duvar kavramının tam bir yansıması.
3:23
Ataerkil toplumlarda mesleklerin kadın
3:26
işi ve erkek işi olarak yatay ve dikey
3:28
şekilde ayrışmasını ifade ediyor.
3:31
Mutfaktaki o görünmez duvarlar aslında
3:33
toplumun tüm katmanlarında meslekleri
3:35
nasıl böldüğümüzün çok net bir mikro
3:38
örneği. 3ünc bölüm. Kültürlerin küresel
3:41
lezzet yolculuğu. Biliyor musunuz ne
3:44
satın almayı veya ne yemeyi seçtiğimiz
3:47
aslında sadece damak tadımızın değil kim
3:49
olduğumuzun çok güçlü bir ilanıdır.
3:52
Sosyolojideki tüketim çalışmaları da tam
3:54
olarak bunu inceliyor. İnançlarımız ve
3:57
yemek tercihlerimiz insan kimliğini
3:59
nasıl aktif bir şekilde inşa ediyor buna
4:01
bakıyor. Yani yediğiniz şey dünyaya kim
4:04
olduğunuzu haykırmanın ta kendisi. Bu
4:07
noktada araştırmacıların kullandığı
4:09
harika bir yöntemden bahsetmek
4:11
istiyorum. Şeyin takibi. Bir nesnenin
4:14
diyelim ki bir kahve çekirdeğinin
4:16
tarladan çıkıp farklı coğrafyaları
4:18
aşarak masanıza kadar gelişini izleme
4:21
metodu bu. Bu yöntem sayesinde küresel
4:24
ağların birbirine nasıl sıkı sıkıya
4:26
bağlı olduğunu net bir şekilde
4:27
görebiliyoruz. Hadi bunu biraz tarihe
4:30
uyarlayalım. 15 ve 16. yüzyıllarda ilk
4:33
okyanus ötesi ticaret ağını kuran
4:35
Portekizlileri düşünün. Yeni dünyanın o
4:37
meşhur domatesini ve mısırını Asya ve
4:40
Afrika'ya taşıdılar. Doğunun efsanevi
4:42
baharatlarını ise Avrupa ve Amerika'ya
4:44
getirdiler. Yani bugün o çok geleneksel
4:47
sandığımız pek çok yemeğin arkasında
4:49
Portekizlilerin tetiklediği bu devasa
4:51
küresel lezzet takası yatıyor. Çok daha
4:54
yakın tarihten bir şeyin takibi örneği
4:56
verelim mi? Döner Kebab'ın o harika
4:59
yolculuğu. 1960'larda Almanya'ya göç
5:02
eden Türk işçilerini düşünün. Döner
5:04
Alman toplumunun hızlı yaşam tarzına
5:06
ayak uyduruyor. Ekmek arasına giriyor.
5:09
Yeni soslarla buluşuyor ve bugün
5:11
Almanya'nın en popüler sokak
5:13
lezzetlerinden biri haline geliyor.
5:15
İnsanlar göç ettikçe yiyecekler de yeni
5:17
ortamlara işte böyle fiziksel olarak
5:19
adapte oluyor. Dönerin geçirdiği bu
5:22
evrim sosyolojide melezleşme dediğimiz
5:25
kavramın kusursuz bir kanıtı. Bazen
5:27
küreselleşmenin her şeyi tek
5:29
düzeleştirdiğini düşünürüz.
5:31
İşte melezleşme bize farklı kültürler
5:34
çarpıştığında birbirlerini yok etmek
5:36
yerine sentezlenerek yepyeni ve heyecan
5:39
verici formlar yarattığını gösteriyor.
5:41
Yemekleri nasıl değerlendirdiğimiz
5:43
aslında oldukça seçici ve kültürel bir
5:45
durum. Bir yanda Fransa ve Amerika'yı
5:47
değerlendirip Irak gibi köklü kültürleri
5:50
tamamen görmezden gelen prestijli
5:52
Michrin rehberi var. Diğer yandaysa 1894
5:55
yılından Ahmet Mithat Efendi'nin Osmanlı
5:58
Adab-ı Muaşeret kitabı sadece sofra
6:00
adabına odaklanıp makroekonomiyi tamamen
6:03
dışarıda bırakıyor. Kısacası neyin
6:05
değerli kabul edildiği tamamen kime
6:07
sorduğunuza bağlı. 4üncü ve son bölüm.
6:11
Gıda sistemleri ve politikalar. Şu hep
6:14
duyduğumuz gıda sistemi tam olarak
6:17
nedir? Küçücük bir tohumun toprağa
6:19
düşmesinden, o gıdanın tabağınıza gelip
6:21
tüketilmesine kadar uzanan inanılmaz
6:24
devasa bir ağdan bahsediyoruz. Çiftçiden
6:26
tutun lojistiğe, iklimden,
6:28
süpermarketteki raflara kadar her şey bu
6:31
muazzam sistemin bir parçası. Tüm bu
6:33
karmaşık sistemin en kritik noktası
6:35
Birleşmiş Milletlerin gıda güvencesi
6:37
tanımında yatıyor. Diyor ki tüm
6:39
insanların her zaman yeterli, güvenli ve
6:42
besleyici gıdaya fiziksel ve ekonomik
6:44
olarak erişebilme durumu. Dikkat edin
6:46
burası çok önemli. Gıdanın sadece
6:48
markette olması yetmez. Her bireyin o
6:50
gıdayı satın alabilecek ekonomik güce
6:52
sahip olması da kesinlikle şart. Peki
6:55
işin içine politikalar girince ne
6:56
oluyor? Uygulanan neoliberal politikalar
6:59
ve serbest ticaret piyasayı
7:01
güçlendirirken devletin vatandaşın
7:03
hayatta kalmasını sağlama
7:04
yükümlülüklerini zayıflatabiliyor. Yani
7:07
bir vatandaşın gıdaya ve yaşama hakkına
7:09
erişimi aslında doğrudan uygulanan bu
7:11
makroekonomik politikalara çok derinden
7:13
bağlı. Aslında bu politik değişimler hiç
7:16
de yeni değil. Mesela 17. yüzyılı ele
7:19
alalım. Toprağı verimli kullanamayan
7:21
köylülerin arazilerine el konulup büyük
7:24
ticari tarıma açıldığı o meşhur çitleme
7:26
yasalarını hatırlayın. Bugün bildiğimiz
7:29
o dev endüstriyel tarımın ticari
7:31
temelleri işte ta o kırılma noktasında
7:33
atıldı. Ve işin çok ilginç bir yanı var.
7:36
Gıda sistemlerimiz de tıpkı siyasi
7:38
sistemler gibi bir döngü içinde. Antik
7:41
Romalı tarihçi Polybius'un o ünlü
7:43
anasiklosis teorisini düşünün. siyasal
7:46
yönetimlerin tarihsel olarak yükselip
7:48
yozlaştığı o sonsuz döngü bugün gıda
7:51
sistemlerimizde bu teoriden farksız
7:54
üretim şekillerimiz ve doğayla
7:55
kurduğumuz ilişki sürekli ama sürekli
7:58
bir dönüşüm döngüsü içinde ilerliyor.
8:00
Şimdi tüm bu konuştuklarımızdan sonra
8:03
sormamız gereken çok net bir soru var.
8:05
Bir sonraki öğünüz tabağınızdaki o
8:07
yiyecek sadece bir yemek mi yoksa
8:09
küresel tarihin, cinsiyet
8:11
politikalarının ve koskoca bir hayatta
8:13
kalma mücadelesinin bir yansıması mı?
8:16
Bir dahaki seferi yemeğinize bakarken o
8:18
tabağın arkasındaki görünmez sosyolojiyi
8:20
ve devasa sistemleri görmenizi umuyorum.
8:23
Bu rehberimize eşlik ettiğiniz için çok
8:25
teşekkürler.
Jobs & Education