Up next in 10
Auzef 20. YY Felsefenin Temel Sorunları 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/05/20-yy-felsefenin-temel-sorunlari-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Selam millet. Bu felsefe incelemesine
0:02
hoş geldiniz. Eğer yaklaşan felsefe
0:04
vizeniz veya finaliniz için o kalın ders
0:06
kitaplarının arasında tamamen kaybolmuş
0:08
hissediyorsanız hiç endişelenmeyin.
0:10
Derin bir nefes alın. Doğru yerdesiniz.
0:13
Bugün o sayfa sayfa okuduğunuz
0:15
kitaplardan süzülen Nokta atışı
0:16
bilgilere birlikte bakacağız. Modern
0:18
çağın en büyük entelektüel savaşlarını
0:21
yani aklın ve deneyimin o muazzam
0:23
çarpışmasını adım adım keşfedeceğiz.
0:26
Emin olun bu inceleme sınavınız için
0:28
harika bir çalışma kılavuzu olacak.
0:30
Hazırsak hemen başlayalım. İşte bugünkü
0:32
yol haritamız. İlk olarak modern
0:35
düşüncenin doğuşuyla başlıyoruz.
0:37
Ardından rasyonalizm, empirizm, human o
0:40
meşhur nedensellik çıkışı, Kanton
0:42
Kopernik devrimi ve son olarak sınavda
0:44
hayat kurtaracak ipuçlarına değineceğiz.
0:47
Birinci bölüm, Modern Düşüncenin Doğuşu.
0:50
Orta Çağ dogmalarının nasıl yıkıldığına
0:52
bir bakalım. Bu zaman çizelgesi aslında
0:55
sadece tarihi isimlerden ibaret değil.
0:57
Bunu eski dünyanın bir sökülme kılavuzu
0:59
gibi düşünün. Her şey Gets Kolastik
1:01
dönemde Roger Bacon'ın "Sadece kitaplara
1:04
inanmayın, gidin doğrudan tecrübeye ve
1:06
gözleme bakın" demesiyle başladı. Müthiş
1:09
bir kıvılcımdı bu. Sonra Dante sahneye
1:11
çıktı. İlahi komedyayla kilise
1:12
otoritesini zekice eleştirip Rönesans'a
1:15
adeta bir zemin hazırladı. Ardından çok
1:17
daha sarsıcı bir hamle geldi tabii
1:19
Martin Luther'in 95 teziyle dinde reform
1:22
başladı.
1:23
Ve bilimsel devrimin o en büyük en
1:25
radikal adımı. Kopernik dünyanın evrenin
1:28
merkezinde olduğu fikrini tamamen yıktı
1:31
ve güneş merkezi sistemi ortaya attı.
1:33
Yüzyıllardır kesin doğru bilinen her şey
1:36
sarsılıyordu. Düşünsenize dünya artık
1:38
merkeze ait bile değildi. İkinci bölüm
1:41
rasyonalizm yani akılcılık ve tabii ki
1:45
Descart'le Spinoza. Bu büyük sarsıntının
1:48
ardından felsefenin ağır sık
1:50
şampiyonları diyebileceğimiz
1:51
rasyonalistler sahneye çıkıyor. Onlar
1:54
gerçeğin mutlak kaynağının yalnızca
1:56
insan aklı ve doğuştan gelen fikirler
1:58
olduğuna inandılar. Tabii modern
1:59
felsefenin kurucusu sayılan Röne
2:01
Descart'ı konuşmadan felsefe sınavına
2:03
girmeniz düşünülemez bile. Descartes
2:05
metodik şüphe dediğimiz çok meşhur bir
2:08
araç kullandı. Adam kelimenin tam
2:10
anlamıyla eğer her şeyden, duyularımdan,
2:12
gördüğüm rüyalardan bile şüphe edersem
2:15
geriye şüphe edemeyeceğim tek bir şey
2:16
kalır mı diye sordu. Yani amacı şüpheci
2:19
olup her şeyi inkar etmek değildi
2:20
aslında. Asıl amacı üzerine sağlam bir
2:23
bilim ve felsefe inşa edebileceği
2:25
sarsılmaz kaya gibi bir temel bulmaktı.
2:28
Ve işte felsefe tarihinin o efsanevi anı
2:30
sınav kağıdında muhakkak aramanız
2:32
gereken o ünlü söz kogito ergosum. Yani
2:36
düşünüyorum öyleyse varım. Descartes
2:38
şunu çok net fark etti. Şüphe ettiğim
2:40
gerçeğinden şüphe edemem. Değil mi?
2:42
Çünkü şüphe etmek bizzat bir düşünme
2:44
eylemidir. E düşünüyorsam bu düşünceyi
2:47
var eden bir ben mutlaka olmalıdır.
2:49
Descartes bu ben fikrinin sağlamlığını
2:52
fikrin açık ve seçik yani apaçık
2:54
olmasına dayandırdı ve bütün bir
2:55
felsefeyi kendi zihninin kesinliğinden
2:58
başlattı. Şimdi Descartes zihin ve
3:01
bedeni iki ayrı töz olarak birbirinden
3:03
bağımsız ayırmıştı. Ancak hemen ardından
3:05
gelen bir diğer büyük rasyonalist
3:06
Spinoza, olaya çok daha radikal bir
3:08
açıdan yaklaştı. Spinoza, "Hayır, iki
3:11
ayrı töz falan olamaz." dedi.
3:12
Düşünselliği ve maddeselliği tek bir
3:15
mutlak tözün farklı sıfatları olarak
3:16
tanımladı ve bunu yaparken kullandığı
3:18
yöntem gerçekten inanılmazdı. En önü
3:20
eseri olan etik adeta bir geometri ders
3:23
kitabı okuyormuşsunuz gibi tanımlar ve
3:25
aksiyonlarla geometrik bir yöntemle
3:27
kaleme aldı. Çünkü evrendeki her şeyin
3:29
matematiksel bir kesinlikle birbirine
3:30
bağlı olduğuna inanıyordu. 3. bölüme
3:33
geçiyoruz. Empirizm yani deneyimcilik ve
3:37
boş levha. Rasyonalistlerin o çok
3:39
güvendikleri doğuştan gelen akıl
3:41
fikirlerini tamamen reddeden, "İnsan
3:44
deneyimi her şeydir di" diyerek sahneye
3:46
fırlayan yepyeni bir grup var
3:47
karşımızda. Empistler. İngiliz empiristi
3:50
John Luck rasyonalistlerin doğuştan
3:52
gelen idealar teorisine büyük bir balyoz
3:54
indirdi resmen. İşte sınavda en çok
3:56
işinize yarayacak o iki sihirli kelime.
3:58
Tabula rasa. LCK diyor ki, "Doğduğumuzda
4:01
zihnimiz tamamen boş bir levhadır.
4:03
İçinde doğuştan gelen hiçbir fikir,
4:05
hiçbir bilgi yoktur. Zihnimizde iz
4:07
bırakan ve sonradan karmaşık fikirlere
4:09
dönüşecek olan yegane şeyler yalnızca
4:11
duyularımız aracılığıyla elde ettiğimiz
4:13
basit ideyalardır. Özetle
4:15
deneyimlemediğin hiçbir şeyi
4:17
bilemezsin." Sonrasında işler George
4:19
Berkley daha da dramatik hatta biraz
4:22
çılgınca bir hal alıyor. Empirizmi o
4:24
kadar uç bir noktaya taşıdı ki
4:26
materyalizmi tamamen çöpe attı. sloganı
4:29
çok net. Esse est perçipi yani var olmak
4:32
algılanmaktır. Berkley'e göre madde diye
4:34
fiziki bir şey yoktur. Sadece
4:36
algılarımız ve zihinlerimiz vardır.
4:38
Mesela siz bulunduğunuz odadan
4:40
çıktığınızda arkanızda bıraktığınız
4:41
eşyaların fiziki bir madde olarak var
4:43
olmaya devam ettiğini kanıtlayamazsınız.
4:46
Sadece algılandıkları sürece vardırlar.
4:48
Gerçekten zihin açıcı ve bir o kadar da
4:50
tuhaf değil mi? 4. bölüm. Hum ve
4:53
nedensellik depremi. Bilimsel düşüncenin
4:56
temellerinin sarsıldığı o an. Empirizmin
4:58
doruk noktasına David Hum'a geliyoruz.
5:01
Lütfen buraya ekstra dikkat edin. Çünkü
5:02
hocalar sınavlarda bu tuzak soruları
5:04
sormaya bayılır. Hum tüm bilgimizi test
5:07
etmek için bir nevi elek icat etti ve
5:10
felsefi ilişkileri ikiye ayırdı.
5:11
Birincisi ideaların ilişkileri yani
5:13
matematikteki gibi sırf mantıkla bilinen
5:16
şeyler. bekar evli olmayandır demek
5:18
gibi. İkincisi ise olguya dair
5:20
ilişkiler. Bu da dış dünyayla ve
5:22
deneyimle ilgili olan güneş yarın
5:24
doğacak gibi bilgiler. Bu ayrımı
5:26
kafanıza mutlaka kazıyın. Çünkü Hum
5:28
bilimi ve nedenselliği tam da bu ayrım
5:30
üzerinden vuracak. Ve felsefe tarihinin
5:33
en büyük sarsıntılarından biri işte
5:35
burada kopuyor. Hüm yüzyıllardır bilimin
5:38
tam kalbi olan nedensellik yani sebep
5:41
sonuç ilişkisinin evrende zorunlu bir
5:43
doğa yasası olmadığını savundu. Şok
5:45
edici bir iddia. Hum'a göre A olayının B
5:49
olayına neden olduğunu kendi gözümüzde
5:50
göremeyiz. Biz sadece A'nın ardından hep
5:53
B'nin geldiğini arka arkaya defalarca
5:55
görürüz ve zihnimiz bir alışkanlık
5:57
geliştirir. Kalemi bıraktığımda yere
5:59
düşeceğini biliyoruz. Evet. Ama Hü'a
6:01
göre bu mantıksal bir zorunluluk değil.
6:04
Sadece geçmiş deneyimlerin yarattığı
6:06
zihinsel bir beklenti. İnanılmaz değil
6:08
mi? Bilimin kesinliği bir anda havada
6:10
kalıverdi. Bu büyük finale geçmeden önce
6:13
entelektüel ağır siklet boks maçımızı
6:15
hızlıca bir özetleyelim. Bir köşede
6:17
doğuştan fikirlere ve aklın gücüne
6:20
inanan rasyonalizm var. Diğer köşede ise
6:23
bilgiyi tamamen duyulara ve deneyime
6:25
indirgeyen empirizm. Hum. Nedenselliği
6:28
yıktığında bilimsel kesinlik kelimenin
6:30
tam anlamıyla uçurumun kenarına
6:32
gelmişti. Peki insan bilgisini bu
6:34
krizden kim kurtaracaktı? 5. bölüm: Kant
6:37
ve Felsefedeki Kopernik Devrimi. Büyük
6:41
sentezin zamanı geldi. İşte sahneye
6:44
büyük sentezci Immanuel Kant giriyor. O
6:47
bu amansız felsefi savaşı sonlandırmak
6:49
ve bilimi kurtarmak için kolları sıvadı.
6:52
Kant felsefesini anlamak felsefe
6:54
vizelerinden geçmenin altın anahtarıdır
6:56
arkadaşlar. Kant ne sadece aklın ne de
6:59
sadece duyuların tek başına yeterli
7:00
olabileceğini anladı ve eleştirel
7:03
felsefeyi kurarak bu iki düşman okulu
7:05
birleştirdi. Kant'ın çok sevdiğim ünlü
7:07
bir sözü vardır. İçeriksiz düşünceler
7:09
boş, kavramsız sezgiler kördür. Yani
7:12
aklın kategorileri deneyim verileriyle
7:14
dolmazsa tamamen boştur. deneyim
7:16
verileri ve akıl tarafından işlenmezse
7:18
sadece kör bir yığından ibarettir.
7:21
Kant'ın bu çıkışı efsanevi bir kavramı
7:24
felsefedeki Kopernik devrimini açıklıyor
7:26
aslında. Nasıl ki Kopernik güneşi
7:29
merkeze alarak astronomide devrim
7:31
yaptıysa Kant da felsefede aynısını
7:33
yaptı. Kant'tan önce felsefeciler
7:36
zihnimizin dışarıdaki nesnelere uyum
7:38
sağlayarak onları algıladığını
7:39
düşünüyordu. Kant bunu tamamen ters yüz
7:42
etti. Hayır dedi. Dışarıdaki nesneler
7:44
bilinmek istiyorlarsa benim insan
7:47
zihnimin formlarına ve yapılarına uymak
7:49
zorundadırlar. Yani algıladığımız dünya
7:52
doğrudan nesnenin kendisi değil
7:54
zihnimizin filtrelerinden, zihnimizin
7:56
gözlüklerinden geçerek bize ulaşan
7:58
dünyadır. Peki bu sistem tam olarak
8:00
nasıl çalışıyor? Kant'a göre bilginin
8:03
oluşumu için iki temel şart var. Önce
8:05
duyularımızla dış dünyadan bir hammadde
8:07
alıyoruz. Buna duyusallık diyoruz. Ancak
8:10
bu veriler tamamen karmakarışık, kaotik
8:12
bir halde. İşte o zaman ikinci unsur
8:14
yani anlama diğer bir değişle müdrüke
8:17
devreye girer. Zihnimizde doğuştan var
8:19
olan ama kendi başına içeriksiz olan
8:21
birtım kategoriler vardır. Bu
8:22
kategoriler duyulardan gelen kaotik
8:24
veriyi alır, sınıflandırır, düzenler ve
8:27
bizim anlayabileceğimiz anlamlı bir
8:28
nesne formuna dönüştürür. Ve sınavlarda
8:31
en çok vurgulanan en meşhur terime
8:33
geldik. Sentetic a priory. Seçeneklerde
8:36
bu kavramı gördüğünüzde hemen ne
8:38
olduğunu hatırlamalısınız. Kant'ın ana
8:40
problemi şuydu. Nasıl oluyor da dünyada
8:43
hem yeni bir bilgi üretip hem de bunun
8:45
evrensel ve zorunlu olmasını
8:47
sağlayabiliyoruz? Yani bilimi mümkün
8:49
kılan hem deneyime dayanan hem de kesin
8:51
olan bu yargılar nasıl mümkün
8:53
olabiliyor? İşte Kant'ın cevabı netti.
8:56
Zihnimizin sahip olduğu bu yapı
8:58
sayesinde. Burada çok önemli bir uyarı
9:00
yapmak istiyorum. Kant'ın felsefesinde
9:03
transandantal yani aşkınsal kelimesini
9:05
görünce sakın ola aklınıza ruhlar,
9:08
hayaletler veya deneyüstü, doğaüstü
9:10
varlıklar gelmesin. Kant bu kelimeyi çok
9:12
teknik bir anlamda kullanır.
9:14
Transstandal deneyimi mümkün kılan,
9:17
bizim algımızın olanaklarını ve
9:18
sınırlarını belirleyen o a priori
9:20
zihinsel koşullar demektir. Nesnelerin
9:23
kendisiyle değil, nesneleri nasıl
9:25
bilebildiğimizin koşullarıyla ilgilenir.
9:27
Bu teknik ayrımı yapmak sınavda size
9:29
kesinlikle ekstra puan getirecektir. 6.
9:32
ve son bölüm sınav ipuçlarım. Modern
9:35
düşüncenin köklerine biraz da ortacağa
9:37
uzanalım. Modern dönemi harika bir
9:39
şekilde toparladık. Şimdi vizelerde bu
9:41
konuların arasına sıklıkla serpiştirilen
9:43
bir orta çağ kavramı ile ilgili altın
9:45
değerinde bir bilgi vereceğim. Sınavda
9:47
Orta Çağ'daki tümeller tartışması
9:49
karşınıza çıkarsa aramanız gereken doğru
9:51
cevap nominalizm yani adcılıktır.
9:54
Hatırlayın bazı filozoflar insanlık veya
9:56
kırmızılık gibi soyut kavramların
9:58
gerçekten var olduğunu savunuyordu.
10:00
Nominalistler ise masaya yumruğunu vurup
10:02
şöyle der: "Gerçekte var olan şeyler
10:05
sadece tikel ve bireysel nesnelerdir.
10:07
Evrende Ali, Ayşe gibi tek insanlar
10:10
vardır ama insanlık diye soyut bir nesne
10:12
ortalıkta dolaşmaz. O sadece zihnimizin
10:15
ürettiği bir isimden ibarettir. Bu
10:17
düşünce modern bilime giden yolda
10:19
empirizme çok ama çok önemli bir zemin
10:21
hazırlamıştır. Tüm bu devasa fikirlerin
10:24
Lok'un boş levhasının, Kant'ın
10:26
devriminin veya human sarsıcı
10:28
şüpheciliğinin çoktan seçmeli sorularda
10:30
veya o uzun zorlu kompozisyonlarda nasıl
10:33
hileli şekillere bürünebileceğini merak
10:35
ediyor musunuz? Asıl büyük soru şu:
10:37
Kendi zihninizin filtrelerinden tamamen
10:39
sıyrılıp gerçeği olduğu gibi
10:41
görebilmeniz gerçekten mümkün mü?
10:43
Biliyorsunuz ki öğrendiklerinizi bol
10:45
pratiğe dökmeden gerçek bir başarı
10:47
gelmez. Deneme sınavları ve öğrencilerin
10:50
hep aklına takılan o zorlu sınav
10:52
sorularının pratik çözümleri için
10:54
lolonolog.com'u ziyaret etmeyi
10:55
unutmayın. Bir sonraki incelememizde
10:57
görüşmek üzere. Hoşça kalın.
Jobs & Education