Up next in 10
Auzef Çocukluk ve Ergenlik Döneminde Gelişim 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/18/cocukluk-ve-ergenlik-doneminde-gelisim-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. 2025-2026
0:03
ara sınavlarının yarattığı o stresi ve
0:05
baskıyı şimdiden hissedebiliyorum.
0:07
Biliyorum o kalın kitaplar, bitmek
0:09
bilmeyen notlar gözünüzü korkutuyor ama
0:12
derin bir nefes alın. Çünkü bu görsel
0:13
rehber tam da bunun için var. Amacımız o
0:16
yoğun karmaşık gelişim psikolojisi
0:18
konularını zihninizde adeta kalıcı bir
0:20
film şeridine dönüştürmek. Yani sadece
0:22
ezberlemeyeceksiniz. Her şeyin mantığını
0:24
tamamen kavrayacaksınız. Hazırsanız hiç
0:27
vakit kaybetmeden hemen başlayalım. Peki
0:30
bu haritada nerelere uğrayacağız?
0:31
Öncelikle bilişsel gelişim kuramlarıyla
0:33
başlıyoruz. Ardından dil ve ahlak
0:36
gelişimi, beyin gelişimi ve işlevleri,
0:38
sosyou duygusal gelişim ve oyun,
0:40
psikanalitik ve psikososyal evreler
0:42
derken son olarak önemli dönemler ve
0:45
deneyler ile kapanış yapacağız. İlk
0:47
durağımız bölüm 1. Bilişsel gelişim
0:50
kuramları. Yani çocukların dünyayı nasıl
0:52
algıladığına bakıyoruz. Şimdi konu
0:55
zihinsel gelişim olunca karşımıza ilk
0:57
olarak tabii ki Piaj çıkıyor. Piaj'e
1:00
göre çocuk dünyayı kendi başına
1:02
kurcalayan aktif bir keşifçidir. Sınav
1:05
için burada bilmeniz gereken iki altın
1:07
kural var. Birincisi 02 yaş duyu motor
1:10
döneminde kazanılan nesne sürekliliği.
1:12
Hani bebeğin gözünün önünden oyuncağı
1:14
saklarsınız da yok olduğunu sanır ya
1:17
işte bu dönemde artık o nesnenin sihirli
1:19
bir şekilde yok olmadığını, bir yerlerde
1:21
durduğunu anlamaya başlarlar. İkincisi
1:23
ise 7-11 yaş somut işlemler dönemindeki
1:27
korunum ilkesi. Suyu uzun bir bardaktan
1:30
kısa ve geniş bir bardağa döktüğünüzde
1:32
suyun miktarının aslında hiç
1:33
değişmediğini anladıkları o meşhur
1:35
aydınlanma anı var ya işte tam olarak
1:38
bu. Bakalım bu ikili çoktan seçmeli
1:40
sorularda karşınıza nasıl çıkacak.
1:42
Burada harika bir zıtlık var. Bir yanda
1:45
öğrenmeyi tek kişilik bir oyun yani
1:47
çocuğun aktif keşfi olarak gören Piaj
1:50
diğer yandaysa hayır öğrenme özünde
1:52
tamamen sosyal bir süreçtir diyen
1:54
Vigotski'nin sosyokültürel kuramı. Yani
1:57
Vigotski bir çocuğu çevresinden,
1:59
kültüründen ve etkileşimde olduğu diğer
2:01
insanlardan bağımsız düşünemezsiniz der.
2:04
Bu ayrım sınavda kelimenin tam anlamıyla
2:06
hayat kurtarır. Benden söylemesi.
2:08
Wgotski demişken onun en meşhur
2:10
kavramına, yakınsak gelişim alanına yani
2:13
kısaca ZPD'ye değinmeden geçemeyiz.
2:16
Çocuğun tek başına yapabildiği ile bir
2:18
yetişkinin yardımıyla yapabileceği o
2:20
potansiyel arasındaki boşluk var ya işte
2:22
o sihirli alan ZPD'dir. İskele kurma
2:25
yani skyfolding ise bu boşluğu
2:27
köprüleyen o kritik geçici yetişkin
2:29
desteğidir. Tıpkı gerçek bir bina inşa
2:32
edilirken dışına kurulan ama bina kendi
2:34
ayakları üzerinde durabildiğinde yavaşça
2:36
sökülüp alınan bir inşaat iskelesi gibi
2:38
düşünün bunu. Mantığı tam olarak bu.
2:41
Dikkat, sınavda karşınıza çıkması çok
2:43
ama çok muhtemel devasa bir tuzak var
2:46
burada. Dinamik sistemler kuramı. Kulağa
2:49
sanki çok karmaşık, üst düzey bir
2:51
zihinsel ya da bilişsel süreçmiş gibi
2:52
geliyor, değil mi? Ama sakın bu tuzağa
2:54
düşmeyin. Dinamik sistemler kuramı,
2:57
bilişsel gelişimi falan açıklamaz.
2:59
Tamamen motor gelişimle ilgilidir. Bakın
3:01
altını çize çize söylüyorum. Sadece
3:04
motor gelişim. Bu ince ayrımı aklınızın
3:06
bir köşesine mutlaka kazın. Gelelim
3:09
ikinci bölüme. Dil ve ahlak gelişimi.
3:11
Bakalım çocuklar toplumsal kuralları ve
3:13
iletişimi nasıl çözüyor. Ahlak gelişimi
3:16
söz konusu olduğunda Piajettin dışa
3:18
bağımlı ahlak evresindeki çocuklar için
3:20
durum inanılmaz derecede nettir. Bu
3:23
dönemdeki bir çocuk için kurallar
3:24
esnetilemez. Öyle kendi aralarında
3:26
tartışılamaz. Onlara göre adalet ve
3:29
kurallar tıpkı yerçekimi kanunu gibi
3:31
insanların kontrolü dışında var olan
3:33
mutlak ve asla değiştirilemez evrensel
3:36
doğa olaylarıdır. Anne babalar kuralları
3:38
koyar ve o kurallar tartışmasız
3:40
uygulanır. Bu katı siyah beyaz bakış
3:42
açısı gelişimin aslında çok da doğal bir
3:44
parçası. Dil gelişimi cephesine geçersek
3:48
işler orada gerçekten baş döndürücü bir
3:50
hızla ilerliyor. Psikolinguistik kuramın
3:53
ne söylediğine çok dikkat edin. Kurama
3:55
göre dil edinimi öyle oturup
3:57
ezberleyerek yaptığımız bilinçli bir
3:59
çaba değildir. Çevre uygunsa tamamen
4:02
bilinç dışı ve tıkır tıkır işleyen doğal
4:05
bir süreçtir. Öyle ki sadece 45-
4:08
yaşlarına geldiğinde bir çocuk dili
4:10
gayet akıcı, doğru bir araç olarak
4:12
kullanmaya başlar ve tam da bu sıralarda
4:15
yazı farkındalığı dediğimiz o kıvılcım
4:18
çakar. Çocuklar etraftaki tabelalarda
4:20
okunan kitaplarda gördükleri o garip
4:23
çiziklerin, şekillerin aslında bir amacı
4:25
ve işlevi olduğunu birdenbire fark
4:27
ederler. 3. bölümümüz beyin gelişimi ve
4:30
işlevleri. Şimdi işin biraz biyolojik
4:33
donanım kısmına, o muazzam altyapıya
4:36
hızlıca bir göz atalım. Karşınızda ilk
4:38
fiyakalı terimimiz serebral
4:40
lateralizasyon. İsim biraz göz korkutucu
4:43
gelebilir ama hiç endişelenmeyin. Bu
4:45
sadece beyninizin sol ve sağ
4:47
yarımküreleri arasındaki fonksiyonel
4:49
veya anatomik farklılığı ifade eder.
4:51
Yani hangi tarafın bedende hangi görevi
4:53
üstlendiği ile ilgili o meşhur iş
4:55
bölümünden başka bir şey değil aslında.
4:58
Sırada ise bana göre insan beyninin en
5:00
büyüleyici, en inanılmaz özelliği var.
5:03
Nöroplastisite
5:04
yani plastisite buin doğuştan gelen o
5:08
muazzam biyolojik B planıdır. Bir
5:10
yaralanma veya travma durumunda beynin
5:13
kendini iyileştirme, yeniden
5:14
yapılandırma ve farklı yollar bularak o
5:17
hasarı telafi etme konusundaki
5:18
olağanüstü kapasitesidir. Beynimiz
5:21
gerçekten mucizevi bir adaptasyon
5:23
makinesi. Peki ya miinizasyon? Bunu
5:26
beyninizin içindeki o karmaşık altyapı
5:28
kablolarını yüksek hızlı fiber internete
5:30
geçirmek gibi düşünebilirsiniz. Sinir
5:32
liflerinin etrafı miyelin dediğimiz
5:34
yalıtkan bir kılıfla kaplanır ve bu
5:36
sayede ne olur? Nöronlar arasındaki o
5:38
sinir iletimi anında hızlanır ve çok
5:40
daha verimli hale gelir. Düşünce
5:41
hızımızın ve bedensel tepkilerimizin
5:43
hızlanması tamamen bu olağanüstü
5:45
yükseltme işlemi sayesindedir. Beyin
5:47
gelişimini kapatırken TA'nın o çığır
5:50
açan araştırmasını sakın es geçmeyelim.
5:52
Biliyorsunuz yıllarca bebeklerin o ilk
5:54
reflekslerinin tamamen otomatik, kas
5:56
katı ve robotik nörolojik programlar
5:58
olduğu sanılıyordu. Ama Stellen yaptığı
6:00
çalışmalarla bu algıyı tamamen yerle bir
6:03
etti. Bebeklerin erken dönem refleksleri
6:05
kesinlikle o kadar esneklikten yoksun,
6:07
değişmez programlar falan değil. Aksine
6:10
bebeklerin sinir sistemi çevreyle çok
6:12
dinamik, sürekli ve anlık bir etkileşim
6:14
içinde çalışıyor. Ve geçiyoruz 4.
6:17
bölüme. Sosyory duuygusal gelişim ve
6:19
oyun. Çocukların nasıl hissettiklerine
6:22
ve diğer insanlarla nasıl bağ
6:23
kurduklarına bakacağız. Sınavda o uzun
6:26
vaka senaryoları önünüze geldiğinde
6:28
kavramları doğru çekmecelere koymak
6:30
kelimenin tam anlamıyla hayat kurtarır.
6:32
Mesela bir çocuğun sinirlenip oyun
6:34
arkadaşına fiziksel olarak saldırması
6:36
veya bir bebeğin ebeveynini görünce
6:39
kıkırdayarak gülümsemesi. Bunlar bariz
6:41
bir şekilde sosyuygusal süreçlerdir.
6:44
Hatta yaşlı bir çiftin o derin duygusal
6:46
yakınlığı bile bu gruba girer. Fakat
6:49
eğer soru size kendini bir film yıldızı
6:51
olarak hayal eden birinden bahsediyorsa
6:53
orada bir durun. Ortada sosyal bir
6:55
etkileşim yok. Tamamen içsel bir
6:57
zihinsel süreç var. Yani bu durum
6:59
sosyuygusal değil tamamen bilişseldir.
7:03
Sınavda bu ayrıma çok dikkat edin.
7:05
Çocuklarda sosyalleşme süreci
7:07
derinleştikçe harika şeyler görmeye
7:09
başlıyoruz. İlki o muazzam prososyal
7:12
davranış. Yani tamamen karşısındakine
7:15
fayda sağlamayı amaçlayan o saf yardım
7:18
etme ve paylaşma eylemleri. Ardından
7:20
işin içine oyunun evrimi giriyor ve
7:22
işbirlikçi oyun aşamasına geçiliyor. Bu
7:24
öyle sıradan rastgele bir oyun değil.
7:26
Oyunun en üst, en karmaşık seviyesidir.
7:29
Ortada çocukların paylaştığı ortak bir
7:31
hedef vardır. Kendi aralarında görev
7:33
dağılımı yaparlar. Rolleri bölüşürler ve
7:36
sürekli fikir alışverişinde bulunurlar.
7:38
Gerçek bir takım çalışması diyebiliriz.
7:40
5. Bölüm: Psikanalitik ve psikososyal
7:43
evreler. Psikolojinin o büyük ağır
7:46
toplarının sahneye çıktığı yer tam da
7:48
burası. O sınav kağıdını önünüze
7:50
aldığınızda Freud'un o meşhur evrelerini
7:53
ve takıntılarını saniyeler içinde
7:55
eşleştirmeniz gerekecek. Şunları hemen
7:57
ezberinize atın. Eğer oral döneme
7:59
takılıp kalınırsa bu durum ileride aşırı
8:02
yeme veya sigara içme alışkanlıklarıyla
8:04
bağlantılı olarak karşınıza çıkabilir.
8:06
Anal dönemdeki bir takıntı ise
8:07
yetişkinlikte aşırı cimrilik veya
8:09
inatçılık olarak kendini gösterir. Bir
8:11
de 6 ile 11 yaş arasını kapsayan o çok
8:14
kritik latent yani gizil dönem var.
8:17
Burada çocuğun libidosu adeta uykuya
8:19
dalar. Tamamen bastırılır ve çocuğun
8:21
sahip olduğu o yoğun enerji nereye yakar
8:23
biliyor musunuz? Sadece okula, derslere
8:26
ve akranlarla olan arkadaşlık
8:27
ilişkilerine. Tabii Freud'dan bahsedip
8:29
de hemen yanına Erikson'ı eklememek
8:31
olmaz. Ericson'da şu iki temel evreye
8:34
kesinlikle aklınızda bulunsun. İlki o 01
8:37
yaş arasındaki en kritik temel taşı olan
8:39
temel güvene karşı güvensizlik evresi.
8:42
İkincisi ise tam o okul sıralarına,
8:44
ilkokul yıllarına denk gelen başarıya
8:46
karşı yetersizlik duygusu evresi. Tüm
8:48
bunların yanına bir de sosyal öğrenme
8:50
kuramından çok can alıcı bir detay
8:52
ekleyelim. Bu kuram der ki: "Bir çocuğun
8:54
cinsiyet gelişimini şekillendiren, onun
8:56
cinsiyet rollerini öğrenmesini sağlayan
8:59
en aktif, en belirleyici unsur
9:01
ebeveynlerdir. Anne babanın buradaki
9:03
rolünü özellikle vurgular. Ve son
9:06
düzlük. 6 ve son bölümümüz. Önemli
9:09
dönemler ve deneyler. 6 ile 12 yaş
9:12
arraşını kapsayan o orta çocukluk dönemi
9:14
aslında içinde inanılmaz bir tezat
9:16
barındırır. Şöyle ki psikolojik ve
9:19
sosyal olarak bakarsanız o yaklaşan
9:21
büyük ergenlik fırtınası öncesindeki en
9:24
sakin, en durağan dönemdir. Ama fiziksel
9:27
olarak işler hiç de sakin değildir. Bu
9:29
yaşlarda çocukların kemik ve iskelet
9:31
sistemi o kadar büyük bir hızla büyür ki
9:34
kas gelişimi kelimenin tam anlamıyla bu
9:37
hıza yetişemez. Ve bu durum çocukların
9:39
kelimenin tam anlamıyla o meşhur
9:41
fiziksel büyüme ağrılarını çekmesine
9:44
sebep olur. Gelişimin bu asimetrik
9:46
doğası kesinlikle aklınızın bir
9:48
köşesinde bulunsun. Ve işte geldik o
9:51
çarpıcı büyük finale. Davranışçı
9:53
psikolojinin tarihinde tüyler ürperten
9:55
bugün o katı etik kuralları nedeniyle
9:58
yapılması kesinlikle imkansız olan o
10:00
dönüm noktasına kendinize şu soruyu
10:02
sorun. Gerçekten ama gerçekten küçücük
10:05
bir bebeği o güne kadar hiç korkmadığı
10:07
tamamen zararsız minik beyaz bir fareden
10:10
ölümüne korkması için kasıtlı olarak
10:12
koşullandırabilir misiniz? Cevap ne
10:15
yazık ki evet. Psikoloji tarihine geçen
10:17
o meşhur küçük Albert Deneyi tam olarak
10:19
bunu kanıtladı. Klasik koşullama
10:21
sayesinde küçücük bir bebeğin tepkileri
10:24
sıfırdan acımasız bir dış müdahaleyle
10:26
yaratılmıştı. Sınavınıza girmeden önce
10:28
klasik koşullamanın insan üzerindeki bu
10:30
korkunç gücünü sakın unutmayın. Hatta o
10:33
sınav masasına oturmadan önce zihninizin
10:35
derinliklerinde şu sorunun
10:36
yankılanmasına da bir izin verin bence.
10:39
Acaba bugün bu benim kişiliğim dediğimiz
10:41
sahip olduğumuz o en köklü
10:43
davranışlarımızın yüzde kaçı biz daha
10:45
tek bir kelime bile edemezken, tıpkı
10:47
Küçük Albert gibi çevremiz tarafından
10:49
bize programlandı. Evet, biraz ürkütücü
10:52
değil mi? Hepinize ara sınavlarda bol
10:54
şans diliyorum. Derin bir nefes alın.
10:56
Bunu kesinlikle halledeceksiniz.
10:58
öğrenmeye ve sorgulamaya devam edin.
#Jobs & Education