Up next in 10
Çocukluk Döneminde Sanat ve Yaratıcılık 2024-2025 Bütünleme Soruları
May 7, 2026
Auzef Çocukluk Döneminde Sanat ve Yaratıcılık 2024-2025 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/05/cocukluk-doneminde-sanat-ve-yaraticilik-2024-2025-butunleme-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bugün birçoğumuzun her
0:02
gün görüp de üzerine pek düşünmediği
0:04
harika bir konuyu masaya yatırıyoruz.
0:06
Çocuk resimlerinin o büyüleyici ve gizli
0:08
dünyası. İnanın bana çocukların o renkli
0:11
kağıtlara karaladığı basit şekillerin
0:13
arkasında sandığımızdan çok daha
0:14
karmaşık ve yapılandırılmış bir zihinsel
0:17
süreç var. Hani şu buzdolabının kapağına
0:19
astığımız o tatlı karalamalar var ya
0:21
işte onlar aslında devasa bir bilişsel
0:24
gelişimin kanıtı. Hazırsanız çocuklukta
0:26
yaratıcılığın nasıl beslendiğini
0:28
anlattığımız bu incelememize hemen
0:29
başlayalım. Eminim bu soruyu kendinize
0:32
en azından bir kez sormuşsunuzdur. Hani
0:34
o meşhur çizimler vardır ya devasa bir
0:36
kafa ve hemen altından sarkan o komik
0:39
çöp bacaklar. Çoğumuz buna bakıp
0:41
gülümsüyoruz ve bunun sadece bir çizim
0:43
yeteneksizliği olduğunu düşünüyoruz. Ama
0:45
işin aslı hiç de öyle değil. Aslında bu
0:47
çocuk gelişiminde inanılmaz büyük bir
0:49
bilişsel dönüm noktası. O kocaman kafa
0:52
çocuğun dünyayı nasıl algılamaya ve
0:54
zihninde nasıl temsil etmeye
0:56
başladığının ilk ve en güçlü kanıtı.
0:58
Yani orada bir yeteneksizlik değil,
1:00
yepyeni bir zihinsel uyanış var. Peki bu
1:03
süreç nasıl gelişiyor? Araştırmacı Roda
1:06
Kellock bu konuda harika bir yol
1:08
haritası sunuyor bize. Çocuğun çizim
1:11
becerisi aslında el ve parmak kaslarını
1:13
kontrol etmesiyle yani ince motor
1:15
becerileriyle eş zamanlı ilerliyor. Her
1:18
şey o kontrolsüz gibi görünen karalama
1:20
evresiyile başlıyor. Sonra işler biraz
1:23
daha şekilleniyor ve mandala evresi
1:25
dediğimiz döneme geçiyorlar. Burada
1:28
daireler çizmeye, o dairelerin içine
1:30
veya dışına çizgiler eklemeye
1:31
başlıyorlar. Ve işte o asıl sihirli an.
1:34
4 yaş civarında sembolizm evresine adım
1:37
atıyorlar. O az önce bahsettiğimiz çöp
1:39
adamı çizip bu sensin ya da bu annem
1:42
diyerek o basit çizgilere devasa bir
1:45
anlam yüklüyorlar. Düşünsenize
1:47
zihinlerinde soyut bir kavram yaratıp
1:49
bunu kağıda aktarıyorlar. Peki bu
1:51
incelememizde nasıl bir yol izleyeceğiz?
1:53
Önümüzde dört ana durağımız var. Önce
1:56
çıktı konusunu ele alacağız. Sonra işin
1:58
mekanizmasına bakacağız. Ardından bu
2:00
süreci nasıl ölçtüğümüzü konuşacağız ve
2:02
son olarak çevre yani ortamın etkisinden
2:04
bahsedeceğiz. O halde hiç vakit
2:07
kaybetmeden ilk bölümümüzle yani
2:09
çıktıyla başlayalım. Çocuk resimlerinin
2:12
gerçekte neye hizmet ettiğini bir
2:14
konuşalım. Şimdi sıkı durun çünkü bu
2:16
bilgi birçok ebeveyni şaşırtıyor.
2:19
Çoğumuz çocukları resim kurslarına
2:20
gönderirken veya ellerine boya verirken
2:23
bilinçaltımızda onların geleceğin büyük
2:25
ressamları ya da heykel tıraşları
2:28
olmasını hayal ediyoruz. Değil mi? Ama
2:30
uzmanlar asıl hedefin bu olmadığını
2:32
söylüyor. Asıl amaç çocuklara erken
2:35
yaşta derin bir estetik duyarlılık
2:37
kazandırmak. Neden mi? Çünkü sanatla
2:39
yoğrulan, detayları gözlemlemeyi öğrenen
2:42
bir çocuk büyüdüğünde çevresine karşı
2:44
inanılmaz duyarlı bir yetişkin oluyor.
2:47
Yani o müze gezilerinin, boya
2:49
saatlerinin asıl amacı Picasso
2:50
yetiştirmek değil. Doğaya, yaşadığı
2:53
dünyaya ve çevreye sahip çıkan bilinçli
2:56
bireyler yetiştirmek. Gerçekten muazzam
2:58
bir detay. Geçelim ikinci bölümümüze.
3:01
Mekanizma. İşin arka planında yani
3:03
çocuğun zihninde bu yaratıcılık çarkları
3:05
nasıl dönüyor? Bilirsiniz psikologların
3:08
o karmaşık zihinsel süreçlere harika
3:10
isimler bulma gibi bir huyu vardır.
3:12
Yaratıcılık dediğimiz şey aslında en
3:14
temelde bir bilişsel problem çözme
3:17
yöntemidir. Ama bunu iki farklı açıdan
3:19
ele alabiliriz. Mesela geçt psikologları
3:21
buna üretken düşünce diyor. Bu hani şu
3:24
parçaları birleştirip büyük resmi
3:26
gördüğümüz derin ve tamamen yenilikçi
3:29
çözümler bulduğumuz düşünme şeklidir.
3:31
Öte yandan Robert Sterberg'in pratik
3:33
düşünce kavramı var. Bunu tam bir sokak
3:36
zekası olarak düşünebilirsiniz. Yani
3:38
elindeki kısıtlı imkanlarla günlük
3:40
hayatta karşılaştığın bir krizi en hızlı
3:43
ve en işlevsel şekilde çözme becerisi.
3:45
Her ikisi de problem çözüyor ama
3:47
kullandıkları zihinsel kastlar
3:49
birbirinden tamamen farklı. Peki bu
3:51
andlattığım teoriler gerçek hayatta o
3:54
oyun halısının üzerinde nasıl görünüyor?
3:56
Gözünüzde şöyle bir canlandırın,
3:58
yaratıcı düşünmeyi teşvik eden harika
4:01
bir scamper tekniği vardır. Bu tekniğin
4:03
uyarlama yani adaptasyon aşamasını ele
4:06
alalım. Çocuğun mutfağa girip makarna
4:08
süzmek için kullandığınız o sıradan
4:10
süzgeci yani kevgiri aldığını düşünün.
4:14
Onu ters çeviriyor ve o küçük deliklere
4:16
tek dışarıdan topladığı taşları dizerek
4:19
yepyeni bir oyun icat ediyor. İşte tam
4:21
olarak bu. Elindeki nesnenin asıl
4:24
işlevini unutup onu yepyeni bir amaca
4:26
uydurabilmesi. Saf filtrelenmemiş
4:29
yaratıcılık tam da budur. Üçüncü
4:31
başlığımız ölçüm. Peki ama bu çocukların
4:35
ne kadar yaratıcı olduğunu o bildiğimiz
4:37
sıkıcı ve katı sınavlara sokmadan nasıl
4:39
test ederiz? Şunu en başından
4:41
netleştirelim. Amacımız çocukları
4:43
birbirleriyle yarıştırmak veya üstün
4:45
yetenekli diye etiketlemek değil.
4:47
Amacımız sadece onların fikir üretme
4:50
süreçlerini anlamak. Çünkü takdir
4:52
edersiniz ki yaratıcılık öyle A, B, C
4:54
şıkları olan testlerle ölçülemez. Peki
4:56
ne yapıyoruz? Mesela Gilford bataryası
4:59
denilen bir araç var. Çocuklara çeşitli
5:01
şekiller verip bunlardan yeni nesneler
5:03
üretmelerini veya gizli sembolleri
5:05
bulmalarını istiyoruz. Pepsi aracı isa
5:08
çocuklara siyak beyaz çizimlerle bazı
5:10
gerçek hayat senaryoları sunuyor ve bu
5:12
durumlarda nasıl tepkiler vereceklerini
5:14
gözlemliyor. Bir de Vallah Kogan testi
5:17
var ki bu çok eğlencelidir. Çocuğa sence
5:19
bir tabakla çatalın ne gibi
5:21
benzerlikleri var? Ya da şu boş karton
5:23
kutuyu başka nasıl kullanabilirsin gibi
5:25
tamamen ucu açık sorular sorarak
5:27
zihinsel esnekliklerini ölçüyor. Ölçüm
5:30
konusunu bitirmeden önce Mel Rads'ın o
5:32
meşhur 4P modelinden bahsetmeden
5:34
geçemeyiz. Rose yaratıcılığı dört boyuta
5:38
ayırıyor. Kişi, süreç, çevre ve ürün.
5:42
İşte o mutfak masasında çocuğun elindeki
5:44
kibrit çöpleriyle, tutkalla saatlerce
5:47
uğraşıp ortaya çıkardığı resim var ya
5:49
öğretmenin veya ebeveynin sadece o nihai
5:52
fiziksel eseri alıp incelemesi bu
5:55
modeldeki ürün boyutunun ta kendisidir.
5:57
Bu sayede sadece çocuğun ne yaptığını
5:59
değil aslında sağladığımız ortamın ne
6:01
kadar işe yaradığını da görmüş oluyoruz.
6:04
Ve geldik son durağımız olan 4. bölüme.
6:07
Çevre. Yani biz yetişkinlerin,
6:09
çocukların bu dünyasını beslemedeki veya
6:12
maalesef köreltmedeki kritik rolümüz.
6:15
Şimdi dürüst olalım. Çoğumuz bunu
6:17
yapıyoruz. Çocuğumuz koşarak gelip bize
6:19
bir resim gösterdiğinde hemen ağzımızdan
6:21
şu sözler dökülüyor. Vay canına çok
6:24
güzel olmuş. Harikasın. Niyetimiz
6:26
tamamen iyi. Onları motive etmek
6:28
istiyoruz değil mi? Ama pedagojide övgü
6:31
yaklaşımı denilen bu tepki uzmanlara
6:33
göre yaratıcılığı en hızlı öldüren
6:35
hatalardan biri. Neden mi? Çünkü bu
6:38
otomatik ve abartılı övgüler çocuğu
6:40
tamamen sizin onayınıza bağımlı hale
6:42
getiriyor. Bir süre sonra sadece aferin
6:45
almak için çizmeye başlıyorlar. Bunun
6:46
yerine ne yapmalıyız biliyor musunuz?
6:48
Yorumlama aşamasına geçmeliyiz. O resmi
6:51
elinize alın ve şöyle sorun. Sence
6:53
buradaki çocuk ne hissediyor? Onunla
6:55
konuşabilseydin ne söylerdin? İşte bu
6:58
basit soru onun eleştirel düşünme ve
7:00
estetik analiz yeteneğini adeta ateşler.
7:03
Sadece ağzımızdan çıkanlar değil,
7:05
çocuğun bulunduğu fiziksel mekan da
7:07
hayati önem taşıyor. Hani şu renkarenk
7:10
duvarlarında boş yer kalmamış aşırı
7:12
süslü anaokulu sınıflarını veya çocuk
7:14
odalarını düşünün. Biz onların cıvıl
7:16
cıvıl olduğunu düşünürken aslında orada
7:18
devasa bir görsel gürültü yaratıyoruz ve
7:21
bu gürültü çocukların dikkatini
7:23
darmadağan ediyor. Sadeleşmek şart.
7:25
Ayrıca sanatı dört duvar arasına
7:27
hapsetmemeliyiz. Onları doğaya çıkarın.
7:30
O sonbahar yapraklarını toplayıp
7:31
kolajlar yapsınlar. Sanat yaşamla iç içe
7:34
geçmeli. Son olarak Regio Emilia
7:36
yaklaşımının o altın kuralını da
7:38
unutmamak lazım. Dokümantasyon. Çocuğun
7:41
gelişim sürecini fotoğraflarla,
7:43
videolarla kayıt altına alın. Önemli
7:45
olan ortaya çıkan şah eser değil. O şah
7:47
eseri yaparken geçilen yolculuktur. İşte
7:51
geldik o en can alıcı noktaya.
7:53
İncelememizin başından beri o kocaman
7:55
kafalı çizimlerden girdik. Çocukların
7:57
gündelik objeleri nasıl
7:59
uyarladıklarından hatta kullandığımız
8:01
övgü kelimelerinin onlara nasıl etki
8:03
ettiğinden bahsettik. Ama günün sonunda
8:05
kendimize sormamız gereken ve biraz da
8:07
yüzleşmemiz gereken hayati bir soru var.
8:10
İyi niyetle yaptığımızı sandığımız o
8:12
sürekli ve abartılı harika övgüleri her
8:15
yerinden renk fışkıran o aşırı süslü
8:17
yorucu ortamlar. Bütün bunlar acaba
8:19
kendi ellerimizle inşa etmeye
8:21
çalıştığımız o derin çevre bilincini ve
8:23
estetik duyarlılığı köreltiyor olabilir
8:25
mi? Yetişkinler olarak gerçek görevimiz
8:27
onların sadece yetenekli birer sanatçı
8:29
olmasını beklemek mi yoksa dünyayı
8:31
gerçekten kendi özgün gözleriyle
8:33
algılayabilen ve ona sahip çıkan
8:35
zihinlere rehberlik etmek mi? Şunu
8:37
unutmayın. Belki de en büyük sanat eseri
8:39
onlara kendi fırçalarını özgürce
8:41
kullanabilecekleri doğru alanı
8:43
yaratmaktır. Bu keyifli incelememizde
8:45
bana eşlik ettiğiniz için teşekkür
8:47
ederim. Bir dahaki sefere yeni bir
8:49
keşifte görüşmek üzere.
#Jobs & Education