Up next in 10
Auzef Çalışmanın Seyri ve Sağlık 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/24/calismanin-seyri-ve-saglik-2025-2026-vize-sorulari/
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
LOL platformuna hoş geldiniz. Bu
0:02
dersimizde çalışmanın seyri ve sağlık
0:04
2025-2026 konularını ve sorularını
0:06
inceliyoruz. Harika bir vize çalışma
0:08
rehber ile karşınızdayım. Bakın sınav
0:11
öncesi o karmaşık dağınık notlar
0:13
arasında kaybolduğunuzu biliyorum ama
0:15
hiç merak etmeyin bugün sadece en yüksek
0:17
puanı getirecek o en kritik bilgilere
0:19
odaklanacağız. Eğer hazırsanız arkanıza
0:22
yaslanın, dikkatinizi toplayın. Çünkü bu
0:24
dersin şifrelerini birlikte kırıyoruz.
0:27
Vize sınavınızda karşınıza çıkacak
0:29
müfredatı kafamızda üç ana sepete
0:31
ayırıyoruz. Birincisi tarih ve tarım.
0:33
İkincisi iş sağlığı, meslek hastalıkları
0:36
ve etik. Ve son olarak çalışma
0:38
kavramları, loncalar ve kölelik. Tüm
0:41
tablo bu kadar. Modül 1 tarih ve tarım.
0:45
Zihnimizde o net sınırları çizmek için
0:47
biraz geçmişe gidiyoruz. İş, ev işi ve
0:50
boş zaman dediğimiz o keskin ayrımlar
0:52
aslında sanayi devriminden sonra
0:53
hayatımıza girdi. Pekala. Hadi hemen
0:56
dalalım şu konuya. Çoğumuz tarıma
0:58
geçişin insanlık için mükemmel, çok
1:01
sağlıklı ve harika bir sıçrama olduğunu
1:03
düşünürüz, değil mi? Ama aslında kazın
1:05
ayağı öyle değil. Tarıma geçiş insan
1:08
sağlığını ve diyet çeşitliliğini resmen
1:10
düşürdü. Düşünsenize avcı toplayıcılar
1:13
doğadaki o bin1 çeşit besleyici bitkiyi
1:16
tüketirken tarımla birlikte insanlar tek
1:19
tip karbonhidrat ağırlıklı, nişasta ve
1:21
şeker dolu bir diyete saplanıp kaldılar.
1:24
Sonuç mu? Erken dökülen dişler, kısalan
1:27
boylar ve hayvanlarla iç içe yaşamaktan
1:29
dolayı patlayan zoonotik yani hayvansal
1:32
enfeksiyonlar. Oysa avcı toplayıcılarda
1:35
şiddetli enfeksiyonlar çok nadirdi ve
1:37
yetişkinliğe ulaşanlar 60'lı yaşlarına
1:40
kadar gayet rahat yaşayabiliyordu.
1:42
İnanılmaz değil mi? Şimdi burada
1:44
kesinlikle bilmeniz gereken devasa bir
1:46
vize tuzağı var. Aman dikkat. İngiliz
1:48
filozof Thomas Hobbes ilkel insanların
1:50
hayatının tamamen kısa, vahşi ve
1:52
zahmetli olduğunu savunurdu. Ama modern
1:54
antropoloji bu hopsçu görüşü kelimenin
1:56
tam anlamıyla çöpe atıyor. Sınavda
1:58
şıklarda görürseniz hiç acımayın,
2:00
eleyin. Avcı toplayıcıların yaşamlarının
2:02
sadece kısa ve zahmetli olduğu fikri
2:04
koca bir efsanedir. Hayatları tahmin
2:06
ettiğimizden çok daha zengindi ve
2:07
hastalıkları da çok daha azdı. Tarımdan
2:09
bahsetmişken sınavda çok büyük ihtimalle
2:12
karşımıza çıkacak bir erken dönem tarım
2:14
uygulamasını netleştirelim. Kes ve yak
2:16
yöntemi. Bu yöntemde ağaçlar kesiliyor,
2:18
kalan gövdeler yakılıyor ve bir kül elde
2:20
ediliyor. Sonra yağmur bu külü toprağa
2:23
karıştırıyor. Buradaki en kritik nokta
2:25
şu: Sorularda sırf sizi yanıltmak için
2:27
bu külün besin açısından fakir olduğu
2:29
söylenecek. Sakın yakılarak elde edilen
2:31
bu küller mineral ve besin açısından
2:33
asla fakir değildir. Tam aksine
2:35
inanılmaz derecede zengindir. Gerçek bir
2:37
doğal gübredir. Bu detayı cebimize
2:39
koyduk. Devam ediyoruz. Gelelim modül
2:42
2'ye. İş sağlığı, meslek hastalıkları ve
2:45
etik. Artık tarlaları bırakıp biraz daha
2:47
modern çalışma ortamlarına, insan
2:50
sağlığına odaklanıyoruz. İş yerinde
2:52
sağlığı korumak aslında kocaman bir
2:54
yapboz gibidir. Bir tarafta stresörler
2:57
var. Mesela ağır yük taşımak ya da
2:59
kilometrelerce yürümek gibi. Diğer
3:01
tarafta ise bu stresi azaltan
3:03
molalarımız var. Bir de çalışanı
3:05
güçlendirmek yani empowerment dediğimiz
3:07
çok önemli bir kavram var. Temiz su
3:10
sağlamak, güvenli barınma imkanı sunmak,
3:12
sağlığı takip etmek. Bunların hepsi
3:14
birer güçlendirme adımıdır. Ama çok
3:17
dikkatli dinleyin. Çünkü sınavdaki hoca
3:19
tuzağı tam burada yatıyor. Çalışanın
3:21
tatil maliyetinin karşılanması doğrudan
3:23
bir iş sağlığı veya çalışanı güçlendirme
3:26
önlemi olarak kabul edilmez. Evet,
3:28
kulağa çok hoş geliyor olabilir ama iş
3:30
sağlığı literatüründe bunun yeri yok. Bu
3:32
bir teknik bir parametre değildir.
3:34
Lütfen bu tuzağa düşmeyin. İş sağlığı
3:36
demişken bu alanın kurucu babası
3:39
efsanevi isim Bernardino Ramazini'yi
3:41
anmadan geçemeyiz. İşçi hastalıklarını
3:44
öyle bir incelemiş ki tıp tarihinde
3:47
çığır açmış. Peki size tam vize
3:50
formatında bir soru sorsam? Ramazini'nin
3:52
bulgularına göre erken dönem
3:54
çömlekçilerde ağır hastalıklara neden
3:56
olan o meşhur toksik madde neydi? Hani
3:59
şu sır kaplama işleminden kaynaklanan
4:01
madde bir düşünün bakalım. Cevap kurşun.
4:05
Evet bildiğimiz kurşun. Ramazini
4:07
çömlekçilerdeki o sır kaplama işleminden
4:09
kaynaklanan ölümcül hastalıkların
4:11
başuçlusunun kurşun olduğunu tarihte ilk
4:14
geç tespit eden kişidir. Şıklarda çinko,
4:17
cıva, aspes falan göreceksiniz. Hiç
4:19
bakmayın bile. Çömlekçiler ve
4:21
Ramazini'yi aynı cümlede görüyorsanız
4:23
cevabımız kesinlikle kurşun olacak.
4:26
Günümüz araştırmalarına geldiğimizde ise
4:28
karşımıza kuşaklararası epidemyolojik
4:30
çalışmalar çıkıyor. Tabii bunların
4:33
bilimsel zorlukları devasa boyutta.
4:35
Düşünsenize 10 yıllar öncesinin
4:37
biyolojik numunelerini bulmak imkansız.
4:40
Tıbbi kayıtlar ya eksik ya da hiç yok.
4:42
Geriye dönük veri toplamak kelimenin tam
4:44
anlamıyla bir kaos. Çünkü çok uzun zaman
4:47
dilimlerinden bahsediyoruz. Bunların
4:49
hepsi çok geçerli zorluklar. Peki
4:51
şıklarda bizi bekleyen o sinsi tuzak ne?
4:54
Kuşaklar arası beslenmenin aynı olması
4:56
seçeneği arkadaşlar. Kuşaklar arası
4:59
beslenme hiçbir zaman aynı kalmaz.
5:01
Diyetler sürekli değişir. Yani
5:03
beslenmenin aynı olması diye bir
5:05
bilimsel zorluk zaten var olamaz. Bu
5:07
şıkkı gördüğünüz an üstünü çizin. Tabii
5:10
çalışma ortamında her şey tıbbi veri
5:12
değil. İşin bir de ahlaki boyutu var.
5:15
Bir iş yeri kararının veya davranışının
5:17
gerçek anlamda etik sayılabilmesi için ü
5:19
tane olmazsa olmaz şartımız var. 1.
5:22
Masada muhakkak alternatif seçenekler
5:24
olmalı. 2. kişinin bu seçenekleri
5:26
tartabilecek, etik açıdan muhakeme
5:29
edebilecek yetisi olmalı. Ve üç ki bence
5:31
en önemlisi bu. Kişi bu seçimi yaparken
5:34
tamamen özgür olmalı. Baskı altında
5:36
yapılan hiçbir tercih etik tartıya
5:38
çıkamaz. Bunu unutmayın. Peki iş
5:41
yerindeki davranışlarımız doğuştan mı
5:43
geliyor yoksa sonradan mı öğreniyoruz?
5:45
Psikolojideki davranışçılar bu soruya
5:47
çok net bir cevap veriyor. Tabular arasa
5:50
yani insan zihni dünyaya geldiğinde boş
5:52
bir levhadır diyorlar. Davranışçılara
5:55
göre biyolojik kader veya genetik falan
5:57
hikaye. Tüm davranışlarımız tamamen
5:59
çevreyle etkileşimimizin ve öğrenmenin
6:01
bir sonucudur. Sınavda tabulara sayı
6:04
veya sadece öğrenme vurgusu yapan bir
6:06
cümleyi görürseniz hemen davranışçılar
6:08
şıkkını işaretleyin. Ve geldik o en çok
6:11
puan getirecek son modüle. Modül 3.
6:13
Çalışma kavramları, loncalar ve kölelik.
6:17
Burada filozofların çalışma eylemini
6:19
nasıl gördüğüne bakıyoruz. Düşünür John
6:21
Bud temel kategoriye ayırmış. Demiş ki,
6:25
"Çalışma bir lanet olabilir. Alınıp
6:27
satılan bir meta olabilir. Kişinin
6:29
kimliği olabilir. Başkalarına bakmak
6:31
için bir araç ya da sosyal bir bağ
6:34
olabilir. Şimdi beni çok iyi dinleyin.
6:36
Sınavda hocalarımız şıklara çok tatlı
6:38
görünen bir tuzak ekleyecek. Çalışmanın
6:40
terapi olarak görülmesi bakıldığında
6:43
mantıklı gibi duruyor ama bu kesinlikle
6:45
yanlıştır. Badın literatüründe çalışmak
6:47
terapidir diye bir şey asla yok. Bu
6:50
şıkkı hemen eliyoruz. Felsefeden devam
6:53
edersek Hartmut Rossa'nın harika bir
6:55
modern kavramı var. Rezonans. Kelime
6:57
anlamı titreşim demek zaten. İş yerinde
7:00
rezonans yaşamak demek başkalarıyla
7:02
kelimenin tam anlamıyla aynı frekansta
7:03
titreşmek, kendini başkalarında
7:05
görebilmek, onlarla empati ve uyum
7:07
içinde olmak demek. Eğer soruda empati,
7:10
uyum ve başkalarıyla aynı biçimde
7:12
hissetmek gibi kelimeler geçiyorsa
7:14
cevabımız kesinlikle rezonans. Hiç
7:15
şaşmaz. Ve bu da bize şunu harika bir
7:18
şekilde gösteriyor. Orta Çağ'da bu
7:20
uyumun, bu rezonansın bambaşka bir
7:23
kurumsal formunu görüyoruz. Loncalar.
7:26
Bakın loncalar öyle sıradan işçi
7:28
grupları değildi. Resmen piyasanın tek
7:30
hakimiydiler. Katı kurallar koydular.
7:33
Kötü işçiliği bitirmek için sarsılmaz
7:35
üretim standartları belirlediler. Ama en
7:38
güzeli neydi? biliyor musunuz? Eğitim,
7:40
becerilerin ve meslek sırlarının ustadan
7:43
çırağa eksiksiz bir şekilde aktarıldığı
7:45
devasa bir eğitim yuvası gibi
7:47
çalıştılar. Son olarak sınavda keşin
7:50
çıkacak bir diğer efsaneyi daha yıkıp
7:52
geçiyoruz. Konumuz antik çağda kölelik.
7:55
Evet, Roma ekonomisini köleler ayakta
7:57
tutuyordu. Bu doğru. Ama köleler sadece
8:00
kas gücü gerektiren ayak işlerinde
8:01
çalıştı. eğitim gerektiren kalifiye
8:03
işlerden tutuldular diye bir cümle
8:05
görürseniz bilin ki bu tamamen koca bir
8:08
yalan. Antik yılan ve Roma'da köleler
8:11
mimar, hekim, öğretmen ve hatta
8:13
muhasebeci olarak çok ciddi yüksek
8:15
becerili işlerde çalıştırıldılar.
8:17
Toparlayacak olursak gördüğümüz gibi
8:19
çalışma kavramı hiçbir zaman sabit
8:21
kalmıyor. Avcı toplayıcılardan Roma'daki
8:23
köle hekimlere, oradan Orta Çağ
8:25
loncalarına kadar sürekli bir evrim
8:27
içinde. Ve bugün modern toplumlarda para
8:29
karşılığı olmayan o ücretsiz çalışmanın
8:31
zirve noktası nedir diye sorarsanız
8:33
cevap kesinlikle sivil toplumdaki
8:35
gönüllülük faaliyetleridir. Peki tüm
8:38
bunlar bizi nereye götürüyor? Şunu bir
8:40
düşünün. Eğer bugün gönüllülük
8:41
çalışmanın en yüksek formlarından
8:43
biriyse gelecekte yapay zeka tüm
8:45
geleneksel sıradan işlerimizi
8:47
devraldığında çalışmak bizi hala insan
8:50
yapan şey olmaya devam edecek mi? Bu
8:52
incelemede ele aldığımız dersin ve yıla
8:54
ait çıkmış soruları kendiniz deneme
8:55
sınavı formatında çözmek ve kendinizi
8:58
test etmek için lolonolo.com adresini
9:00
ziyaret edebilir, bu rehberin altındaki
9:02
açıklama kısmında yer alan bağlantıya
9:03
tıklayabilirsiniz. Başarılar dilerim.
Jobs & Education