Up next in 10
Auzef Çalışmanın Seyri ve Sağlık 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/20/calismanin-seyri-ve-saglik-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bu yepyeni incelememize
0:02
hoş geldiniz. Bugün sizinle insan emeği
0:05
ve fiziksel sağlığımız arasındaki o
0:07
inanılmaz derin ve büyüleyici bağın
0:09
tarihsel yolculuğuna çıkıyoruz.
0:11
Düşünsenize insanlık tarihi büyüğünce
0:14
çalışma şeklimiz bedenimizi ve
0:15
sağlığımızı tam olarak nasıl
0:17
şekillendirdi? Eğer hazırsanız bu
0:20
konunun derinliklerini hemen dalalım.
0:22
Bugün harika bir yol haritamız var. Öyle
0:25
alt alta dizilmiş sıkıcı gerçeklerden
0:27
bahsetmeyeceğiz. Antik çağın
0:29
tarlalarından modern dönemin
0:30
göktelenlerine uzanan çok keyifli bir
0:32
zaman yolculuğu yapacağız. Tarım
0:34
toplumundan başlayıp Ramazini'nin o
0:36
kritik sorusuna değinecek, sanayi
0:38
devrimine göz atacak ve en sonunda
0:40
günümüzdeki modern çalışma hayatının
0:42
üzerimizdeki fiziksel yüklerini
0:44
konuşacağız. Birinci bölümümüz tarım
0:47
toplumunda çalışma hayatı. Şimdi
0:50
insanlık tarihindeki o temelleri sarsan
0:52
devasa kırılma anına gidelim. Yani
0:54
sürekli hareket halindeki göçebe
0:56
yaşamdan toprağa bağlandığımız o ilk
0:58
günlere avcı toplayıcı atalarımız
1:01
sürekli hareket halindeydi. Seyrek
1:02
nüfuslu ve fiziksel olarak kelimenin tam
1:04
anlamıyla aşırı aktif bir hayatları
1:06
vardı. Fakat tarım köyleri kurulduğunda
1:08
her şey değişti. O geniş alanlar
1:10
daraldı. Kalıcı, birbirine çok yakın ve
1:13
oldukça yoğun nüfuslu yerleşimlere
1:15
geçtik. İnsanların doğayla arasına
1:17
duvarlar girerken komşularıyla olan
1:19
mesafesi de bir anda sıfıra inmiş oldu.
1:21
Peki toprağa yerleşince ne oldu? Sadece
1:24
doğaya uyum sağlamakla yetinmedik. Tabii
1:26
ki hayatta kalmak ve daha iyi üretmek
1:28
için çevremizi de değiştirmeye başladık.
1:31
Metal işlemeciliğinin yükselişi ve
1:33
hayvanların evcilleştirilmesi beden
1:35
gücünü bambaşka bir boyuta taşıdı. Ve
1:37
şurası çok ilginç. Coğrafi zorluklar
1:40
gerçekten de zekice çözümler doğuruyor.
1:42
Mesela erozyonu önlemek için yamaçlarda
1:45
geliştirilen taraçalı tarım yani
1:46
teraslama. Karadeniz bölgesini düşünün.
1:49
Çay ve fındık gibi ürünler bu ustaca
1:52
yöntem sayesinde o dik yamaçlarda
1:54
yıllarca güvenle yetiştirilebilmiş.
1:57
Harika bir mühendislik değil mi? Gelelim
1:59
ikinci bölüme. Ramazini ve unutulan
2:02
soru. Tarihte hızla ileriye 17. yüzyıla
2:05
doğru bir adım atalım. Artık uzmanlaşmış
2:08
emeğin fiziksel faturasının nihayet tıp
2:10
bilimiyle resmen yüzleştiği o devrimsel
2:12
dönemdeyiz. Bernardino Ramacini tıp
2:15
tarihini kelimenin tam anlamıyla
2:16
değiştiren efsanevi bir isim. Kendisi
2:19
bugün modern iş hekimliğinin tartışmasız
2:21
kurucusu olarak kabul ediliyor. Kaleme
2:23
aldığı Demorbis Artifikum Diatriba yani
2:26
Zanaatkarların Hastalıkları Üzerine adlı
2:28
eseri tıpta o güne kadar görülmemiş
2:30
çığır açan bir dönüm noktasıydı. Peki
2:32
Ramazini'nin sırrı neydi dersiniz?
2:35
İnanılmaz derecede basit ama bir o kadar
2:37
da güçlü bir soru da gizliydi.
2:39
Mesleğiniz nedir? Düşünebiliyor musunuz?
2:41
Bu kısacık soru doktorların hastalıkları
2:43
teşhis etme yöntemini temelden
2:45
değiştirdi. Tam bir tıbbi gizem çözme
2:48
aracıydı. O dönemin hekimlerinin
2:50
hastalarına sormayı unuttuğu ama aslında
2:52
hastalıkların kökenini çevresel ve
2:54
mesleki bağlamda aydınlatan o altın
2:56
anahtar işte tam olarak buydu.
2:58
Ramazini'nin bulgularına baktığınızda
3:00
gerçekten çok şaşırtıcı detaylar
3:02
görüyorsunuz. Mesela tütün işçilerinde
3:04
görülen şiddetli baş yani
3:06
vertigo ve sürekli hapşırma durumları
3:09
ilk kez mesleki bir bağlamda tanımlandı.
3:11
Kuyumcular, saatçiler veya yazarlar gibi
3:14
sürekli inci işlerle göz nuru dökenlerin
3:17
ortak sorunuysa tahmin edebileceğiniz
3:19
gibi yoğun göz yorgunluğu ve görme
3:21
bozukluklarıydı. Yani yapılan iş ile
3:23
ortaya çıkan hastalık arasındaki
3:25
nedensellik bağı artı kesin olarak
3:27
kanıtlanmıştı. 3üncü bölümümüz sanayi
3:30
devrimi ve yabancılaşma. Tempomuzu biraz
3:33
daha artıralım. Çünkü şimdi o inanılmaz
3:35
mekanizasyon sürecine fabrikaların
3:37
gökyüzüne doğru hızla yükseldiği döneme
3:39
giriyoruz. Her şey adım adım oldu. Adım
3:42
bir, üretim artık o alışıldık küçük ev
3:45
sınırlarından çıkıp devasa fabrikalara
3:47
taşındı. Adım 2. yüzyılda İngiltere'de
3:50
tekstil sektöründe icat edilen iplik ve
3:52
dokuma makineleri süreci resmen ateşledi
3:55
ve adım 3. Ebrahim Darby'nin odun kömürü
3:58
yerene kok kömürünü kullanması. Bu
4:01
buluşla birlikte demir üretimi devrimsel
4:03
bir hızla arttı. İnsanlık için üretim
4:05
kapasitesi artık kelimenin tam anlamıyla
4:07
çığırından çıkmıştı. Tabii ki bu devasa
4:10
üretim bantları başı boş bırakılamazdı.
4:12
Yeni ve katı bir yönetim biçimi
4:14
gerekiyordu. İşte burada Frederick
4:16
Winslow Taylor ve onun bilimsel yönetim
4:19
veya bildiğimiz adıyla Taylorizm
4:21
yaklaşımı devreye giriyor. Taylor'ın tek
4:24
bir amacı vardı. verimliliği sonuna
4:26
kadar maksimize etmek, katı bir atölye
4:28
düzeni kurmak, kullanılan tüm araçları
4:30
standart hale getirmek ve kusursuz
4:33
maliyet hesaplamaları yapmak. Aslında
4:35
Taylor atölyeyi ve içindeki herkesi
4:38
tıkır tıkır işleyen dev bir makineye
4:40
dönüştürmeye çalışıyordu. Ancak burada
4:43
biraz yavaşlayıp işin insani boyutuna, o
4:46
görünmeyen maliyete bakmamız gerekiyor.
4:48
Taylor'ın bu hiper verimlilik tutkusu
4:50
insan doğasıyla çarpıştığında
4:52
sosyolojide çok önemli bir kavram ortaya
4:54
çıktı. Carl Marx'ın kavramlaştırdığı
4:56
yabancılaşma. Marx'a göre bu aşırı
4:59
mekanizasyon işçiyi adeta
5:01
metalaştırıyor. Onu yarattığı ürüne,
5:03
çalıştığı sürece ve bizzat kendi emeğine
5:06
tamamen yabancılaştırıyordu. Çalışan
5:08
insan devasa çarklar arasında sadece bir
5:11
dişli gibi hissetmeye başlamıştı. İnsan
5:13
emeğinin bir mal gibi görülmesi bu
5:15
devrimin belki de en derin sosyoekonomik
5:17
sonucuydu. 4. bölüme geçiyoruz. Fiziksel
5:21
yüklenmeler ve hastalıklar. işin
5:23
sosyolojisinden çıkıp tekrar
5:25
biyolojimize yani çalışma hayatının
5:27
bedenimize yüklediği o sert doğrudan
5:29
fiziksel yüklere geri dönelim. Modern
5:32
hukuk sistemleri de artık bu gerçeği
5:33
tamamen kabul etmiş durumda. Mesela 6331
5:37
sayılı İSG Kanunu gibi yasal çerçevelere
5:39
baktığımızda iş kazalarının sadece o
5:42
anlık basit fiziksel yaralanmalar
5:44
olmadığını görüyoruz. Bu kanunlara göre
5:46
iş kazaları kişiyi hem bedenen hem de
5:48
ruhen engelli hale getirebilen son
5:51
derece kapsamlı ve yıkıcı olaylardır.
5:53
Tam bu noktada çok yaygın bir şehir
5:55
efsanesini düzeltmemiz şart. Bedenimizde
5:58
yaşadığımız her rahatsızlık işten
6:00
kaynaklanmıyor tabii ki. Mesela işteki
6:03
biyomekanik stres veya iş yeri
6:04
tehlikeleri yüzünden yaşadığınız bel
6:06
ağrısı, kas kaybı veya kemik kırıkları
6:08
doğrudan mesleki yük kategorisindedir.
6:11
Orası net. Ama raşitizm gibi hastalıklar
6:14
bir meslek hastalığı değildir. Bu güneş
6:16
ışığından uzak kalmaya yani D vitamini
6:18
ve kalsiyum eksikliğine bağlı tamamen
6:20
metabolik bir bozukluktur. Hastalıkların
6:23
kökenini doğru ayırmak modern tıp için
6:25
gerçekten hayati bir öneme sahip. Ve son
6:28
bölümümüz modern toplum ve sağlık.
6:30
Nihayet günümüze kendi çağımıza geldik.
6:33
Emeğin, gelişen kültürün ve modern
6:35
tıbbın şu anki toplumumuzu nasıl
6:37
şekillendirdiğine bir bakalım. Modern
6:39
sosyolojide çalışma biçimlerimiz de
6:41
artık çeşitlendi. Mesela gönüllülük
6:44
faaliyetleri bugün hane dışında
6:46
gerçekleşen ücretsiz emeğin en tipik ve
6:49
değerli örneği olarak kabul ediliyor.
6:51
Diğer yandan kavramsal olarak ufkumuzu
6:54
açan bir bilgi daha ekleyelim.
6:55
İnsanlığın en temel taşı olan kültür
6:57
kavramını antropoloji literatürüne ilk
7:00
kez taşıyan kişi de ünlü düşünür Edward
7:02
Burnet Tyler olmuştur. Peki sağlık
7:05
kanunları tarih boyunca nasıl bir ivme
7:07
kazandı? Bir hatırlayalım. 17. yüzyılda
7:10
Ramazini'nin iş hekimliğini kurmasıyla
7:12
her şey başlamıştı. Hızla ileriye
7:14
sarıyoruz. 1960'lara geldiğimizde
7:16
Türkiye'de sağlık hizmetleri müthiş bir
7:18
şekilde tabana yayıldı. Geliştirilen
7:20
aşılar ve antibiyotiklerin
7:21
yaygınlaşmasıyla ölüm oranlarında resmen
7:24
hayat kurtarıcı keskin bir düşüş
7:26
yaşandı. 1978 yılına geldiğimizde ise
7:29
Avrupa Birliği Meslek Hastalıkları
7:31
listesini resmi olarak yürürlüğe koydu
7:33
ve çalışanlar için o devasa koruma
7:35
kalkanını nihayet oluşturdu. Ancak her
7:38
çağın kendi sinsi tehlikeleri vardır.
7:41
Atalarımızın o hayatı ile bizimki
7:43
arasındaki o tanıdık ama bir o kadar da
7:46
keskin zıtlığa bir bakalım. Tarım
7:48
toplumunun kemikleri sızlatan, insanı
7:50
fiziksel olarak yıpratan ama inanılmaz
7:53
aktif olan bir yaşantısı vardı değil mi?
7:55
Bugünse durum tam tersi. Tüm gün masa
7:58
başında oturuyoruz. Sedenter yani
8:00
hareketsiz yaşam tarzımız yüzünden kalp
8:03
damar hastalıkları riski görülmemiş
8:05
seviyelere çıkmış durumda. aktif
8:07
çalışmanın yerini ne yazık ki modern
8:09
ofislerimizde hareketsizlik denilen bu
8:11
gizli tehlike aldı. İşte tüm bu tarihsel
8:14
ve tübbi yolculuğun bizi getirdiği o son
8:17
dönem matchte kendimize sormamız gereken
8:19
can alıcı soru şu: Tamamen hareketsiz
8:21
bir yaşam tarzının hakim olduğu bu yeni
8:24
çağda çalışmanın geleceği insan
8:26
sağlığının sınırlarını nasıl yeniden
8:27
tanımlayacak? Düşünsenize kendi modern
8:30
çalışma koşullarınızın şu an sizin
8:32
vücudunuza kestiği o gizli fiziksel
8:34
fatura ne olabilir? Bu soruyu biraz
8:36
zihninizde tartın. Eminim bundan sonra
8:38
işinize de, sağlığınıza da tamamen
8:40
farklı bir gözle bakacaksınız. Bu
8:42
incelememizde bize eşlik ettiğiniz için
8:44
çok teşekkürler. Sormaya, merak etmeye
8:46
ve öğrenmeye devam edin. Hoşça kalın.
#Jobs & Education